PAYIZ SÜVARİSİ (kinopovest)
Müəllif: Firuz Mustafa


2017-10-05 06:44:12




PAYIZ SÜVARİSİ
(kinopovest)
Ən adi günlərin birində Paris şəhərində, lap dəqiq desək, Parisin cənubundakı Monparns məhəlləsində yaşayan iş adamı Jüsten Bursenin başına çox qeyri-adi bir əhvalat gəldi. O, bu çür hadisəni heç yatsa yuxusunda belə görə bilməzdi. Elə həmin hadisədən sonra Jüstenin həyatı büsbütün dəyişdi.
Hələlik tələsməyin. Bu barədə bir qədər sonra.

**
... həmin günün axşamı, ayaqqabı dükanları şəbəkəsinin sahibi, parisli Jüsten Burse öz ofisində əyləşib dostu İbrahim Çeviklə qəhvə içə-içə söhbət edirdi. Onların hər ikisi sarışın, ortayaşlı adamlar idi. Hər ikisinin saçına dən düşmüşdü. Jüsten ağ köynəkdə və cins şalvarda idi. İbrahim bəy isə ciddi kostyum geymişdi.
Arada elə onlar yaşda, ciddi sifətli, asta yerişli bir qadın görünür, sonra həmin qadın nəzərə çarpmadan ofisə bitişik kiçik otağa çəkilirdi. Bu qadın həm Jüstenin şəxsi köməkçisi idi, həm də ofisin təsərrüfat işlərinə baxırdı.
Sizin tanış olacağınız qeyri-adi, gözlənilməz əhvalatın “giriş hissəsi” elə həmin günün o yağışlı axşamı baş verdi.
Bayırda payız idi.
Yağışlar başlayandan bəri Jüstenin içində bir kədər, qüssə havası səslənirdi. O, nədənsə bu son günlər özünü daha tənha hiss etməyə başlamışdı. Sanki payız onun ürəyinə, ruhuna öz soyuq boyalarını çəkmişdi.
Otaqda televizor işləyirdi. Orada türk mahnıları səslənirdi.
-İbrahim bəy, işlər belə getsə, mən tezliklə yüz faiz türk olacağam. Hər dəfə İstanbula gedib gələndən sonra nə qədər dəyişdiyimin fərqinə varıram, hətta, bəzən özümü fransızadan daha çox, türk kimi hiss edirəm.
Jüsten bu sözləri deyib ucadan güldü.
-Bunun nəyi pisdir ki?
Bunu da gülə-gülə İbrahim bəy dedi. Və sonra əlavə etdi:
-Müsyö Jüsten, doğrusu, buraya, yəni Parisə gəlib təzədən İstanbula qayıdanda elə mən də özümdə bu cür dəyişikliyi duyuram. Hərdən öz-özümə düşünürəm ki, əcaba, bəlkə dönüb fransız olmuşam?
Hər ikisi güldü.
Jüsten dedi:
-Hə, İbrahim bəy, bu, onu göstərir ki, dünya get-gedə kiçilir. Əvvəllər heç yatsam yuxuma da girməzdi ki, hansısa bir türklə dost olacaq, nə vaxtsa onunla İstanbulda şirkət, dükan açacağam.
-Hələ Bakını desəniz...
Jesten ucadan:
-Ta deməyin... Bakı... Bakı... –Və birdən sanki nədənsə ehtiyat edirmiş kimi səsini hissolunacaq dərəcədə alçaldaraq soruşdu: - Deyirsiniz, gözəl şəhərdir hə?
-Bəli. Belə getsə, Bakı bir azdan Parislə yarışacaq.
Jüsten ətrafına nəzər saldı, sanki onun gözləri kimisə arayırdı.
-İbrahim bəy, bəlkə bir az viski içək. Qəhvə içməkdən lap şişib qurbağaya dönmüşəm.
-Elə mən də o gündəyəm.
-Madam ki, etiraz yoxdur, onda yüz-yüz viski içək.
Jüsten bu sözləri ucadan dedi. Bayaqdan qapısı açıq olan qonşu otaqda nəsə vurnuxan qadın təbii ki, bu sözləri eşidib divardakı “barın” şüşə qapısını ehtiyatla açdı, qədəhlərə viski süzdü, asta- ehtiyatlı addımlarla onlara yaxınlaşdı.
Dostlar bala-bala, qurtum-qurtum viskidən vurmağa başladılar.
Televizorda türk musiqisi səslənməkdə idi.
-Qəmli melodiyadır, -deyə, Jüsten mahnını dinləyərək dilləndi.- Lap adamın içini sökür.
İbrahim bəy dedi:
-Doğrudur. Bu mahnı mənu çox uzaqlara aparır.
Səslənən musiqi payız axşamının özü kimi hüznlü və həzin idi.
Onlar bir müddət, musiqini dinləyə-dinləyə fikrə getdilər.
Sonra Jüsten televizora baxa-baxa dedi:
-Yaxşı, İbrahim bəy, bəs Bakıdan təzə nə xəbər-ətər?
-Nə mənada?
-Orada işlər gedir?
-Niyə də getməsin?Allah qoysa, orada yaxşı bir iş qurulacaq.
-Deyirsiz, yəni müasir şəhərdir hə?
-İnanmırsız?
-Yox. Niyə ki? Sizə inanıram.
-Bakıdakı əhali yaxşı geyim-kecimi çox yaxşı seçə bilir.
-Məni geyim-gecimdən çox, ayaqqabı maraqlandırır.
-Elə məni də...
-Bilirsiz də, mənim belə bir sözüm var: adam başdan yox, ayaqdan tanınır... Daha doğrusu, hər şey ayaqdan başlayır...
Hər ikisi gülüb əllərini bir-birinə vurdu.
Jüsten ciddiləşib dedi:
-Əslində, məni Bakı ilə bağlı maraqlandıran başqa bir məsələ də var.
İbrahim bəy:
-Bu gün Bakı bütün Avropanı, hətta, mən deyərdim ki, bütün dünyanı maraqlandırır-dedi və sınayıcı nəzərlərlə dostunu süzdü:- Bakı həm də bir neft şəhəridir. Bəlkə neft alış-verişinə keçmək istəyirsiniz, müsyö? Sizi bu, maraqlandırır?
Jüsten güldü:
-Yox, canım, nə neft, neft mənlik deyil. Mən sizə sonra deyərəm Bakı məni nə üçün maraqlandırır.
-Bu, sirdir?
Jüstenin cavabı bir qədər ləngidi:
-Sirr deyəndə ki... Bunu sizə sonra deyərəm.
İbrahim bəy:
-Oldu. Nə zaman istəsəniz ürəyinizdən keçəni mənə deyərsiniz. Amma ürəyimə damıb ki, sizi orada nə maraqlandıra bilər.
-Sizcə, bu, nə ola bilər?
-Arabir televizorda gödüyünüz Bakı gözəlləri.
Jüsten ciddi görkəm aldı:
-Yox... Bəlkə də düz deyirsiniz... Sonra izah edərəm bu səbəbi.
-Mənim etirazım yoxdur, müsyo.
-Hər şeyin öz vaxtı var.
-Elədir, müsyö,-deyə, İbrahim bəy dilləndi və ətrafa göz gəzdirib kimisə axtarirmiş kimi dilləndi: -Bura bax, müsyö, Fransuaza gözümə dəymir, haradadır?
Jüsten bir qədər susub könülsüz halda dilləndi:
-Doğrusu, heç bilmirəm bu qız hansı tərəfə çəkib.
-Nə mənda?
-Elə hər mənada. Xasiyyətdə nə mənə oxşayır, nə də Sabinaya. Mənə elə gəlir ki, o, çox kobuddur. İpə-sapa yatmır heç...
-Yox, elə qız deyil bizim Fransuaza. O, çox ağıllı, tərbiyəli bir qızdır. Təki bizim xanımların hamısı onun kimi kültürlü olsun.
-Axı siz vəziyyəti bilmirsiz, İbrahim bəy.
-Hansı vəziyyəti?
-Sabina onu istəyən oğlanla savaşıb.
İbrahim bəy gülümsədi:
-Necə yəni savaşıb?
-Sadəcə. O, Viktoru döyüb.
-Kimi? Viktoru? Nə edib? Əzişdirib? Ha-ha-ha... Bu, ola bilməz, canım...
İbrahim bəy şaqqanaq çəkib güldü.
Jüsten ciddi şəkildə dedi:
-Siz gülürsüz... Amma bu, həqiqətən belədir. Oğlanı əməlli-başlı əzişdirib.
-Bunu Fransuaza özü dedi?
-Bəli. Amma oğlan ondan yenə əl çəkmir.
-Canım, heç belə şey olar?
-Olub də. Mən ona dedim ki, qızım, onda əl çək Viktordan. Fransuaza deyir ki, mən əl çəkirəm, o, məndən əl çəkmir.
-Biz tərəfdə bir məsəl var, deyir ki, it əl çəkir, motal əl çəkmir.
Deyəsən, İbrahim bəyin çəkdiyi məsəl bir qədər kobud çıxdı. Və görünür, elə bu səbəbdən də Jüsten öz dostunu tərs-tərs süzüb susdu. Sonra hər ikisi gülümsəyib mənalı-mənalı bir-birinə baxdı.
Televizorda klassik bir melodiya səslənirdi...
Jüsten üzünü İbrahim bəyə tutub fikirli halda dedi:
-Fransuaza mənə Sabinamdan qalan yeganə yadigardır.
İbrahim bəy dostunun dediklərini təsdiq etdi:
-Əlbəttə... Amma, doğrusu, mən onun hansısa bir oğlanı əzişdirməyini heç cür təsəvvür edə bilmirəm.
Jüsten gülümsədi:
-O, vaxtlə idmana gedib. Atletdir. Əlləri də güclüdür. Elə uşaqlıqda dalaşqan olub. Dedim də, bizim nəsildə heç belə adam olmayıb... Düzdür, Sabina da idmanı sevirdi, atların dəlisi idi, saatlarla cıdırda qaçan atlara tamaşa edərdi. Amma o, belə dəcəl, dalaşqan olmayıb. Fransuaza lap od parçasıdır.
