18.03.2019


Şeirlərin hərəsi bir cür gəlir – bəziləri sübh çağı pəncərəni qorxa-qorxa eşidilməz dərəcədə yavaşca tıqqıldadır ki, görəsən onu eşidən olacaqmı? Başqaları sorğu-sualsız səni yolda haqlayır və bütün günü əl-ayağına dolaşır. Üçüncüləri dəvət olunmuş qonaq ləyaqəti ilə müəyyən olunmuş vaxtda peyda olub özlərini gözə soxurlar. Dördüncülər - əsl gecə quşlarıdır – çay-çörək vermə, təki oturub sübhədək qalsınlar. Amma elələri də var ki, yuxuda gəlirlər. Onda sən birdən-birə parlaqlığına və duyğu əlvanlığına görə qeyri-adi gecə görüntüsünün eyni zamanda həm tamaşaçısı, həm də iştirakçısına çevrilib sonra başında hazır şerlə yuxudan ayılırsan, qalır bircə onu qələmə almaq.
Əksər hallarda belə görüntülər bərk həyəcan doğurur və bəzən bu həyəcan o qədər güclü olur ki, tez bir zamanda onların əsirliyindən qurtulub qaçmaq istəyirsən. Bax, məsələn “Yuxu” şeirini doğan görüntü kimi.
Məni külək vurub yıxır!..
Çapırlar, çapırlar qapqara atlar,
Onların nalından qığılcım qopur.
Hər tərəfdə bəyaz, bəmbəyaz qar var,
Köpüklər şaxtaya, borana hopur.
Axır düzənliyə bir buxar seli,
Göylərdə nə ay var, nə də bir işıq.
O qara atlar da sel kimi gəlir,
Gəlir bir təhlükə, qorxu qarışıq.
(Şerlərin tərcüməsi – F. Mustafanındır)
Razılaşın ki, sonsuz qış axşamı belə bir vəziyyətə düşməkdə ürəkaçan az şey var!
Ancaq mənim indi yada salmaq istədiyim yuxu tamam başqa bir şey haqqındadır. Mən gözlənilmədən heç bir vaxt görmədiyim hansısa bir nəhəng məbədə düşdüm. Onun sirli oymalarla bəzədilmiş möhtəşəm divarları var idi və sütunları üzərində haradasa göylərdə, ala toranlıqda zorla sezilən qübbəsi ucalırdı. Deyəsən, mən məbədin qaralmış qədimi mis tiyanların içindən ucalan alov dilimlərinin işıqlandırdığı mərkəzi zallarından birində idim. Alov parlaq və təmiz, tamamilə tüstüsüz idi, yalnız naməlum ətirli maddələrin incə iyini yayırdı. Mən çıraqların canlı titrəyişini bürüncü ya qızılı əks elətdirən dəbdəbəli yatağın önündə diz çökərək, ağappaq örtüklər üstündə uzanmış çox gözəl bir gənc qadından gözümü ayıra bilmirdim. Onun əynindəki yarım şəffaf tunikadan hər bir cizgisi mükəmməllik nümunəsi olan günəşdən qaralmış, bəlkə də anadangəlmə əsmər bədəni görünürdü. Alnının üstündən nazik qızıl halqa ilə sıxılmış sıx və dalğavarı tünd saçları çiyinlərinə və döşlərinin üstünə dağılmışdı. Ancaq hər şeydən çox adamı– iri və intəhasız, azca çəp, qıraqları yuxarı dartılmış gözləri ovsunlayırdı. Gözləri yarı örtülü idi və sezilməz dərəcədə xəfifliklə titrəyirdi – gözəl məni dinləyirdi. Bir ilahə, fəqət qeyri-ixtiyari oyanmış bir ehtirasın əsiri olmuş ilahə sanbalı ilə dinləyirdi.
Mən də şeir oxuyurdum. Öz şerlərimi. Ancaq bu şeirləri mən nə yazmış, nə də eşitmişdim - onlar o qədər mükəmməl, ahəngdar və gözəl idi ki, sadəcə olaraq bizim indiki dünyada yazıla bilməzdi. Onlar haradan əmələ gəlmişdi – mən bunu bilmirəm. Eləcə də məni dinləyən yarımilahə birdən öz bərq vuran gözlərini tam açıb mənə əlinin incə hərəkəti ilə diz üstündən ayağa durmaq jestini edəndə, hara yox olduğunu da bilmirəm. Mən qalxdım, ancaq elə bu andaca görüntü sürətlə əriyib dağılaraq qaranlıq içərisində batdı.
