Özbək poeziyasından örnəklər
Müəllif: Firuz Mustafa


2018-04-11 09:14:25


Özbək poeziyasından örnəklər
üç dildə
(Özbək, Türk və Azərbaycan dillərində)

***
ABDÜLHAMİD SÜLEYMAN ÇOLPAN (1897-1938)

KÜZ
Köm-kök eken, sarğaydılar, yapraklar
Ağrık, mağlub, tutkun Şarknın yüzidek;
Boranlgırının közlerikim oynaklar
Galib Garbnın kanğa tolğan közidek.

Kara bulut tödesikim, köklerni
Şarkını yapkan perde yanlığ yapmışdır;
Küz koşunı ağu toluğ oklarnı
Yaz bağrığa heç sanaksız atmışdır.

Bela yanlığ katar-katar çizilib,
Kök yüziden karğalar hem öteler;
Şarkdek içden yaşırınğına ezilib,
Köp canlılar sonğı tınnı küteler.

Bütün barlık çağlık öçiş aldıda,
Savuk ... kara kışğa köçiş aldıda.

Buxara, 4 Noyabr 1921
*
Türkce çevirisi:
GÜZ
Yemyeşilken sarardılar yapraklar
Ağrılı, yenik, tutsak Doğunun yüzü gibi;
Kasırgaların gözleri ki oynaşır,
Galip Batının kanla dolmuş gözü gibi.

Kara bulut kümesi ki, gökleri
Doğuyu örten perde gibi kapatmıştır;
Güz ordusu zehir dolu akları
Yaz bağrına sayısızca atmıştır.

Bela gibi katar katar dizilerek,
Gökyüzünden kargalar da geçerler.
Doğu gibi içten gizlice ezilerek,
Çok canlılar son nefesi beklerler.

Bütün varlık yokluk sönmek üzere,
Soğuk ... kara kışa göçmek üzere ...
Buhara, 4 Kasım 1921
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
GÜZ*
Gömgöy ikən saralıbdır yarpaqlar
Arğın, yorğun qoca Şərqin üzü tək.
Qasırğanın gözlərisə oynaqlar
Qalib Qərbin qanla dolu gözü tək.

Qara bulud topaları göyləri
Şərqi tutqun pərdə kimi qapamış.
Güz qoşunu zəhər dolu oxları
Yaz bağrına dayanmadan atmışdır.

Bəla kimi qatar-qatar düzülüb,
Göy üzündə qarğalar da süzərlər.
Şərq tək içdən için-için əzilib
Çox canlılar son nəfəsi gözləyər.

Bütün varlıq, yoxluq çökmək üzrədir,
Soyuq... qara qışa köçmək üzrədir.

*Güz-bir çox türk dillərində, o cümlədən özbək dilində “payız” deməkdir.

***

ABDURRAUF FıTRAT (1886-1937)

PARÇA
Ur, ur. .. ! Senin tırnakların nazlı nazlı urdıkça
Yüregimmin bitib kalğan yaraları açılsın!
Çalğı kılı senin nazlı tırnağınla titrerken
Ümidimni kapiab turğan kra bulut yırtılsın!
11 April1920
*
Türkce çevirisi:
PARÇA
Vur, vur.,,! Senin tırnakların nazlı nazlı vurdukça
Yüreğimin kapanmış yaraları açılsın!
Çalgı teli senin nazlı tırnağınla titrerken
ümidimi kapatan kara bulut yırtılsın!
11 Nisan 1920
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
PARÇA
Vur, vur...! Sənin barmaqların həzin-həzin vurduqca
Ürəyimin bitib qalan yaraları açılsın!
Çalğı teli sənin nazlı barmağınla titrərkən
Ümidimi qapayan qara bulud yırtılsın.
11 aprel 1920

***

ELBEK
(1898-1938)
(Maşrık Yunusoğlu Elbek)

TİL
Munlı kuşum sayrab sayrab kel anlat!
Kimler erür Türk tilini satğuçı?
Bülbül kebi sayrab turğan bu tilni
Uyalmayın bu ölkeden atğuçı?
*
Baldan tatll,candan tınık Türkçeni,
Tüşünmeyin horlab-horlab yatğuvçı?
Acunlarda baylığını körsetmesden,
Kimdir, bunge "yarlı, yaramas" degen?

Munlı kuşum unlarnı koy, sen sayra,
Türk tilinin dangın çıkar köklerge!
Koy ularnı, ular yoldan azsunlar
EI içinde boşboğazlık satsunlar.
1921
*
Türkce çevirisi:
DİL
Kederli kuşum öte öte gel anlat!
Kimlerdir Türk dilini satanlar?
Bülbül gibi ötüp duran bu dili
Utanmadan bu ülkeden atanlar?