-Elə bir yana baxanda belə yaxşıdır. Çox sakit olmaq da də bir şey deyil, müsyö. İndiki oğlanların çoxunda centelmenlik çatışmır. Əzişdirmək lazımdır belələrini. Ha-ha-ha... Amma doğrusu, o oğlana yazığım gəlir...
-Elə mənim də.. Deyirəm, qızım, birdən o döydüyün oğlan axmağın biri olar, verər səni polisə. Deyir ki, elə polisi də onun gününə salaram. Deyirəm, onda biz bütün Fransada biabır olarıq. Deyir ki, biz niyə, qoy kim günahkarsa, kim döyülürsə o da biabır olsun...
-Doğrudan belə deyir?
-And olsun Allaha...
-Ha-ha-ha... Düz deyir... Xoşum gəldi Fransuazadan. Görüşəndə onun alnından öpəcəyəm bir əmi kimi... Mən elə bilirdim ki, təkcə bizim İstanbulda olur belə amazonkalar. Əhsən... Ha-ha-ha...
Jüsten də ona qoşulub gülməyə başladı.
İbrahim bəy cibindən çıxartdığı ağ dəsmalla yaşarmış gözlərini silə-silə dedi:
-Müsyö, mən son vaxtlar pis bir vərdiş qazanmışam.
Jüsten təəccüblə çiyinlərini çəkdi.
-O, nə vərdişdir elə?
-Adamların ayağına baxıram yalnız...
-Adamların, yoxsa təkcə qadınların...
-Hə də... Qadınların.
Gülüşdülər. Jüsten lap uğunub getdi:
-Paho... Hələ məni desəniz... Gözümü qadınların ayağından çəkə bilmirəm. Hiss edirəm ki, onlar təəccüblə mənim üzümə baxırlar. Mənim gözlərim isə onların ayağında... Mən bu vərdişə bir ad qoymuşam: “ayaqqabı xəstəliyi”. Qadın ayaqqabının ticarəti ilə məşğul olan adam daha hara baxmalıdır ki? Biz dəllək, ya papaqçı deyilik ki, adamın başına baxaq. Yəni bizim “xəstəliyimizin” səbəbi anlaşılandır.
-Elədir.
Jüsten pəncərədən bayıra boylandı:
-Bərk yağır. Qorxuram eşiyə çıxa bilməyək.
-Parisin yağışı ötəri olur...
-Saxta sevgilər kimi...
İbrahim bəy də pənçərədən eşiyə boylandı.
-Belə getməz. Hava bir azdan açılar.
Jüsten:
-Hə, Bakıdan danışırdıq.
-İnşallah, tezliklə orada böyük bir dükanı kirayəyə götürəcəyik. Yerinə baxmışam. Yaxşı, gur yerdədir. Allah qismət etsə, gedib birlikdə baxarıq.
Jüsten soruşdu:
-Əlaqəniz var Bakı ilə?
-Əlbəttə. Bir də ki, əlaqəyə nə ehtiyac? Budur, televizor burda, biz burda.
-Axır ki, istəyinizə çatdınız, İbrahim bəy. İndi bizim “teleboşqabımız” Bakını da tutur. Arabir baxıram.. Hətta, siz burada olmayanda belə...
-Diqqətli olsanız, orada nə danışdıqlarını da anlaya bilərsiz. Türk dili ilə Azərbaycan dili çox yaxındır. Sanki eyni bir dildir. Axı siz türkcə anlayırsız.
-Hə, mən dillərin bu yaxınlığını hiss edirəm. Amma canlı ünsiyyət olmadığına görə hələ anlamağa bir az çətinlik çəkirəm.
-Yeri gəlmişkən, bəlkə elə kanalı dəyişib bir az da Bakıya baxaq.
-Olar. Bu, çətin bir iş deyil ki. İndi dünya ovcumuzun içindədir.
Jüsten pultu götürüb kanalı dəyişdi.
Ekranda Bakı mənzərələri göstərilirdi.
-Əla. Görürsüz də, müsyo...
-Orada hava günəşlidir deyəsən.
-Hə, orada il boyu Günəş çıxır.
-Günəş yurdu...
-Odlar yurdu... Azərbaycanı çox vaxt belə adlandırırlar.
-Mən gəzməyi çox sevirəm... Amma özünüz bilirsiz, Sabinanı itirəndən sonra buradan heç yana çıxmıram. Ax, Sabinam mənim... Bəlkə də təsəvvür etməzsiz ki, mən necə üzülürəm, İbrahim bəy?
-Allah səbr versin. Müsyö, hələ bilmək olmaz..
-Nəyi?
-Sabinanın taleyini deyirəm.
-Üzülürəm, offf, üzülürəm, İbrahim bəy...
Televizorda səslənə musiqi sədası sanki küçədə yağan yağışın davamı idi: səslər damcı kimi bir-birinə qovuşub həzin bir melodiyaya çevrilir,o həzin melodiya sonsuzluğa sarı üz tutub axır, axırdı.
Bir azdan musiqi dəyişdi. Sanki indi çöldəki yağış o melodiyanın davamı kimi səslənirdi: şırrr, şırrrr, tup-tup....
Televizorda yenə kadr və musiqi dəyişdi. Oradakı kamera hansısa böyük bir auditoriyanı (bəlkə də fənn kabinəsini), seyr etməyə başladı. Qəfildən ekranda iri planda qadın sifəti göründü. Bu kadrı əvvəlcə İbrahim bəy gördü; o, cibindən dəsmalını çıxararaq gözünü bir0iki dəfə sildi, boynunu irəli uzadıb diqqətlə, get-gedə artan bir heyrətlə ekrandakı qadına baxmağa başladı. Sonra onun baxışları divardan asılmış şəklə dikildi. Məsələ burasında idi ki, nəhəng ekranda görünən və şəkli divardakı çərçivəyə salınmış qadın bir almanın iki dilimi kimi bir-birinə bənzəyirdi. Bəlkə də bu təsvirlərdəki qadınların hər ikisi eyni adam idi. İbrahim bəy əlini ürəyinin üstünə qoydu.
-Əfəndim... Müsyö...
Heç nə anlamayan Jüsten əyilib diqqətlə dostunun rəng verib rəng alan sifətinə baxdı.
İbrahim bəy eləcə donmuş vəziyyətdə idi: irilənmiş, az qala hədəqəsindən çıxan bəbəkləri ekranda bir nöqtəyə sancılıb qalmışdı.
Jüsten qorxuya düşdü. “Buna nə oldu görəsən? Bu nə işdir başımıza gəlir?”
-İbrahim bəy... Əfəndim... Nə oldu sizə? Niyə cavab vermirsiniz?
İbrahim bəy elə həmin vəziyyətdə, gözləri az qala hədəqədən çıxmış, rəngi qaçmış halda dinməz-söyləməz əlini ekrana sarı uzatdı.
Jüsten cəld çevrilib televizora sarı baxdı. Sanki kişini qəfil ilan çaldı. O, kresloya çökdü. Aman Allah, ekranda danışan qadın onun illərdən bəri yolunu gözlədiyi sevimli, gözəl arvadı Sabina idi. İbrahim bəy kimi Jüstenin də nitqi bir anlığa tutuldu.
“Sabina” auditoriyada dərs deyirdi.
Jüsten istər-istəməz bir ekrandakı qadına, bir də elə televizorun üstündəki fotoya baxdı. Fotodakı qadın gülümsəyirdi, amma ekrandan boylanan xanımın sifəti bu anlarda çox ciddi idi; yəqin ki, gülümsəyəndə o da eyzən Sabina kimi cazibədar olacaqdı. Necə yəni, “Sabina kimi”? O qadın Sabinanın özü idi. Buna heç bir şəkk-şübhə ola bilməzdi. Yox... Amma... Axı bu, necə ola bilərdi?
Kadr dəyişdi. İndi televizorun ekranında yallı gedən gəncləri göstərirdilər.
Sanki bayaqdan heyrətlə susub ekrana baxan, nitqi tutulmuş İbrahim bəyin dili indi açıldı.
-Müsyö Jüsten, özünüz gördünüz də...
Jüsten ekranda qol götürüb oynayanlara baxaraq üzgün halda dilləndi:
-İbrahim bəy, görəsən bu, yuxu deyil ki?
-Düzü, əvvəlcə mən də elə bildim ki, yuxu görürəm. Ona görə də sakitcə bu “yuxunun” necə qurtaracağını gözləməyə başladım. Yaxşı ki, siz yanımda idiniz. Yoxsa bunu kimə desəydim, məni doğrudan da dəli hesab edərdi. Axı Bakı hara, Sabina hara?
-Mən də heç nə anlamıram. Amma Sabina idi ekrandakı, İbrahim bəy. Onun özü idi... Buna qətiyyən şübhəniz olmasın.
Jüsten şokdan ayılmamışdı. “Axı, bu, necə ola bilər?”
...Araya uzun bir sükut çökdü.
Bu anlarda Jüstenin qulağındamı, beynindəmi uğultunu xatırladan bir melodiya səslənməyə başladı. Amman Allah, deyəsən bu səs musiqidən çox, boğuq təyyarə uğultusuna bənzəyirdi.
Onun gözləri önündə Sabinanın gülər, şad, cazibədar çöhrəsi canlandı.
Hə, Jüstenin yaxşı yadındadır həmin anlar. Onlar Fransanın cənubundakı kurortlardan birinə dincəlməyə hazırlaşırdılar. Sabına səfərə daha tez yollanmalı oldu. Bunun da özəl bir səbəbi vardı. Kurort şəhərində həm də onların ayaqqabı mağazaları şəbəkəsinin yeni bir dükanı açılacaqdı. Ailədə məsləhətləşib belə qərara gəldilər ki, dükanın açılışında Sabinə iştirak etsə daha yaxşı olar. Axı hər necə olsa da, bu, qadın ayaqqabısının satışı üçün nəzərdə tutulmuş bir dükan olacaqdı. Onda Fransuazanı təhsil aldığı universitetdən praktikaya göndərmişdilər; axşamlar evə gec gələn qız iki gündən sonra işlərini yekunlaşdıracaqdı. Ata ilə qızın bileti elə bu səbəbdən iki gün sonraya alınmışdı.