Suda batan saman çöpündən yapışdığı kimi, mən əvvəlcə onun qeybə çəkilməkdə olan baxışlarını, sonra uzaqlaşan dahiyanə sətirləri tutub saxlamaq istədim, ancaq onlar barmaqlarımın arasından süzülərək məni heçnəsiz qoydu. Yalnız göylərdən bir-birinin ardınca sədalar gəldi: “Atlantida... Atlantida... Atlantida...”
Elə ağzımda bu sözlə də yuxudan ayıldım. Ta hissələrə bölünənə qədər onu uzun müddət təkrar etdim: “At-lan-tida... lan-tida...tida...ida...ida...”
İda! – axırıncı hissə birdən beynimdə məxsusi olaraq parladı və dərhal haradasa eşitdiyim bir qadın adıyla, sonra da mənə məlum olmayan müasir bir xəyali xanım obrazı ilə birləşdi. Heç haradan gələn şeir melodiyası sürətlə sətirlərə çevrilməyə başlandı. Əlbəttə, bu tamamilə o deyildi, tamamilə məbəddə səslənən şerlər kimi deyildi, - onların miskin bir oxşarı idi, ancaq onlar bu dünyaya gəlmək istəyirdi və məni inandırmağa çalışırdılar ki, həyatlarını saxlayım. Kor-peşman köks ötürüb, təslim oldum – qələmi götürüb şerin adını “İda” qoydum və bir-bir inadkar sətirləri köçürməyə başladım.
Bəlkə də sən unutmusan,
Bəlkə bilib gizlədirsən.
Fəqət bütün bunlar olub,
Olub, yavrum, biləsən sən.
Saysız məbəd, piramida,
Şəhər, gəmilər və dəniz.
Qalan oldu təkcə İda –
Heç qalmadı başqa bir iz.
Gəl nə inci, nə də ki küs,
Qısqanma, özün-özünə.
Atlantida yaddan çıxmaz
Yada salaq onu yenə.
Yada salaq xoş anları,
Məbəddəki gecələri.
Ağ yataqda kahinəni,
Aedi də anaq bəli.
Axı necə unudum mən
Şerin parlaq işığını.
Axı bir vaxt şairdim mən,
İndi elə şair hanı?
Belə bir şey təkrar olmaz,
Qan da qaynamaz o cürə.
Eşq və Günəş məbədində
Səntək kahin yoxdur hələ.
Gəl bağışla məni, İda,
Şəfəqini yenə payla.
Gələcəkdir Atlantida
Yuxuma, öz işığıyla...
Bununla da bu əhvalat qurtara bilərdi, amma...
O vaxtlar mən böyük bir respublika qəzetinin mədəniyyət şöbəsinin müdiri idim və tez-tez ezamiyyətə gedirdim. Bir dəfə qışın lap əvvəlində səfərdən qayıdanda xanım əməkdaşlarım mənimlə bağlı onların çox böyük marağına səbəb olmuş bir əhvalatı bir-birinə aman vermədən danışmağa başladılar. Məsələ ondadır ki, mən olmayanda uzaq qütbarxası rayon mərkəzindən bir gənc qadın bizim kabinetimizə təşrif buyurmuşdu. Özünü yenicə başlayan rəssam kimi təqdim edən qadın məni çox görmək istədiyini söyləmişdi. Ona deyəndə ki, yaxın günlər ərzində mən redaksiyada dəqiq olmayacağam, rəssam xanım jurnalist qızlardan xahiş etmişdi ki, mən gələndə maraqlansınlar onların şəhərlərində olmuşammı və onun rəsmləri ilə tanışammı?
-Məsələ ondadır ki, - deyə o, aydınlıq gətirib, - mən onun məcmuəsini oxumuşam və əminəm ki, o Atlantida haqqında şeirini mənim eyni adlı rəsm əsərimi görəndən sonra yazıb.
-Sizin əsərinizi? – jurnalist qızlar maraqlanıb.
-Bəli, mənim “Atlantidamı”. O bütün ili bizim Mədəniyyət evində, sonra da “Zapolyariye” kafesində asılmışdı... – Və sözlərinin təsdiqi üçün şəkil daşımaq üçün olan çantasından üstündə hansısa qədim məbəddə taxtda uzanmış gənc qadına diz çökərək şeir oxuyan şairin təsvir olunduğu çox da böyük olmayan rəsmi göstərmişdi. Sonra da mənim kitabımı çıxarıb “İda” şeiri olan səhifəni açıb göstərmişdi.
