KÖHNƏ KİTABLARA ELEGİYA (hekayə)
Müəllif: Firuz Mustafa


2017-10-28 17:22:18


Firuz MUSTAFA
KÖHNƏ KİTABLARA ELEGİYA
(hekayə)
Rəhmanla kitab dükanında rastlaşdı. Çoxdandı görüşmürdülər. Əvvəlcə bir-birlərinin kef-əhvalını soruşdular. Sonra gənclik illərində olduğu kimi, ciddi danışıq tərzindən yüngül zarafata keçdilər.
Rəhman əlini ətrafındakı iri kirab rəflərinə sarı uzadıb gözlərini bic-bic qıyaraq dedi:
-Deyəsən, sən hələ də oxumağı davam etdirirsən.
Nadir dostunun atmacasına eyni tərzdə cavab verdi:
-Sən isə deyəsən təzəlikcə oxumağa başlamısan.
Gülüşdülər.
Onlar köhnənin tanışı idilər. Vaxtilə, tələbəlik illərində eyni həyətdə kirayədə qalmışdılar. Rəhman hələ o vaxtdan Nadirin kitab həvəskarı olduğunu yaxı bilirdi.
-Doğrudan, xeyir ola belə, burada nə axtarırsan?
Rəhman:
-Düz tapmısan, mən də kitab oxumağa başlamışam,-dedi və əlavə etdi:-Amma sən oxuyan kitablardan yox. Mən ömrüm boyu cəmi bir kitab oxumuşam- muhasibat kitabı. Deyirlər, bu günlərdə yenisi çapdan çıxıb, amma satıcı qız nə qədər axtardısa tapa bilmədi. O kitabın təzəsini tapsam, köhnəni dəfn edəcəyəm. Zəhləm gedir köhnə kitablardan. Gərək kitab da təzə pul kimi qət təzə olsun…Vərəqlər şax-şax şaqqıldasın.
Sonra Rəhman nəyisə xatırlayıbmış kimi, əlini köhnə dostunun çiyninə qoyub ciddi görkəm aldı.
- Nadir, bura bax, burada kitabları gördüm yadıma düşdü, gəl sənə kefin istəyən qədər kitab verim. Bilirəm, sən kitab azarkeşisən.
-Bu gün hardan doğdu belə?
-Evimi dəyişdirmişəm. Yeni mənzilin sahibi özü ilə kitabları götürüb aparmaq istəmir. Çünki onun köçdüyü mənzil, yəni mənim köhnə evim, bir az darısqaldır.
- Mübarəkdir təzə mənzilin...
- Təşəkkür... Hə, onu deyirəm, mənzil sahibəsi yaşlı, xəstə, tənha qadındır, bir oğlu var o da xaricdə yaşayır, əri isə alim imiş, çoxdan rəhmətə gedib, bir otaq başdan-başa kitab rəfidir, rəflərin də hamısı ağzınacan kitablarla doludur. Axı mənim nəyimə lazımdır o kitablar? Kürüyüb hamısını çölə atasıyam. Yaxşı ki, sən rast gəldin, gəl onları verim sənə, maşının da, yüklənməyin də xərci məndən. Ta nə istəyirsən?
Nadir ani tərəddüddən sonra:
-Yaxşı, bəs o kirablar hansı sahə üzrədir?-deyə, soruşdu.
-Arvadın deməyinə görə, əri böyük alim olub. Düzü, ad-familiyasını demişdi, unutmuşam. Rəflərdəki kitablara göz gəzdirmişəm, məncə orada elə hər sahədən kitab var.
-Madam ki, təklif edirsən, vədələşib bu günlərdə görüşərik.
İki gündən sonra görüıdülər. Əvvəlcə, yeni mənzillə tanış oldular.
Böyük otaqlardan birinə mərhum ev sahibinin kitabları toplanmışdı. Həqiqətən, Rəhmanın dediyi kimi, burada az qala hər sahəyə aid kitablar vardı. Nadirə nədənsə elə gəldi ki, bu rəflərə uzun illərdən bəri insan əli dəyməyib. Kitabların arxasındakı və üzqabığındakı yazılardan və müəlliflərin ad-familiyasından onu da bilmək olurdu ki, burada riyaziyyata aid kitablar daha şoxdur. Bəlkə də bu kitabların belə tez diqqəti cəlb etməsi Nadirin özünün vaxtilə riyaziyyat ixtisası alması ilə bağlı idi. O, sonralar başqa bir sahədə, şirkətlərin birində proqramçı peşəsində çalışsa da, bu əsərlərin əksəriyyətini çoxdan, hələ tələbəlik illərindən oxumuşdu.