Baldan tatlı, çandan duru Türkçeyi,
Düşüncesizce hor görüp duranlar?
Dünyada zenginliğini göstermeden,
Kimdir, ona "Yetersiz, işe yaramaz" diyen?

Kederli kuşum onları bırak, en öt,
Türk dilinin ününü çıkar gökler!
Koy onları, onlar yoldan azsunlar,
Millet içinde boşboğazlık etsinler.
1921
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
DİL
Qəmli quşum ötə-ötə gəl anlat,
De kimlərdir türk dilini satanlar?
Bülbül kimi öpüb duran bu dili
Utanmadan bu ölkədən atanlar?

Baldan dadlı, sudan duru türkcəyə
Xor baxırlar boş qafalar, beyinlər.
Bu sərvətin qiymətini bilməyib,
Gör kimlərdir “nəyə lazım” deyənlər?

Qəmli quşum, öz nəğməni oxu sən,
Türk dilində zümzümə et qış, bahar.
Yollarını azanlara baş qoşma,
El içində çərənləsin qoy onlar.

***

AYBEK (1905-1968)
Musa Taşmuhammedoğlu Aybek

ERKİNKUŞ
Melek kebi gözel bir kuş.
Tal şahıge kelib kondı.
Dedim: "Kuşça, yanımge tüş
Yaş köfilimge elem toldı,
Bir az küyle, şe'rifi söyle,
Mahzun ruhım kanat kaksın!
Sırlı, gözel nağmelerin
Emelimnin şem'in yaksın.
"Yandım erknin sevdasıda,
Kafeslerde cüde bezdim
Bakçalarnın hicranıda
Yüregi kan tutkun edim."
"Koy, çakırma kökke uçay,
Etkinlikke endi çıkay;
Bahar kelib, her yak küldi,
Çeçeklerini bir az kuçay!"
Deye kuşça her yan bakdı.
Tınık kökle kanat kakdı.
1924
*
Türkce çevirisi:
ÖZGÜRKUŞ
Melek gibi güzel bir kuş,
Dal ucuna gelerek kondu.
Dedim: "Kuşcuk, yanıma in,
Genç gönlüme üzüntü doldu.
Biraz öt, şiirini söyle,
Üzgün ruhum kanat açsın!
Sırlı, güzel ezgilerin
Özlemimin mumunu yaksın."
"Yandım özgürlüğün sevdasında,
Kafeslerden çok bezdim.
Bahçelerin hasretinde
Yüregi kan tutsak idim."
"Bırak, çağırma göğe uçayım,
Özgürlüğe şimdi çıkayım;
Bahar gelerek her yan güldü,
Çiçekleri biraz sarayım!"
Diyerek kuşcuk her yana baktı.
Durgun göğe kanat açdı.
1924
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
AZAD QUŞ
Mələk kimi gözəl bir quş
Bir budağa gəlib qondu.
Dedim: “Ay quş, yanıma düş,
Gənc könlümə qüssə doldu.
Bir az dillən, şeir söylə,
Üzgün ruhum qanad açsın.
Sirli, gözəl nəğmələrin
Əməlimi şamtək yaxsın”.
“Yandım azadlıq eşqilə,
Qəfəslərdə tamam bezdim.
Bağçaların həsrətilə
Ürəyi qan dustaq idim”.
“Gəl çağırma, göyə uçaq,
Azadlığa çıxaq birgə.
Bahar gəlib hər yan gülür,
Çiçəkləri qucaq birgə”.
Deyərək quş yana baxdı,
Sakit göyə qanad acidı.

***
ERKİN VAHİDOV (1936-2016)
BULAK
Bulak ana yer siynesiden
Şe'r singeri kaynab akadı
Suvnın kümüş aynasıdn
Mehrim bolıb kuyaş bakadı.

Toyıb içdim, suy bilen göya
Dilge sindi yurt muhabbeti
Teşneligim kandı-yu, amma
Yana artdı kalb herareti,
1958
*
Türkce çevirisi:
BULAK
Pınar ana yer göğsünden
Şiir g1bi kaynayarak akar
Suyun gümüş aynasından
Aşığım olarak güneş bakar.

Doyarak içtim, suyla sanki
Gönüle sindi yurt sevgisi,
Susuzluğum geçti de, ancak
Yine arttı kalp harareti.
1958
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
BULAQ
Bulaq ana yer köksündən
Şeir tək çağlayıb axar.
Suyun gümüş aynasından
Aşiq kimi Günəş batar.