-Budur, baxın və oxuyun...
-Hə, hər şey uyğun gəlir, - jurnalist qızlar şeiri oxuyub əmin olmuşdular, - demək olar ki, birə-bir uyğun gəlir. Sizin rəsminiz çox təsirli alınıb. Beləsi kimə istəsəniz təsir edə bilər. Hər şey necə də incəliklə qeyd olunub – divarlarda oyma, sütunlar, çıraqlar... Elə bil naturadan çəkilib! Bu gözəlçə də qədim zamandandır...
-Kahinədir, - rəssam xanım dəqiqləşdirdi.
-Hə, kahinə... sizə yaman oxşayır, xüsusən də gözləri...
Belə qeyri-adi süjeti haradan götürmüşünüz?
-Yuxuma girmişdi. Mən tez-tez gözəl yuxular görürəm.
-Onun da şeiri yuxu haqqındadır, - mənim qadın həmkarımdan biri qeyd etdi. - Bax, ancaq mən əmin deyiləm ki, o sizin şəhərciyinizdə olub, xüsusən də bu axır illəri...
-Yəqin olub, - rəssam xanım əminliklə yekun vurdu, - mənim axı, heç bir iddiam yoxdur. Mənim üçün çox xoşdur ki, mənim işim yaxşı bir şairi ilhamlandırıb, o öz şeirini o cür adlandırıb. Mən hətta ondan avtoqraf almaq istəyirdim... Hə, sabah “Şimal bürcü” qalereyasında mənim ilk şəxsi sərgimin açılışı olacaq, əgər o, sərgi bağlanana qədər qayıtsa, qoy baş çəksin – “Atlantida” orada üç həftə asılacaq...
Bu qeyri-adi qonaq və onun söhbətləri haqqında mənə xəbər verən jurnalist xanımlar, təbii ki, dərhal öyrənmək istəyirdilər ki, mən o rəssam xanımın yaşadığı şəhərdə olmuşammı? Sözsüz ki, cavabında mənim orada heç vaxt olmadığımı və o sirli rəsmi gözümün ucuyla da olsun görmədiyimi eşitdilər! Ancaq indi çox görmək istəyirəm! Rəssam xanımı da!
-Yeri gəlmişkən, onun adı və soyadı nədir?- avtoqələm və bloknotumu çıxararaq soruşdum.
-Sofronova. Öz aramızdır, İda...
-İda?!
-Hə-hə, sizin şeirinizdə olduğu kimi...
Mən mexaniki olaraq onun adını yazdım, hərgah bunu etməmək də olardı, belə ki, o ard-arda mənim sarsılmış beynimdə təkrar olunurdu, elə o cür qeyri-ixtiyari olaraq “İda” sözünü kağız üzərində suda yayıldığı kimi böyüyən dairələrə alaraq əlimi telefona uzatdım. Qalereyada dəstəyi mənə tanış olan direktor qaldırdı.
-Bəli, bəli, - deyə o təsdiqlədi, - Sofronovanın əsərləri zaldadır və uğur qazanıb. Təsəvvür edirsən, dünən Almaniyadan olan hansısa bir varlı turist onun əsərindən yapışıb əl çəkmirdi, təcili İdaya rayon mərkəzinə zəng etməli olduq – o indi ayın axırında, sərginin bağlanmasına gələcək, alman isə şəkilsiz heç cürə getmək istəmirdi. Bir ətək dollar təklif edirdi! İda da əlbəttə ki, razı oldu. Uzaq bir əyalətdə olan qıza belə bir fürsət bir də nə vaxt düşəcək ki?! Belə ki, onun “Atlantidası” Hamburqa getdi...
-“Atlantida”?!
-Hə, elədir ki, var. Sən də onu görmüsən?.. Əla işdir?..
Başqa yaxşı işlər də var. Ona görə gəl bax...
-Çalışaram, - etməyəcəyimi anlayaraq qeyri-müəyyən bir cavab verdim – “Atlantidasız” sərgi mənim üçün bütün əhəmiyyətini bir dəfəlik itirmişdi...
Dəstəyi qoyub söhbətimizi eşidən və hər şeyi başa düşən xanım əməkdaşlarımıza tərəf döndüm.