Həmin anlarda Sabina necə də xoşbəxt idi. Onun üz-gözündən sanki işıq süzülürdü. Jüsten Fransuazanın evdə olmamasından istifadə edib arvadını bərk-bərk sinəsinə sıxdı. Sonra onu üstufca qucağına alıb böyük divanın üstünə uzatdı. O anlarda Sabina cavan qız kimi şıltaqlıq etsə də, onun qıyılmış gözəl, ala gözləri par-par yanırdı. Bu gözlər, bahar səhərində açılıb gecədən yadigar qalan şəffaf şeh damlalarını özünə çəkmək istəyən bir cüt çiçəyə bənzəyirdi. Hələ onun təbəssüm ilğımında tətrəyən dodaqları... Sabinanın elə dodaqları da bir-birinə sıxılmış ətirli bahar çiçəklərinin ləçəklərinə bənzəyirdi. Jüsten öz məlahətli görünüşü ilə təpədən-dırnağa bir dəstə çiçəyi xatırladan arvadını sinəsinə sıxdı. Sanki bu anlarda bu azman kişinin qucağında nəhəng bir gül dəstəsi, ətirli bir buket vardı.
Yaxşı yadındadır, onda Jüsten zarafata keçdi:
-Məni tənha qoyub haraya gedirsən, vəfasızım mənim?..
Sabina nazlandı:
-İki gündən sonra sən də gələcəksən.
-Mənə sənsiz keçən hər il əbədiyyət qədər uzundur, canım.
-Baho! Yeni dövrün köhnə komplimenti.
-Komplimentin yenisi-köhnəsi ola bilər. Elə ayaqqabının da dəbi mövsümə görə dəyişə bilər. Amma əsl məhəbbət heç vaxt köhnəlmir. Bir sözlə, əsl sevgi həmişə dəbdə olur.
Sabina ərinin qolları arasından pişik kimi sivişib çıxaraq dedi:
-Daim dəbdə olan bir şey var, o da,
Sevgidir, qocalmır qoca dünyada.
-Əla sözlərdir, Sabina. Elə özün də əlasan bu gün..
Sabina əlini ərinin çiyninə qoydu:
-Yox, ta qocalıram, Jüsten...
-Fransuaza yenə ipə-sapa yatmır. Həyətin bütün adamları ondan şikayət edirlər.
Sabina həmin anlarda bir qədər fikrə gedib duruxdu.
-Niyə ki?
-O, hamıya divan tutur.
- Qızımız çox emosionaldır. Ondan muğayat ol, Jüsten.
Onda Jüsten ürəkdən gülmüşdü:
-Hər halda bizim nəsildə belə dəlisov adam yoxdur. Xüsusən də qadınlarımız arasında.
Jüsten indi də xatırlayır, o vaxt Sabina mənalı tərzdə demişdi:
-Elə bizimkilər də sakit adamlardır.- Və sonra əlavə etmişdi: -Görünür, qızımız əcdadlarımızdan hansınasa çəkib...
-Sabina, təkcə onu bilirəm ki, Fransuaza çox dəcəldir.
-O, təkcə səninlə mənim qızım deyil ki. O, həm də öz zəmanəsinin qızıdır, Jüsten.
Susdular.
Sonra Jüsten soruşdu:
-Elədir, Sabina. Bura bax, ananla görüşdün?
-Əlbəttə.
-İrma xalanın səhhəti necədir?
-Pis deyil.
-Sənin kurorta getməyinlə bağlı bir söz demədi ki?
Sabina duruxdu:
-Yox... Nə deyəsidi ki?
-Heç, elə-belə deyirəm.
-O, mənə yaxşı istirahət arzuladı.
-Yaxşı, əzizim, sənin təyyarənin uçmağına az qalır. Tərpənək. Bu, bizim bu il üçün, yəqin ki, sonuncu səyahətimizdir. Təzə ildən bəri üç ölkədə olmuşuq... Ta gəzməkdən yorulduq.
-Yox, Jüsten. Hələ bir səfərimiz də qalır.
-Haraya?
-Qafqaza.
-Qafqaza?
-Bəli. Azərbaycana, Bakıya.
Jüsten:
-Azərbaycan? Bakı? Hə, bildim Rusiyanı deyirsən.
Sabina:
-Azərbaycan indi müstəqil ölkədir.
Jüsten:
-Təxminən bilirəm. Bu şəhər haqqında İbrahim bəydən eşitmişəm.
Sabina:
-Hə, oraları İbrahim bəy daha yaxşı tanıyar. Hərdən deyir ki, orada da bir iş qurmaq olar...
-Hə, pis təklif deyil. Amma mən bir şeyi anlamadım: bəs Bakıya getmək sənin birdən-birə haradan ağlına gəldi, Sabina?
Sabina sirli-sirli gülmüşdü onda:
-Səbəbini sənə sonra deyərəm. Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Gedişimizin məqsədini sən mənim arxamca gələndə deyərəm. Bu, hələlik bir sirdir.
-Oldu, mənim mələyim. Haraya desən mən səninlə məmnuniyyətlə gedərəm. Nəinki Bakıya, lap dünyanın o başına da.
Sabina:
-İndi isə gəl görüşüb ayrılaq, canım. Hələlik.
Jüsten:
-Hələlik. Qoy bir səni öpüm.
O, Sabinanı bir daha bağrına basmışdı.
Həmin söhbətdən bir müddət sonra, artıq Sabina olmayanda Jüsten bir neçə dəfə onunla olan söhbəti xatırlamışdı. Arvadının dedikləri hələ də onun qulaqlarında, beynində əks-səda verirdi: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm. Bu, hələlik bir sirdir”.
...Bu anlarda araya çökən sükutu İbrahim bəyin boğuq, qəhərlənmiş səsi pozdu.
-Gör aradan nə qədər vaxt keçib, amma o, zərrə qədər də dəyişməyib. Heç belə şey olar? Mən şokrayam, vallahi...
-Doğrudan da... Sanki o, məndən dünən ayrılıb. Bu ötən illərdə mən çox dəyişmişəm, amma o, elə əzəlki kimidir. Gözəl, incə, təravətli...
-Müsyö, mən yaxşı xatırlayıram, onda Fransuaza təzəlikcə universitetə gedirdi. Amma indi, maşallah, böyük qız olub. Hətta, özündən deyən oğlanlara belə divan tutur. Ha-ha-ha...
-İbrahim bəy, zarafatı qoyaq bir kənara. Biz Sabinanı tapmalıyıq.
-Necə? Allah, Allah, gör heç onu kameraya almaq gəldimi bizim ağlımıza.
-Onu görəndə ağlım çaşdı. Düzü, elə bildim məni qara basır.
-Müsyo Jüsten, o, hansı kanalda danışırdı elə?
-Necə yəni hansı kanalda? Bu, Azərbaycan kanalıdır.
-Doğrudan da... Amma o, fransızca danışırdı axı.
-İbrahim bəy, qəribə sözlər danışırsan ha... Bəs o, hansı dildə danışmalıdır ki?
-Axı o, fransız kanalında çıxış etmirdi.
-Hansı kanal olur olsun. Bunun nə dəxli var ki? Mənim arvadımın bildiyi yalnız bir dil var...
-Fransız dili...
-Bəli, mən bunu dəqiq bilirəm. O, öz dilimizdə danışırdı. Amma heyif ki, çox az danışdı. Mən cəmi bir-iki cümlə eşitdim.
-Müsyö, bəlkə bizim bayaq baxdığımız kadrlar elə burada, Parisdə çəkilib. İndi orada göstərilir...
-Nə vaxt çəkilib?
-Elə o vaxtlar... Bəlkə...
Jüsten ani fikrə getdi:
-Yox, belə şey olmayıb. Olsaydı mən bunu mütləq bilərdim. Bu, bir. İkincisi, o kadrlar burada çəkilsəydi belə, inanmıram ki, kimsə onu aparıb Bakıda yayımlayaydı. Bir də ki, siz fikir verdinizmi, Sabina auditoriyada idi.
-Müsyö, mən bilən o, heç vaxt dərs deməyib. Elədirmi?
-Elə söhbət də ondan gedir.
-Bəs bunu necə müəyyən etmək olar?
-İbrahim bəy, bu, artıq sizdən asılıldır.
-Məndən?
-Bəli. Sizdən.
-Mən hazır, müsyö Jüsten.
-Mən də hazıram, İbrahim bəy.
Jüstenin rəngi qaralmışdı. Bu sarışın adamın sifətində indi tünd kölgələr oynaşırdı.
İbrahim bəy ona ürək-dirək vermək istədi:
-Müsyö, özünüzü çox üzməyin. Siz hələ lazımsınız, gərəksiniz. Fransuaza üçün... Dostlarınız üçün. Lap elə İrma xala üçün; axı qaynananızın da sizdən başqa heç kəsi yoxdur.
Jüsten:
-Elədir,-dedi və duruxa-duruxa əlavə etdi: -Sizə bir şey demək istəyirəm, İbrahim bəy.
-Buyurun.
-Mən bəlkə də bunu deməməli idim.
İbrahim bəy dedi:
-Müsyö, necə istəyirsinizsə... Məsləhət deyilsə heç deməyin.
-Yox, deyəcəyəm.
Araya uzun bir sükut çökdü.
Sanki Jüsten ürəyində nəyisə götür-qoy edirdi.
-Məsələ belədir, İbrahim bəy. Sonuncu dəfə Sabina məndən ayrılanda...
Yenə sükut.
İbrahim bəy sakit bir səsə:
-Müsyö, həyəcanlanmayın, özünüzü ələ alın,-dedi.