Nadir kitabların və onların müəlliflərinin adını ucadan, sanki zümzümə edərək, oxumağa başladı.
-Kramer, Markus, Qodunov…
Mətbəxdə qazı yandırıb çay süfrəsi hazırlamaq istəyən Rəhmanın arabir səsi gəlirdi:
-Hə, necədir, mənzil xoşuna gəldi? Mən çoxdan bu tərəflərə köçmək istəyirdim, uşaqların anası da bu rayonda böyüyüb, qohum-əqrəbanın çoxu bu tərəflərdə yaşayır. Evi dəyişdim, üstündə də bir az pul verdim...
Nadir qısa cavablarla kifayətlənirdi.:
-Yaxşı evdir, sağlıqla yaşayın... Eyler, Paskal, İbrahimov... Toylara, şadlıqlara gələk.
-Qaz nəsə zəif gəlir...
-Eybi yox, çaysız da keçinərik... Samarski, İvanov, Xəlilov...
Səliqə ilə ipçin-ipçin yan-yana düzülmüş bu kitablar divar daşları kimi hörülmüş, sanki bir-birinin içinə geyindirilmişdi.
Kirablar rəflərə konkret sahələr üzrə yığılmışdı. Elmi kitablar bir yanda toplanmışdı. Bədii əsərlərsə müəlliflərin yaşadığı dövrlər üzrə qruplaşdırılıb ayrı-ayrı rəflərə düzülmüşdü. Sanki buradakı köhnə kitabların qalaqlandığı rəflərdə zaman donmuş, daha doğrusu, kitabların əsirinə, girovuna çevrilmişdi.
Burada çox qədim kitablar da gözə dəyirdi; onlardan çoxunun üstü naxışlarla bəzədilmişdi. Bu cür kitablar rəfdə sinədaşı kimi yan-yana düzülmüş kiçik ölçülü kitabların yanında iri baş daşına bənzəyirdi.
Nədənsə Nadirə elə gəldi ki, bu otaq da, buradakı rəflər də, və hətta o rəfdəki kitablar da ona çox doğma və tanışdır. O, elə bil bu mənzildə nə zamansa olmuşdu; amma yüz faiz əmin idi ki, buraya birinci dəfədir ki, yolu düşür.
Nadir əlini atıb kitablardan birini götürdü, titul səhifəsini nəzərdən keçirdi. O, mızıldaya-mızıldaya orada yazılanları oxumağa başladı: “Əziz dostum, böyük alim Yılmaz Qulamzadəyə müəllifdən”.
Və səsini xırp kəsdi. Elə bil kitab oda-közə dönüb əlini qarsıdı. Bir dünyanın işlərinə bax! Yılmaz Qulamzadə vaxtilə onun müəllimi olmuşdu. Nadir əlləri əsə-əsə o biri kitablardan götürüb vərəqləməyə başladı. Kitabların az qala hamısını müəlliflər öz imzaları ilə bağışlamışdılar, onların əksəriyyəti eyni ifadələrlə başlayırdı: “Hörmətli Yılmaz Qulamzadəyə...” Deməli, bura onun müəlliminin mənzili imiş. Nadirin gözünün önündə Qulamzadənin surəti canlandı; o, qarabuğdayı, dolubədənli, dalğalı saçlı, dalğın baxışlı, qalın qaşlı bir kişi idi. Mühazirə deyərkən gur səsi qonşuluqdakı auditoriyalara da yayılırdı, buna görə də sanki eyni vaxtda bir neçə qrup və birləşməyə dərs keçirdi. Yılmaz müəllim hamının, ələlxüsus tələbələrin, sevimlisi idi. O, təkcə riyaziyyat elminə yox, həmçinin dünya ədəbiyyatına dərindən bələd idi. Kefi kök olan vaxtlar, adi görüş və yığıncaqlarda, dost məclislərində tarda və sazda el havalarını şövqlə ifa edir, hətta hərdən yoğun-gür, amma nədənsə məlahətli təsir bağışlayan səslə, qədim xalq mahnılarını oxuyardı. Deyilənə görə, yaxşı rəqs etməyi də vardı Yılmaz Qulamzadənin. Kasıb tələbələrə əlindən gələn köməyi əsirgərdi.