-Rəsmin fotosunu çəkmək ağlınıza gəlmədi?
-Biz düşündük sərgidə siz özünüz çəkəcəksiniz...
İndi mənim ancaq İdanın gəlişini gözləməyə və rəsmin reproduksiyasının onda olmasına ümid bəsləməkdən savayı çarəm qalmamışdı. Bir də, əlbəttə, xanımla danışıb onun rəsmi necə gördüyünü, belə bir təsadüfün necə baş verdiyini öyrənməli idim...
Ancaq necə deyərlər, sən saydığını say, gör fələk nə sayır. Bu halda onun fələk rolunda mənə məhz ayın axırına növbəti ezamiyyət yazan baş redaktor çıxış elədi.
Qayıdanda mən masamın üstündə kiçik bir şəklin çox da keyfiyyətli olmayan kserokopiyasını gördüm. Yox, təəssüflər olsun ki, “Atlantidanın” surəti deyildi – rəssam xanım öz qoyduğu balaca kağızda qeyd edirdi ki, bütün əsərlərinin reproduksiyasını sərgidən sonra etmək istəyirmiş. Ona görə də indi onun “Atlantidasını” yalnız Hamburqda Hans Reyxin ev kolleksiyasında görmək mümkündür. Əgər o izn versə... Sonra kağızda yazılmışdı ki, jurnalist xanımlarımız ona mənim onların şəhərciyində heç vaxt olmadığımı söyləmişdilər. O isə belə bir mistik təsadüfdən sarsılmışdı. Bir də o çox heyfsilənir ki, bizim görüşümüz baş tutmadı...
Stolumun üstündəki kseroks vərəqindən isə mənə iki heyvan – şərq simvolları ilə əhatə olunmuş mənim iki bürc işarəm, baxırdı. Bunu nəzərə alsaq, bu rəsm məxsusi mənim üçün çəkilmişdi. “Amma maraqlıdır, - beynimdən keçdi, - ona haradan məlumdur ki, mən doğum ilinə görə dovşan, ayına görə isə - oğlağam?.. Bizim qızlar onu hali etmişdilər?.. Amma, istənilən halda, sağ ol... ”
Vərəqəni çevirəndə arxasında İdanın avtoqrafını gördüm: “Pis surətə görə üzr istəyirəm, ancaq bu şəkli Sizə yadigar olaraq saxlamaq istədim, ona görə ki, onun üstündəki mənim Bürcümün işarələridir. Bəlkə, Sizin üçün maraqlı oldu – anadan olduğum...”. Sonra isə mənim doğum tarixim yazılmışdı, amma 12 il qabağa çəkilmiş bir tarixim.
Belə çıxır ki, biz şərq ulduz falının tam bir dövr fərqi ilə eyni gündə anadan olmuşuq... Bizi eyni bir yuxuya düşməyə və min illər əvvəl mistik bir şəkildə həmin o məbəddə bir yerdə olmağa məcbur edən bu deyildimi? Bəlkə bu, yuxu deyildi? Yoxsa, hər halda yuxu idi?..
İndiki zamanın reallığı isə hər bir şeyi etdi ki, biz heç cürə görüşə bilməyək – onun şəhərciyinə nəzərdə tutulmuş ezamiyyətlər hökmən pozulurdu, İdanın paytaxtda sərgisi isə daha olmurdu. Görünür, fələk bizim indiki zamanda görüşməyimizin məqamının hələ yetişmədiyi qənaətindədir və onun üçün indiki – acı və qaranlıqla dolu yüzilliyi yox, işıq və sevgi ilə gələcək və o cür də gözəl şeirlər doğacaq başqa bir zamanı təyin edib. Bəlkə də bu məqam artıq keçib gedib – o sirli möhtəşəm ölkə ilə birlikdə okean ənginliklərində həmişəlik və biryolluq məhv olub...
Məndə qalan isə yalnız kağız vərəqindəki şeir və yaddaşımda illərin təsirindən solmayan görüntüdür. Bir də hər dəfə mayın ortalarında yox olmuş möhtəşəm Atlantida ilə bağlı dərk edilməz və şiddətli qəm dalğasıdır.
Gəl bağışla məni, İda, Şəfəqini yenə payla.
Gələcəkdir Atlantida Yuxuma, öz işığıyla...

Tərcümə edəni: Vaqif Azəryar


0 dəfə oxundu

Axtarış