-Hə, oldu... Yox, mən indi sakitəm... O, məndən ayrılanda dedi ki, istirahətdən qayıdandan sonra biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq.
İbrahim bəy tutulub təəccüblə soruşdu:
-Necə? Bakıya?
Jüsten boğulurmuş kimi dərindən nəfəs alıb astadan:
-Bəli, dedi ki, Bakıya...
-Bəs demədi nə üçün getməliyik?
-Yox.
-Qəribədir. Çox qəribədir.
-Hə, o, sonra dedi ki, mən bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyəcəyəm.
-Düzü, mən təəccüb edirəm. Bu, necə ola bilər?
-Bilmirəm. Mən sonralar onun sözlərini özümçün çox təhlil etdim. Axı o, Bakıya getməyi nə üçün arzulaya bilərdi?
-Sizcə nə üçün?
-Nə bilim? Ağlıma min cür şey gəlirdi.
-Məsələn?..
-Məsələn... Bildiyiniz kimi, Sabina at azarkeşi idi. O, bütün cıdır yarışlarına gedirdi. Hətta, son vaxtlar özünə at almaq fikrinə düşmüşdü. Düşünürdüm ki, bəlkə o, Qafqaza cins at almağa getmək istəyir. Axı Qafqaz atları bütün dünyada məşdurdur. Deyirdim, bəlkə...
-Yox, bu, inandırıcı görünmür... Bəlkə nəsə daha ciddi bir səbəb varmış...
Jüstenin sifəti tutuldü:
-Ciddi bir səbəbin olduğuna inanmıram.
İbrahim bəy dedi:
-Müsyö, gec-tez bütün sirlər açılır. Bir az səbrli olaq. Amma siz mənə indiyəcən bu söhbət barədə heç nə deməmişdiniz.
-Doğrudur.
-Çox qəribədir.
-İbrahim bəy, əgər xatırlayırsizsa, siz Bakıda bizim şəbəkənin bir nöqtəsini yaratmaq, daha sonra bizim televizorun “tarelka”sını Azərbaycan kanalına kökləmək təklifi ilə yanıma gələndə mən çox tez razılıq verdim. Hiss etdinizsə, hətta, bunadan məmnum oldum o vaxt. Həmin vaxt mənim beynimdə Sabinanın dedikləri təkrar-təkrar əks-səda verirdi: “İstirahətdən qayıdandan sonra biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq”...
-Bəli, mən elə onda hiss etmişdim bunu... Bakı adı çəkiləndə üzünüzdə əmələ gələn titrəyişi, gözünüzdə parıldayan odu mən onda görmüşdüm..
-Elə o vaxtdan içimdə bir həyəcan, bir tufan da var idi.
-Anlaşılandı, müsyö.
-Bəlkə də inanmazsanız, bu ötən illərdə mənə həmişə elə gəlirdi ki, günlərin bir günü məhz bu ekrandan Sabina haqda nəsə bir xəbər eşidəcəyəm. Ürəyim səksəkədə idi həmişə. Dünyanın işlərinə bax ki, mən televizorda nə vaxtdan bəri gözlədiyim xəbəri yox, Sabinanın özünü gördüm. İndi gördüyüm kadr, daha doğrusu, Sabinanın Bakıda peyda olması məni varımdan yox elədi, İbrahim bəy. Axı bu necə ola bilər? Onun yad şəhərdə nə işi? Sabina məndən ayrılanda o sözləri nəyə görə demişdi?
-Mən sizi yaxşı anlayıram, müsyö.
-İndi mənim beynimdən nə qədər qarmaqarışıq fikirlər keçdiyini siz bəlkə də heç təsəvver edə bilməzsiniz, İbrahim bəy.
-Mən təsəvver edirəm bunu...
-Yaxşı, bəs Səbinə Bakıya, necə, nə üçün gedə bilər?
-Bəlkə...
-Ta bunun bir “bəlkəsi” yoxdur ki. Necə deyərlər, fakt göz qabağındadır. O, Bakıya kimin dəvəti ilə, hansı məqsədlə, nə üçün gedə bilər?
-Gəlin hələlik nəticə çıxarmağa tələsməyək, müsyo.
-Məsələ həm də burasındadır ki...
Jüsten susdu. Onun qulağında Sabinanın vidaqabağı dediyi sözlər əks-səda verdi: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm. Bu, hələlik bir sirdir”.
Sanki bu anlarda İbrahim bəy də öz dostunun arvadının dediyi həmin sözləri öz qulağı ilə eşitdi. Hər halda Jüsten Burseyə elə gəldi.
İndi onların ürəyindən eyni bir sual təkrar-təkrar keçirdi: “Axı bu necə ola bilər? Bakı hara, Sabina hara?”

**
Həmin günün səhəri Jüsten öz qızı ilə mətbəxdə çay içə-içə ordan-burdan söhbət etməyə başladı. Ata qızının davranışında bir əsəbilik duyurdu. Çox güman ki, Fransuaz yenə Viktorla mübahisə etmişdi. Amma Jüsten bunun üstünü vurmaq istəmirdi. İndi onu bir şey düşündürürdü: qızına yeni səfərə hazırlaşdığını necə izah etsin? Əlbəttə, onun hansı bir ölkəyəsə səfərə çıxmağında qeyri-adi bir şey yox idi. Jüsten birinci dəfə deyildi ki, uzaq bir ölkəyə uçurdu. Sadəcə olaraq, o, indi qızına bu səfərin məqsədini açıb deməyə cəsarət etmirdi. Daha doğrusu, bundan qorxurdu. Axı qızına necə deyəydi ki, dünən ananı televizor ekranında görmüşəm. Özü də hansı televiziyanın kanalında? Azərbaycan adlı ölkənin. İlahi, görəsən Fransuaza indiyəcən Azərbaycan adlı bir ölkənin, Bakı adlı bir şəhərin adını eşidibmi?
Amma Sabinanın ondan ayrılarkən dediyi son sözlər ekranda gördüyü kadrlardan sonra onun beynində bir lent yazısı kimi təkrar-təkrar səslənməkdə idi: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm. Bu, hələlik bir sirdir”.
Bayaqdan bəri ordan-burdan söhbət salan Jüsten handan-hana özündə cəsarət tapıb yavaş-yavaş mətləb üstünə gəlməyə başladı:
-İstəyirəm səni gəzməyə aparım.
Qız zorla gülümsədi:
-Ata, onsuz da mən hər gün şəhəri gəzirəm. Parisi dalan-dalan, küçə-küçə tanıyıram az qala...
-Fransuaza, mən səni səyahətə aparmaq istəyirəm.
-Səyahətə? Haraya?
-Bir Şərq ölkəsinə.
-O hansı ölkədir elə?
-Azərbaycan... Bakı... Heç bilmirəm eşitmisənmi bu yerlərin adını?
-Hə, bildim. İbrahim bəy deyirdi ki, orda bir mağaza açmaq fikriniz var.
-Ay sağ ol. Deyirəm, elə üçümüz də gedək Azərbaycana. Necə deyərlər, həm ticarət, həm də ziyarət.
-Bəlkə bir az düşünüm, ata?
-Biz bilet almaq istəyirik.
-Belə tezliklə niyə?
-Sonra zamanımız olmayacaq. İndi fürsət var ikən gedək.
-Mən bəzi işlərimi yekunlaşdırmaq istəyirdim bu günlərdə.
-O hansı işlərdi elə?
-Şəxsi işlərimi nəzərdə tuturam...
Jüsten ehtiyatla və eyhamla soruşdu:
-Yaxşı, bəs Viktor neyləyir?
Qız sualdan tutuldu. Udqunub yavaşdan dilləndi:
-Mən onunla tamam qurtardım. Xahiş edirəm, bir də bu mövzuya qayıtmayaq.
Jüsten dedi:
-O ki sakit adam idi.
Fransuaza:
-Mən yalanı heç vaxt bağışlaya bimərəm.
Jüsten:
-Özün bilərsən, qızım, mən sənin işlərinə qarışmaq istəmirəm. –dedi və bir az susub əlavə etdi:- Yaxşı, bəs mənə öz qərarın barədə nə vaxt deyə bilərsən?
-Hansı qərar?
-Sənə bilet alım, ya yox?
-Axşam deyərəm bu barədə.
-Onda nənəyə də baş çək. Gör İrma xala neyləyir.Amma səyahətə çıxacağımız barədə hələlik nənəyə heç nə demə. Qayıdıb gələndən sonra təəssüratımızı ona da danışarıq.
Jüsten qabağındakı boş stəkanı kənara itələyib öz otağına keçdi. Dünəndən oxumağa başladığı kitabı götürüb vərəqləməyə başladı.
Sabina şəkildən ona baxıb gülümsəyirdi.
**
Jüsten qarışıq, təlatümlü hisslərin pəncəsində vurnuxurdu. O, bu son günlərdə özünə müxtəlif məzmunlu suallar verməkdən yorulmuşdu. Həmin sualların bəzilərinə cavab tapsa da, bir çox suallar hələ də açıq qalmaqda idi. Onun bütün düşüncələri Sabina ilə bağlı idi.
Jüsten mistikaya inanan adam deyildi. Amma fakt bu idi ki, Sabina sağ-salamatdır, ucqar, uzaq bir ölkənin-Azərbaycanın televiziya kanalında çıxış etmişdi. Özü də fransız dilində. Bəlkə də Jüsten evdə tək olsaydı bütün bunların qarabasma olduğunu zənn edərdi. Yaxşı ki, həmin vaxt İbrahim bəy də onunla birlikdə idi. Ən maraqlısı isə orasında idi ki, Sabinanı ekranda ilk görən məhz İbrahim bəy olmuşdu. Bütün bunlardan sonra sən gəl həyatda möcüzəyə inanma görüm, necə inanmırsan. Onlar, Jüstenlə İbrahim bəy, həmin anlarda şoka düşmüşdülər, ekranda danışan Sabinanı, təəssüf ki, lenrə ala bilməmişdilər. Əgər bu “dəlil-sübut” əllərində olsaydı, alimlər demiş, məsələ daha konstruktiv mahiyyət daşıyardı. İndilikdə isə ortada fakt yox idi. Yox, əslində fakt vardı, amma o faktı təsdiq etmək üçün imkan yox idi. Jüsten belə bir imkanı yalnız “hadisə yerində”, Bakıda əldə edə bilərdi.