Bir dəfə qrup nümayəndəsi Nadiri dərsdən sonra ayaqqabı mağazasına dəvət etmişdi. Yaxşı yadındadır, onda qış idi, şəhərə möhkəm qar yağmışdı. Onun ayaqqabısının burnu qopmuşdu, üst-üstə geydiyi corabların bir xeyri yox idi, ayaqları suyun içində donurdu. Qrup nümayəndəsi məsələnin nə yerdə olduğunu ona orada, mağazada açıb dedi. Onda Nadir bərk tutuldu, pərt oldu. Belə məlum oldu ki, Yılmaz müəllim bu pulu verərkən oğlana tapşırıbmış ki, ad çəkməsin və əgər Nadir israr edib bu pulun mənbəyi ilə maraqlansa desin ki, bu, əlaçı tələbəyə həmkarlar təşkilatının yazdığı yardım və ya mükafatdır. Amma o vaxt oğlan ağzıyırtıqlıq edib pulu ona Qulamzadənin verdiyini demişdi. Elə bir yana baxanda, yaxşı da ki, həqiqəti demişdi. Yəqin ki, Nadir o vaxt başqa birisinin sədəqəsini qəbul etməyəcəkdi. Amma Yılmaz Qulamzadə... Bu, başqa məsələ... Hamı bilirdi ki, bu insan hər şeyi təmənnasız, yalnız xeyirxahlıq məqsədilə edir. O, isti ayaqqabıları geyib küçəyə çıxanda canının necə qızındığını günü bu gün də xatıtlayır.
Qulamzadə riyaziyyatdan dərs dediyi zaman bir də görürdün ki, klassik şairlərdən və ya filosoflardan bir misal da çəkdi. O, klassikləri çox sevirdi, elə özü də zamanın əsl klassiklərindən biri idi...
Nadirin yaxşı yadındadır, Yılmaz Qulamzadə onlar sonuncu kursda oxuyanda qəflətən vəfat etdi. Mərhumun cənazəsini iş yerindən, dərs keçdiyi universitetin akt zalından götürdülər. Deyilənə görə, onun xəstə arvadı və vunderkint, istedadlı bir oğlu qalırdı. Hamı göz yaşı tökürdü Yılmaz Qulamzadənin dəfnində. Sonra həyat yenə öz məcrasına düşdü. Yadda qalanlar yaddaşlarda yaşadı, unudulanlar unuduldu. Dünyanın qəribə işləri olur; gör bir aradan neçə illər keçib, hələ o zaman deyirdilər ki, qəlbi həyat eşqi ilə dolub-çağlayan Yılmaz müəllimin xəstə arvadı var. Aradan neçə illər keçmişdi, yəqin ki, rəhmətlik Qulamzadənin sümüyü indi əriyib sürmə olmuşdu, amma onun xəstə arvadı hələ də sağ idi və ərindən qalan mənzili ərindən qalan köhnə kitablarla birlikdə indiyəcən qoruyub saxlamışdı, həmin məzili bu günlərdə dəyişmişdi və iş elə gətirmişdi ki, innən sonra bu mənzildə Rəhmanın ailəsi yaşayacaqdı. Allah bilir hələ bundan sonar Yılmaz Qulamzadənin xəstə arvadı neçə il ömür sürəcəkdi. Nə edəsən ki, bu, dünyadır və bu dünyada hərə öz taleyini yaşamağa məhkumdur. İndi qalırdı təkcə bu köhnə mənzildəki kitabların taleyi.
Nadir doluxsundu. Gözündən diyirlənən yaşlar əlindəki kitabın üstünə düşdü.
Mətbəxdən Rəhmanın səsi gəlirdi:
-Nadir, xoşuna gələn bir şey tapdın? Qorxma, əvəzində səndən heç nə alan deyiləm. Əgər sən götürməsən, mən məcburam bunları aparıb zibilliyə töküm. Mənim nəyimə lazımdır kitab-dəftər... Düz demirəm? Mənə cəmi bir kitab lazımdır-mühasibat… Gəl əlini yu. Çay hazırdır. İstəsən bu görüşü araqla da qeyd etmək olar. Amma nəzərə al ki, mən içmirəm, çünki son günlər dərman qəbul edirəm. Hə, nə oldu, niyə səsin gəlmir?
Nadir əllərini bir-birinə şırpdı.
Rəhmanın ayaq səsləri eşidildi.

12 dəfə oxundu

Axtarış