Suyla birgə ürəyimə
Axdı vətən məhəbbəti.
Susuzluğum bitdi, ancaq
Bitmədi qəlb hərarətim.

***

Abdulla Aripov (1941-2016)

Tille balıqça

Tuxımdan çıqtiyu keltirib uni
Şu layqe havuzge taman atdilar.
Taşlandıq uşaq yeb ötedi küni,
Xaru xas, xazenler üstin yaptilar.
Dünyada körgeni şu tar havuzça
Ve müdraq tallarnin aççıq xazeni.
Menge elem qılar, tille balıqça
Bir kölmek havuz deb biler dünyani.
*
Türkce çevirisi:
Altın Balıkçık

Yumurtadan çıkar çıkmaz getirip onu
Şu çamurlu havuzun içine attılar
Kırıntılar yiyerek geçirdi gününü
Çerçöp, hazan yaprakları üstünü kapattılar
Dünyada gördüğü bu dar havuzcuk
Ve yakın söğütlerin hüzünlü yaprakları
Bana elem verir altın balıkçık
Bir küçük havuz diye bilir dünyayı
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
Qızıl balıq

Toxumdan çıxan tək gətirib onu
Bu çirkli hovuza atdılar artıq.
Qır-qırıntı yeyib keçirdi günü,
Çör-çöp, yarpaq altda qalmışdı balıq.


Dünyada gördüyü bu dar hovuzdu,
Bir də söyüdlərin solğun ləçəyi.
Mənə elə gəlir, bu qızıl balıq
Dünyanı dar hovuz hesab eləyir.



***

Cemal Kemal (1938)

Sırlaşer

Sazim, sırlaş könlim bilen birleşib,
Bu alemde yaxşi-yaman sırlaşer.
Seyyareler yanar kökde imleşib,
Dengizler tübide mercan sırlaşer.
Şemalge şivirleb, saç yazar sümbül,
Otda yana-yana ağaç bolar kül,
Bostannin mahremi gül bilen bülbül,
Çemende can ile canan sırlaşer.
Sırlarge tolibdir siyneyi alem,
Ba’zide şerhige hayrandir qalem,
Dost bilen düşmannin, bu qandeq alem,
Aytişib çin ile yalğan, sırlaşer.
Cemal, sırin açma, sözin qıl tamam,
Leblerde aks etsin qollardagi cam,
Sırlarge çömilgen şu solim aqşam,
Senin ruhin bilen asman sırlaşer.
*

Türkce çevirisi:
Söyleşir
Sazım, sırdaşı gönlüm ile birleşerek
Bu alemde iyi-kötü söyleşir.
Gezegenler yanar gökte ışıldayarak,
Denizler dibinde mercan söyleşir.
Rüzgara fısıldayıp saç dağıtır sünbül,
Ateşte yana yana ağaç olur kül,
Bahçenin mahremi gül ile bülbül,
Çimende can ile canan söyleşir.
Sırlarla dolmuştur alemin sinesi,
Bazen de açıkladıklarına hayrandır kalem
Dost ile düşmanın, bu nasıl elem,
Söyledikleri doğru ile yalan, söyleşir.
Cemal, sırrını açma, sözünü bitir,
Dudaklara yansısın ellerdeki kadeh,
Sırlara gömülen şu güzel akşam,
Senin ruhun ile gökyüzü söyleşir.
*
Azərbaycan dilində tərcüməsi:
Danışır

Sazım sirdaş könlüm ilə birləşib
Bu aləmdə yaxşı-yaman danışır.
Səyyarələr yanar göydə alışıb,
Dənizlər dibində mərcan danışır.

Rüzgar oynayar, saç yolar sünbül,
Odda yana-yana ağac olar kül,
Bağçanın məhrəmi gül ilə bulbul,
Çəməndə can ilə canan danışır.


Sirlərlə doludur bu sirli aləm,
Bəzən bu sirlərə baş vurur qələm,
Dost ilə düşmənin, bu necə aləm-
Sözləşib doğruyla yalan danışır.

Camal, açma sirri, sözü de tamam,
Dodaqda əks etsin əllərdəki cam,
Sirlərlə gömülən bu gözəl axşam
Sənin ruhun ilə asman danışır.
***

Türkcəyə çevirenler:
Mete Tunç ve Timur Kocaoğlu

Azərbaycancaya çevirən:
Firuz Mustafa


8 dəfə oxundu

Axtarış