Onu İbrahim bəyin səsi ağır düşüncələrdən ayırdı.
-Müsyö, biletləri aldım. “Fransa Hava Yolları” ilə əvvəlcə İstanbula, oradan da Bakıya uçacağıq. Dediyim kimi, iki gün İstanbulda gəzinti, sonra da ki, Bakı... Hə, necədir?
- Yaxşı marşrutdur. Üç bilet, hə?
İbrahim bəy:
-Əlbəttə, üç... Dediniz ki, Fransuaza da razılıq verdi uçmağa.
Jüsten:
-Elədir, bəli... Amma Bakıya gedişimizin məqsədini hələlik Fransuazaya açıqlamayın. Mən ona demişəm ki, biz oraya yeni ayaqqabı mağazasının açılışına gedirik. Ayın neçəsinə bilet aldınız, İbrahim bəy?
-Ayın iyirmi birinə, saat iyirmi birə...
-Aman allah, bu, mənim Sabinamın doğulduğu gündür. İyirmi bir... Mənim ən sevimli rəqəmimdir...
Fransuazanın son vaxtlar qəm-qüssə yağan sifətindən həmin gün sevinc tökülürdü; sanki buludların arxasından Günəş çıxmışdı. Jüsten üzə vurmasa da bir ata kimi sövq-təbii hiss edirdi ki, qızı bu axşam özünü çox yüngül və rahat hiss edir. Fransuaza deyəsən, Viktorla məsələni “həll edib” qurtarmışdı. Amma nəticə necə idi? Jüsten bu barədə qızından heç nə soruşmaq niyyətində deyildi.Yox, indiyəcən onların arasında sirli, gizli heç nə olmamışdı. Arvadı öləndən sonra Jüsten öz atalıq məsuliyyətini başa düşərək qızının az qala bütün hərəkət və davranışlarını nəzarətə götürmüşdü.
Doğrudur, Fransuazanın boya-başa çatmasında, təlim-tərbiyəsində nənəsi İrma Satinin də rolu az olmamışdı. Amma son illər Jüstenin qaynanası tez-tez xəstələndiyi üçün qızın bütün məsuliyyəti atasının üzərinə düşmüşdü.
Onsuz da həyat get-gedə mürəkkəbləşirdi və bu mürəkkəb dünyada övlad, özü də qız övladı tərbiyə edib böyütmək heç də asan məsələ deyildi. Atanın narahatlığının səbəbini yaxşı ki, Fransuaza da dərk edirdi. Elə buna ğörə də o, öz şəxsi fikir və mülahizələrini hər zaman Jüstenlə bölüşməyə çalışırdı. Jüsten elə Viktoru da yaxşı tanıyırdı. Amma nədənsə ona lap əvvəldən elə gəlirdi ki, qızı ilə bu sakit oğlanın izdivacı baş tutmayacaq. Məsələ burasında idi ki, Viktor təkcə sakit təbiətli deyil, həm də qapalı, qaradinməz birisi idi. Jüsten təxminən bilirdi ki, qızı son günlər Viktoru, bu sakit, bu qaradinməz oğlanı hansı qızlasa küçədə qol-qola görüb. Ata öz qızının bu hərəkətə heç də sakit reaksiya verəcəyinə inanmırdı. Sakit, qaradinməz Viktor çılğın, emosional Fransuazanın suallarına çətin ki, cavab verə biləydi.
Deyəsən, elə bu cür də olmuşdu.
Bayaqdan atasının qayğılı sifətinə baxaraq uzun müddər susan qız, durub mətbəxə keçdi, sonra yenə böyük qonaq otağına qayıdaraq handan-hana, sanki özü-özü ilə danışırmış kimi astadan dedi:
-Daha Viktorla qurtardım. Ta mənimçün o, yoxdur. Yaxşı ki, mən onu vaxtında tanıdım.
Jüsten susurdu. Axı bir də nə deyəydi? Bəzən həyat övladlara ata-anadan daha çox valideynlik edir. Yaxşı deyiblər ki, hər bir övlad təkcə öz valideynlərinin yox, həm də öz zəmanəsinin övladıdır.
-Ata, mən nənəgilə də getdim. O, öskürürdü. Gedib dərman aldım. Amma özü heç nədən şikayət etmir. Deyir ki, yaxşıyam, məndən nigaran olmayın. Ata, mən sənin dediyin kimi etdim. Bizim səyahət planımız haqda nənəyə heç nə demədim.
-Oldu, qızım. Düz etmisən...
Bir səs onu kösöv kimi tüstülətməkdə idi: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm”.
Bu, Sabinanın səsi idi.
Jüsten qovrula-qovrula qalmışdı.
**
İstabnulda ata və qız hoteldə düşdülər. Amma İbrahim bəy bütün günü onlarla birlikdə olurdu. Onlar İbrahim bəyin vaxtilə açılışında iştirak etdiyi qadın ayaqqabısı dükanına da baş çəkdilər. Orada alver pis getmirdi. Amma dükan darısqal idi. Qərara aldılar ki, Bakıdan qayıdanbaş bu məsələ ilə yenidən maraqlansınlar, imkan olarsa ya yeni bir geniş sahəli dükan yeri tapsınlar, ya da, qonşuluqda yerləşən dükanı alıb bu kiçik dükanla birləşdirsinlər.
Bakıya uçmağa hazırlaşarkən İstanbul hava limanında toplaşmış şən, deyib-gülən bir dəstə yəqin ki, hamının diqqətini cəlb etmişdi. Şıq, müasir dəbdə geyinmiş bu qadın və kişilərin elə ilk baxışdan harayasa, toya və ya ziyafətə getdiklərini düşünmək olardı. Bir azdan məlum oldu ki, onlar həqiqətən toya gedirmişlər.
Mavi zolaqlı kostyum geymiş kök kişi həmin şən dəstədən ayrılıb İbrahim bəyə yaxınlaşdı.
-İbrahim bəy, salamlar olsun.
Bayaqdan Jüstenlə söhbət edən İbrahim bəy öz adını eşidib geri qanrıldı.
-Oooo, Aydın bəy... Canım, necəsən? Nə xoş təsadüf? Deyəsən, sən də Bakıya uçursan.
Onlar qucaqlaşıb öpüşdülər.
Kök kişi ətrafa ötəri göz gəzdirib dedi:
-Bəli, İbrahim bəy. Deyəsən biz eyni istiqamətə uçuruq.
-Düz tapmısan. Biz də Bakıya gedirik. Tanış olun, bu, mənim parisli dostum müsyö Jüsten, bu isə onun sevimli qızı xanım fransuaza. –Sonra İbrahim bəy üzünü Jüstenlə Fransuazaya çevirib dedi: -Bu isə mənim köhnə dostum Aydın bəydir. Tanış olun.
Onlar bir-birini yüngülcə təzim etdilər.
Aydın bəy bir daha özünü təqdim etdi, fransızca dedi:
-Aydın Sağlam. İbrahim bəyin dostuyam. Tanışlığa çox şad oldum.
Jüsten türk dilində cavab verib:
-Mən də şad oldum, əfəndim,-deyə, dilləndi.
Aydın Sağlam təəccüb qarışıq bir tonda dedi:
-Mən indi ikiqat şad oldum.
Hamısı gülüşdü.
İbrahim bəy:
-Müsyö Jüsten mənim şərikimdir. Gördüyünüz kimi, o, türkcə öyrənib.
Jüsten gülümsəyib dedi:
-Yox, türkcəni elə də dərindən bilmirəm. Məni çox tərifləməyin, İbrahim bəy.
Yenə xorla gülüş.
İbrahim bəy fransız dostunu tərifləyə-tərifləyə təqdim etməkdə idi:
-Mən olan şeyi deyirəm, nəyisə azaldıb-artırmıram ki... Müsyö Jüsten ingilis və italyan dillərini də əla bilir. Dil öyrənmək onda fitri bir istedaddır. Dostum özünü dünya vətəndaşı hesab edən bir insandır. Səyahət etməyi çox sevir. Parisdə və İstanbulda ayaqqabı satışı ilə məşğul olan birgə şirkətimiz və dükanımız var. Bakıda da bir dükanımız olacaq... İnşallah.
Aydın Sağlam dedi:
-Uğurlar diləyirəm.
İbrahim bəy ətrafa göz gəzdirib dedi:
-Deyəsən, səfərə tək çıxmamısan, Aydın bəy.
Aydın Sağlam gülümsəyib dedi:
-Bəli, düz tapmısan, İbrahim bəy. Mən öz qohum-əqrəbalarımla birgə gedirəm Bakıya. Bunun da çox mühüm, ilginc bir səbəbi var.
İbrahim bəy dostunu qabaqladı:
-Təki yaxşı istəklə, xoş niyyətlə gedəsiz.
Aydın bəyin gözlərində sevinc ifadə edən işartılar parladı:
-Xoş niyyətlə gedirik. İnşallah, biz bacım oğlunun toyunu edəcəyik Bakıda. - Aydın Sağlam əlini uzadıb bir kənarda deyib-gülən dəstəyə işarə etdi: -Bax, o ucaboy xanım mənim bacımdır. Qalanlar da yaxın qohumlardır. Allah sizin subaylara da toy qismət eləsin.
İbrahim bəy zarafatyana soruşdu:
-Yaxşı, bəs bəy özü hanı?
-Canım, bəy ta bizi saymır ki. Bakıda xanımının yanındadır,-deyə, Aydın bəy gülə-gülə cavab verib Jüstenə göz vurdu.
Jüsten ciddi şəkildə dedi:
-Bəy düz edir. Adam öz sevdiyini gözdən qoymamalıdır.
Fransuaza mənalı tərzdə atasının üzünə baxdı.
Aydın Sağlam əlini yan cibinə atıb oradan bir qalaq vizit vərəqi və dəvətnamə çıxarıb İbrahim bəyə uzatdı:
-İbrahim bəy, mən sizi qonaqlarla birgə baçım oğlunun toy məclisinə dəvət edirəm. Sizin gəlişinizdən çox məmnun olaram. Siz mənim şəxsi qonaqlarımsız. Bu, dəvətnamə, bu da mənim vizit vərəqim, İstanbuldakı və Bakıdakı telefon nömrələrim yazılıb. Çox məmnun oldum. Müsyö Jüsten, sizi də qızınızla birgə toya dəvət edirəm. Hamınızı gözləyəcəyəm. Görüşümüzdən çox məmnun oldum. İnşallah, toyda görüşərik.
Jüsten:
-Təşəkkür edirəm.
İbrahim bəy:
-Allah mübarək eləsin.
Repreduktordan gur səs eşidildi.
Təyyarəyə minik başlanmışdı.
Hərə keçib öz yerində əyləşdi.
Bir azdan sərnişinlərə yemək payladılar.
Jüstün mürgüləyib bir azdan yuxuya getdi.
O, qəribə bir yuxu görürdü. Görürdü ki, harayasa uzaq bir səfərə uçur. Nəhayət, uçuş başa çatdı. Təyyarə yerə enəndə Jüsten kiçik pəncərədən meydançaya göz gəzdirdi. Aşağıda, düz uçuş meydançasının ortasında ağ at üstə bir adam dayanmışdı. Jüstenə əvvəlcə elə gəldi ki, bu, meydançada qoyulmuş bir süvari heykəldir. Amma az sonra belə məlum oldu ki, “heykəl” canlıdır. Ağ at yerindən tərpənib təyyarəyə sarı addımladı. Jüsten yalnız indi gördü ki, atın üstdəki ağ geyimli bir qadındır. Atlının ağ yaylıq altından sifətinə tökülmüş xurmayı saçları, iri-parlaq gözləri kimisə xatırladırdı. Jüsten dözə bilməyib tez irəli atıldı. Adamlar növbəyə düzülüb qapıdan çıxmağa tələsirdilər. Stüardessa çıxanlara xoş bir təbəssüm bəxş edərək əl edirdi. Jüstenin növbəyə durmağa səbri çatmadı. O, ayağını yerə möhkəm basıb təyyarənin içindəki adamların başı üstdən bir quş kimi şığıyaraq irəli atlandı. Yox, o, indi uçurdu, həqiqətən uçurdu. İçəridəki adamlar təəccüblə başlarının üstündən uçub gedən Jüsteni süzürdülər. Jüsten içəridə dövrə vurub təyyarənin çıxış qapısına sarı istiqamət götürdü. Qapının ağzındakı stuardessa xanım onu tutub saxlamağa cəhd etsə də heç bir şey edə bilmədi. Jüsten uçub meydançaya çıxdı. O, hələ də uçurdu. Amma... Amma meydançanın ortasında döyükən ağ atın belində heç kəs yox idi. Bəs qadın haraya yox olmuşdu birdən-birə? Elə yuxuda ikən Jüstenin ürəyi bərk-bərk vurub sanki sinəsindən çıxmaq istəyirdi. Deyəsən, at da öz sahibi üçün narahat idi: heyvan boynunu irəli uzadıb mağmın-mağmın trapla enən sərnişinlərə baxırdı. Jüsten bir göz qırpımında istiqaməti dəyişib geri “uçmağa” başladı. O, təzədən təyyarəyə daxil oldu. Öz səfər çantasını götürüb növbəyə dayandı. Qapıya çatanda heyrətindən az qala qışqıracaqdı. Stuardessa geyimində olan xanım elə indicə gördüyü süvari qadın idi. Qadın onun Sabinasına necə də bənzəyirdi, ilahi... O, qollarını açıb həmin qadıını öpmək istədi. Bayaqdan gülümsəyən, Sabinaya bənzəyən qadın qaş-qabağını töküb geri çəkildi. Qadın gənc, gözəl, cazibədar idi. Sabina da gəncliyində eyzən bu cür idi. Jüsten yuxuda inildədi: “Sabina”.
Haradansa səs eşidildi:
-Təyyarə Bakı hava limanına enməkdədir.
Jüsten gözlərini açıb yana baxdı.
Fransuaza əlindəki dəsmalla onun alnında puçurlanan tər dənələrini silərək gülümsədi:
-Deyəsən, yuxu görürdün, ata.
Jüsten dillənmədi. O, hələ də gördüyü qəribə yuxunun təsirindən çıxa bilmirdi.
Təyyarə hava ilmanına enməkdə idi.
Uğultu eşidildi.
Təyyatə beton meydançada dövrə vurub dayandı. Jüsten illüminatordan yerə boylabdı. İndi onun baxışları qeyri-ixtiyari bayaq “gördüyü” ağ atı axtarırdı.
Təyyarənin qapısı ağzında dayanıb düşən şərnişinlərlə vidalaşan stüardessa xanımın sifətinə bu payız günündə nədənsə baharı xatırladan işvəli bir təbəssüm qonmuşdu.
Jüsten gülümsəyərək stüardessaya “sağ ol” deyib vidalaşdı.
Onlar yalnız trapı enəndə havanın küləkli olduğunu hiss etdilər.
Sabınanın səsi yenə onun qulağında əks-səda verməkdə idi: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm”.

**
İbrahim bəy şəhəri yaxşı tanıyırmış. Onlar- Jüsten, İbrahim bəy və Fransuaza Bakının mərkəzində, Xəzərin sahilində yerləşən hotellərdən birində qalmağa qərar verdilər. Bir qədər dincəlib nahar etdikdən sonra şəhərlə tanış olmağa başladılr. Xüsusən, ata-bala Burselər Bakının tarixi abidələrinə böyük heyranlıqla tamaşa edirdilər.
Amma burası vardı ki, Jüstenin gözü elə qadınların ayağında idi. Aradabir onların satdıqları ayaqqabıları geyən xanımlar gözə dəyəndə Jüsten yüngülcə gülümsəyib dostunun üzünə baxırdı. Belə hallarda İbrahim bəy də qarşılıqlı gülümsəmə ilə “cavab” verirdi.
Az bir müddətdən sonra Jüsten qadınların ayağına baxmaq “mərəzindən” xilas olmaq üçün diqqəti qadınların üzünə yönəltməyə başladı. O, artıq altda-altdan qarşısından gəlib keçən qadınlara göz qoyurdu. Onun gözləri sanki qiymətli bir itiyi axtarırdı. Axı Sabina bu şəhərdə olmalı idi. O, indi hər cür təsadüfə, hər cür möcüzəyə hazır idi.
Arada onlar gələcəkdə götürmək istədikləri dükana da baş çəkdilər. Bu, böyük bir pal-paltad dükanı idi. Amma ayaqqabı satışı üçün də yarayardı. Gur yerdə idi. Sahibi bir neçə ay əvvəl İbrahim bəylə sövdələşmişdi. Amma indi həmin kişini, dükanın sahibini tapa bilmədilər; dükandakılar sahibin xaricdə müalicədə olduğunu dedilər. İnciməyə dəyməzdi. Axı onlar Bakıya qəfildən, xəbər-ətərsiz gəlmişdilər.
Sonra onlar hotelə qayıdıb şam etdilər.
Hötelin eyvanına çıxdılar.
Sən demə, Bakının gecələri daha füsunkar imiş.
Bu anlarda Jüstenə elə gəlirdi ki, şəhər təkcə onun dinlədiyi, məxsusi onun üçün səslənən bir nəğməni oxuyur. Bu, nəsə qəmli, köhnə bir şərq nəğməsi idi. Jüsten yüz faiz əmin idi ki, bu səsləri, bu melodiyanı ondan başqa heç kəs eşitmir. Allah bilir, bəlkə elə doğrudan da yalnız onunçün çalırdılar bu “sirli” musiqini. Bu möcüzəli Şərq şəhərində hər nə desən ola bilərdi. O, daxilən hər cür gözlənilməzliklərə hazır olmalı idi.
Arvadının son səfərə yollanarkən dediyi sirli kəlmələr get-gedə bu səslərin hamısından bərk səslənib əks-səda verməyə başladı onun qulağında: “Biz mütləq Bakıya getməliyik, Jüsren. Mütləq. Bunun səbəbini sən mənim arxamca gələndə deyərəm. Bu, hələlik bir sirdir”.
Jüsten öz-özünə pıçıldayırdı: “Hə, bu da Azərbaycan. Mən indi Bakıdayam, Sabina. Bəs sən haradasan, mənim mələyim? Hasradasan? Kim açacaq mənə sənin vəd etdiyin sirri. Axı o nə sirdi elə? Gəl məni bu sualların əlindən qurtar, Sabina”.
Jüsten gecəni çox narahat yatdı.
Coşqun cavanlıq çağlarını artıq arxada qoymuş fransız qonaq, bu son günlərin hadisələrini dönə-dönə xəyalına gətirir, gözünün önündə canlandır, soyuq ağılla mühakimə etməyə çalışırdı.
Jüsten Sabinanı televizorda gördüyünü hətta ən yaxın tanışlarına belə, desəydi, çox güman ki, onun ağlının yerində olduğuna şübhə edərdilər.
Bəlkə doğrudan da onun səhhətində nəsə bir problem yaranmaqda idi? Bu, necə ola bilərdi: arvadını Fransada itirən Jüsten indi onu Azərbaycan adlı uzaq bir ölkədə axtarır.
Yaxşı ki, o, bu axtarışa tək çıxmamışdı. Tək çıxsaydı bu, daha gülməli, bəlkə də daha ağlamalı olardı.
Ən maraqlısı burasında idi ki, o, arvadını ekranda öz dostu ilə görmüşdü. Nə yaxşı ki, bu, belə olmuşdu.
Jüsten yenə tərəddüd və şübhə divarları qarşısında aciz qalmaqda idi. Bəlkə elə onun dostunu da qarabasma qarabaqara izləməkdə idi?
Maraqlıdır, görəsən iki adamı eyni vaxtda eyni qarabasma haqlaya bilərdimi? Görəsən, elmdə belə bir tədqiqat aparılıbmı indiyəcən? Doğrudan da, bəlkə hər iki dostun ağlı eyni vaxtda çaşıb? Bəlkə paralel hallüsünasiyala da baş verir bu dünyada? Nə desən olar bu zəmanədə.
O, az qala bütün gecəni yerində ilan kimi qıvrılıb açıldı. Sabinanın əksi, xəyalı onu bir an da olsa tək buraxmırdı. Xüsusən, son dəfə ekranda gördüyü “Sabina” onun gözləri önündən çəkilib getmirdi.
“İlahi, bəlkə mən dəli oluram? Bəlkə mən ağlımı itirmək ərəfəsindəyəm? Özün mənə kömək ol, ya Rəbbim. Mənim övladıma, mənim Fransuazama yazığın gəlsin, ilahi. Mənim hələ arzularım çoxdur”.
Yalnız səhərə yaxın Jüstenın gözündən yuxu süzülməyə başladı.
O, yuxudan duranda İbrahim bəy geyinib-gecinmişdi, dəhlizdəki kresloda əyləşib qarşısındakı iri dəftərə nəsə qeydlər edirdi.
Jüsten yuyunub üzünü qırxı, odekalonla ətirləndi, təzə dümağ köynəyinin boynuna qırmızı qalstuk bağladı. Axı onlar bu gün həm də toya gedəcəkdilər. İbrahim bəyin dostu Aydın bəy onları bu axşam toya çağırmışdı.
Hə, o dəqiqə hiss olunurdu ki, bayırda hava da xoşdu. Dünənki küləkdən əsər-əlamət qalmamışdı. Bu cənub ölkəsinin havası deyəsən tez-tez dəyişirdi.
İbrahim bəylə Jüsten qəlyanaltı etməyə hazırlaşarkən Fransuaza hələ şirin-şirin yatırdı, yuxu bişirirdi. Allah bilir, bəlkə elə qız da səhərəcən öz anası barədə düşünmüşdü?
Jüsten çay içib otağa qayıdanda Fransuaza gözlərini açmışdı, amma qızın hələ də yuxulu olduğu aydınca hiss olunurdu.
Jüsten ehtiyatla:
-Mənim qızım, oyanmısan? -deyə, soruşdu.
Fransuaza mələfəni sinəsinəcən çəkib mızıldandı:
-Hə... Ata, amma hələ yuxudan doymamışam.
-Yaxşı, onda bir az da dincəl. Oyananda restoranda nahar edərsən.
-Bəs siz?
-Biz İbrahim bəylə qəlyanaltı etdik.
-Həəə... Nə tez?
-Yox, elə də tez deyil. Hava çoxdan açılıb.
-Mən hələ yatmaq istəyirəm, ata.
-Onda belə danışaq. Mən İbrahim bəylə şəhərə çıxım. Bir-iki dükana baxmaq istəyirik... Tez qayıdacağıq. Açar qapının üstündədir. Onda biz gedirik.
-Oldu, qızım. Elə hoteldə gözləyərsən.
-Oldu, ata.
Jüsten dəhlizə çıxanda İbrahim bəy gəzişirdi.
-İbrahim bəy, Fransuaza hələ yatır.
İbrahim bəy sualdolu nəzərlərlə onu süzüb susdu.
Jüsten gülümsədi:
-Bəlkə də elə bu cür yaxşıdır.
-Nə mənada, müsyö Jüsten?
-O mənadaki bu axtarışın nə ilə yekunlaşacağı hələ heç birimizə məlum deyil. Fransuazanı niyə indidən öz aləmindən ayırırıq axı? Elə deyilmi? Bəlkə heç bu məsələni açıb-ağartmağa ehtiyac qalmadı.
-O da doğru fikirdir, müsyö Jüsten.

**
İbrahim bəylə Jüsten taksidən düşüb geniş səkini keçdilər. Onları televiziya binasının dar-ensiz girişində tutqun-ciddi sifətli, ucaboy, gənc bir polis nəfəri qarşıladı.
İbrahim bəy irəli keçdi. Axı hər necə olsa da bu ölkənin qayda-qanunlarına, buradakı adamların davranışına, dilinə o, daha yaxşı bələd idi.
-Buyurun, eşidirəm.
Bu sözləri deyən polis nəfəri yeriş-duruşundan buralar adamına bənzəməyən müsafirləri diqqətlə süzdü.
İbrahim bəy bir qədər duruxub dedi:
-Biz buraya bir məsələ üçün gəlmişik.
-Sizə kim lazımdır?
İbrahim bəy tutuldu. Bir az fikrə gedib gülümsədi.
-Doğrusu, heç bilmirəm biz burada kimə müraciət edək.
-Siz kimi axtarırsınız?
-Biz... Biz bir qadını axtarırıq.
-Qadın burada hansı vəzifədə çalışır?
-Biz bilmirik qadın harada çalışır.
Oğlan təəccüblə onları başdan-ayağa süzdü:
-Burada çalışmayan qadını burada nə üçün axtarırsınız?
İbrahim bəy Jüstenə işarə ilə:
-Biz burada qonağıq,-dedi.
Polis çiynini çəkdi:
-Nə olsun ki?
İbrahim bəy bir qədər əsəbi halda dedi:
-O olsun ki, bizə kömək lazımdır. Biz bu televiziyanın böyüyünü görmək istəyirik.
-Buranın rəhbəri indi xaricdədir.
-Olsun onun müavini ya köməkçisi.
Gənc polis əlini yuxarıya sarı uzatdı:
-Onlar da iclasdadır.
-Bizi burada bir adamla görüşdürün.
-Kimlə?
-Burada çalışan birisi ilə.
-Mən elə burada çalışıram də...
-Bizə polis yox, buranın bir müxbiri, bir reportajçısı lazımdır.
-Məsələn, kim?
Müsafirlər tutuldu. Doğru sözə nə deyəsən?
İbrahim bəy daxilən hiddətlənsə də, polis nəfərinin də haqlı olduğunu düşünürdü.
Onların qapıdakı mübahisəsi xeyli uzandı. Bəlkə də bu söhbət hələ də uzanacaqdı və qanqaraldıcı bir finalla bitəcəkdi. Amma yaxşı ki, içəri keçmək fürsəti yarandı. Bayaqdan qapının ağzında var-gəl edib kimisə gözləyən ortayaşlı, qaraşın bir kişi onlara yaxınlaşıb özünü təqdim etdi; sən demə bu kişi buranın aparıcı müxbirlərindən biri imiş.
Onlar tezliklə içəriyə daxil olma izni aldılar.
Ortayaşlı adam müsafirləri siqaret tüstülədən ucaboy, çalsaç, qarabığ bir kişinin yanına apardı. Kişi özünü təqdim etdi:
-Proqram direktoru Şamil Qayıbov.
İbrahim bəy əlini irəli uzatdı:
-İbrahim bəy. Bu isə müsyö Jüstendir.
Onları bura gətirən qaraşın kişi üzünü proqram direktoruna tutub:
-Şamil müəllim, xahiş edirəm, bu qonaqlara kömək edin,-dedi.
-Oldu. Baş üstə, bəy.
Qaraşın kişi qonaqlara əl uzadıb üzrxahlıq edərək otaqdan çıxdı.
Onlar, İbrahim bəylə Jüsten, televiziyaya gəlişlərinin məqsədi barədə proqdam direktoruna yerli-yataqlı məlumat verdilər.
Proqdam direktoru onları diqqətlə dinləyib bir xeyli fikrə getdi, sonra tərəddüdlə dedi:
-Mən sizi anladım. Olsun ki, bizim verilişlərin hansındasa belə bir çıxış olub. Amma biz həmin xanıma birbaşa deyə bilmərik ki, tez durun bura gəlin, sizi axtaran adamlar var.
İbarahim bəy cəld dilləndi:
-Yox, canım, xanımı niyə dəvət edirsiniz? Biz özümüz gedərik onun arxasınca.
Direktor ciddi tərzdə dedi:
-Rəhmətliyin oğlu, bunun nə fərqi? Ya Həsən keçəl, ya keçəl Həsən... Söhbət heç də ondan getmir ki, kim kimin arxasınca gedir və ya getməlidir?
İbrahim bəy emosional halda dilləndi:
-Bəs söhbət nədən gedir?
Proqram direktoru təmkinlə dilləndi:
-Söhbət ondan gedir ki, yad ölkədən iki nəfər gəlib üzünü görmədikləri bir qadını axtarırlar.
İbrahim bəy yenə dilini dinc qoymadı:
-Üzünü görmədikləri niyə, canım? Biz o xanımı sizin televiziyadakı verilişdə görmüşük.
Kişi əlindəki siqaret kötüyünü külqabıya basdı.
-Olsun. Görün. İnanıram. Biz elə o adamları görünmək üçün veririk. Amma baxır kim o verilişlərə hansı niyyətlə tamaşa edir.
İbrahim bəy incik halda dedi:
-Bizim heç bir pis niyyətimiz olmayıb.
Kişi qutudan yeni siqaret dənəsi çıxartdı:
-Mən fikriki sizə anlatdım məncə...
İbrahim bəy:
-Yaxşı, bəs onda biz nə yapaq, kimə müraciət edək?
Kişi siqareti yandırdı.
-Heç kəsə üz tutmaq lazım deyil. Bizimlə əlaqə saxlayın.
-Biz əlaqə saxladıq də, canım. Elə bunun üçün gəldik bura.
Kişi siqaretinə qullab vurdu:
-Biz gərək bir məsləhətləşmə aparaq. Vəziyyətlə tanış olaq. Müəyyən bir qərara gələk. Gəldiyimiz qənaəti sizə bildirərik. Məndən inciməyin, mən məsləhətsiz sizə bir şey deyə bilmərəm. Mən özbaşına deyiləm ki?
İbrahim bəy təəccübləndi:
-Siz kiminlə məsləhətləşməlisiz axı?
Proqram direktoru şəhadət barmağını başının üstə sarı tutub astadan dedi:
-Əlbəttə, yuxarılarla. Hər halda bilinməlidir ki, axtaran kimdir, axtarılan kimdir.
-Bunu kim bilməlidir?
Direktor yenə təmkinlə cavab verdi:
-Əlaqədar qurumlar.
İbrahim bəy Jüstenə işarə etdi. Onlar ayağa durdular.
Jüsten göz qoyub gördü ki, müsahiblərinin sifəti daş kimi donuqdur. Kişinin səsi də donuq, boğuq idi.
-Oldu.
-Hələlik.
-Əlaqə saxlayın.
-Saxlayarıq.
Kişi stolun üstündən götürdüyü iki vizit vərəqini onlara uzadıb, yenə siqaretinə dərindən bir qullab vurdu:
-Bax, bu da mənim telefon nömrəm. Xahiş edirəm siz də öz qaldığınız hotelin telefon nömrəsini deyin.
İbrahim bəylə Jüsten televiziyanın həyətinə çıxanda sərin payız küləyi əsirdi.

**
Jüstenlə İbrahim bəy mehmanxanaya gələrkən yolboyu taksidə heç nə danışmadılar. Sanki onlar bir-birinə söz deməkdən ehtiyat edirdilər.
İndi Jüsteni dərd almışdı.
Bundan sonra necə hərəkət etməli?
Kimdən kömək udmalı?
Jüsten özlüyündə yüz faiz əmin idi ki, bu anlarda elə İbrahim bəy də özlüyündə həmin suallara cavab axtarır.
Televiziyadakı proqram direktorunun soyuq, daş sifəti onun gözlərinin önündən çəkilmirdi. Bu adamın səsi, ədaları da elə sifəti kimi idi.
Söhbət efə-edə hotelə çatdılar. Artıq çoxdan oyanmış Fransuaza qəlyanaltı edib mehmanxanada Jüstenlə İbrahim bəyi gözləyirdi.
Yaxşı ki, onlar öz “axtarışları” barədə Fransuazya bir söz deməmişdilər. Yoxsa qızda bir könül qırıqlığı yara bilərdi.
Fransuaza mehmanxananın qənşərindəki gözəllik salonuna getdi. Axşamkı toya hazırlaşmaq lazım idi.
Arada Aydın bəy onlara zəng vurub hal-əhval tutdu. Hiss olunurdu ki, o, çox diqqətli adamdır.
İbrahim bəyin gözlərində nəsə bir sevinc işartısı sezilirdi. O,fransız dostunun qulağına astadan dedi:
-Müsyö, çox fikir etməyin.
Jüsten çiyinlərini çəkdi:
-Yox, fikir etmirəm, İbrahim bəy. Mən əminəm ki, hər şey yaxşı olacaq.
-O proqram direktorunu da qınamaq düzgün deyil. Bəlkə də o, müəyyən mənda haqlıdır. Axı o, haradan bilsin ki, biz buraya nə məqsədlə gəlmişik.
-Biz öz məqsədimizi ona dedik. O, özü şübhəkar adama oxşayır. Hər yerdə belə adamlar olur, İbrahim bəy, onlar hər şeyə bir şübhə ilə yanaşırlar.
-Bu, görünür adamların həm də peşə xüsusiyyətindən irəli gəlir.
-Yəqin ki...
-Amma mən bu axtarışın yaxşı bir sonluqla başa çatacağına inanıram.
İbrahim bəy gülümsədi:
-Elə mən də inanıram.-Və əlavə etdi:- Bilirsinizmi, burada Aydın bəyin dostları çoxdur. Mən ona deyəcəyəm, qoy bu işdə bizə yardımçı olsun.
-Onda hələlik qalsın toydan sonraya.
-Mən də elə düşünürəm.
Onlar dəhlizdə söhbət edirdilər.
Buradan dəniz, şəhər aydın görünürdü.
Fransuaza gözəllik salonundan qayıdıb gəldi. Qız çox cazibədar olmuşdu. O, təbii ki, kişilərin söhbətinin nədən getdiyini qətiyyən bilmirdi.
Toy mərasimi şəhərin kənarında sıx ağaclarla əhatə olunmuş nəhəng bir şadlıq evində təşkil edilmişdi.
Aydın bəy Fransadan gələn qonaqları əsl ev sahibi kimi qarşıladı.
Qonaqlar Aydın bəyin yaxın qohumları ilə birgə geniş masanın arxasında əyləşdilər.
Əcnəbilərdən heç biri indiyəcən belə təmtəraqlı, şən toy məclisi görməmişdilər. Süfrəyə ən ləziz nemətlər düzülmüşdü.
Arada Fransadan gələn müsafirlərin də şərəfinə tost deyildi.
Onları, hətta, bal rəqsinə də dəvət etdilər.
Toyda vaxtaşırı hörmətli qonaqlara da söz verirdilər. Tanınmış elm və incəsənət adamlarından sonra İbrahim bəyə də söz verdilər. O, təzə ailə quran gənclərə qısaca ürək sözlərini, arzularını söylədi.
Bu şən toy, xüsusən, Fransuazanın çox xoşuna gəlmişdi deyəsən; qız rəqs meydançasından çıxmaq istəmirdi.
Gənclər əl-ələ tutub yallı gedirdilər.
İbrahim bəylə Jüsten stol arxasında üzbəüz əyləşmişdilər. Onlar yemək yeyir, şərab içir, şənlənirdilər. Aydın bəy tez-tez onlara baş çəkir, zarafatlaşır, dolu badəni başına çəkib yenə uzaqlaşırdı. Axı o, toyun sahiblərindən biri idi, gərək hər şeyə nəzarət eləyə, gələnləri gülərüzlə qarşılaya, gedənlərə dil-ağız edib xoş əhvalla yola salaydı.
İbrahim bəy arada üzbəüz divardan asılmış nəhəng ekranlı televizora baxırdı. Birdən elə bil ki, onu ildırım vurdu. Kişinin gözləri böyüdü. Alnını tər basdı. Çəngəl əlindən yerə düşdü.
Jüsten bu anlarda öz işində idi, gözlərini bərk-bərk yumub əlindəki dolu badəni başına çəkməkdə idi. Kişi sanki çox acı bir dərman həbinin üstündən su içirdi.
Operator kameranı fırladıqca ekranda üzlərindən təbəssüm yağan, deyib-gülən, yeyib-içən insanların sifəti nəhəng ekrandan ötüb keçirdi.
Bəs İbrahim bəyin qanını donduran, onu həyəcana salan nə olmuşdu?
O, hələ də öz gördüyünə inanmaq istəmirdi.
Məsələ burasında idi ki, bu anlarda ekrandan ani olaraq boylanan qadınlardan biri Sabina idi. Əvvəlcə qadını uzaqdan seyr edən kamera get-gedə təsviri böyütdü: bir anlığa qadının iri gözləri, çatılmış qaşları ekranı “zəbt elədi”.
İbrahim bəy dönüb Jüstenə baxdı. Fransız qonaq əlindəki çəngəli pendir parçasına sancırdı.
İndi ekranda başqa təsvirlər göstərilirdi.
Sabina qeyb olmuşdu.
İbrahim bəy təşvişə düşdü.
Bəlkə onu neçə gündən bəri bu mərhum qadının ruhu təqib edir?
Yox, bu, ola bilməzdi. O, hələ ağlını itirməyə tələsmirdi. Axı o, bir neçə gün öncə Sabinanı Azərbaycan televiziyasının kanalında görmüşdü. Budur, indi onlar Bakıdadırlar. Və axtardıqları qadının bu məclisdə olmağında nə qeyri-adilik ola bilərdi ki? O, “Sabina” idi. Buna şəkk-şübhə ola bilməzdi.
İbrahim bəy baxışlarını uzun müddət ekrandan çəkmədi. O, Sabinanı yenə görmək ümidində idi. Artıq oradan başqa kadrlar, başqa sifətlər boylanırdı. Qadın toy əhli arasında “əriyib” qeybə çəkilmişdi.
Toysa davam edirdi.
Jüsten sanki Şərq nağıllarında təsvir olunan bir aləmə düşmüşdü.
Atəşfəşanlıq.
Şampan köpükləri.
Yallı.
Oğlanların rəqsi.
Bal rəqsi.
Hələ səsini zilə çəkib qıyya vuran müğənnilər.
Bu toy həm də maraqlı bir teatr tamaşasına bənzəyirdi.
Fransuaza ucaboy bir oğlanla rəqs edirdi. Arabir onlar nə barədəsə danişıb gülürdülər. Deyəsən, oğlan fransızca bilirdi.
Jüsten növbəti şərab badəsini başına çəkib rəqs maydançasına çıxdı. İbrahim bəy də ona qoşuldu. İndi hamı onları alqışlayırdı.
**
Həmin günün axşamı, lap dəqiqi gecəsi, toydan sonra hotelə gələndə İbrahim bəy Jüsteni öz otağına dəvət etdi. Jüstün bir az hallı olsa da dostunun gözlərində oynaşan sevinc qığılcımlarını duyaraq zarafatla dedi:
-İbrahim bəy, məncə toydan sonra özünüzü çox yaxşı hss edirsiniz.
İbrahim bəy gülümsünüb dedi:
-Əlbəttə, müsyö. Niyə də yaxşı hiss etməyim ki? Nəinki yaxşı, hətta deyərdim ki, lap əlayam.
Jüsten:
-Toy da əla keçdi.
İbrahim bəy:
-Əlbəttə. Mən heç ömrümdə bu qədər oynamamışdım.
-Gözəl rəqs etməyiniz varmış, müsyo.
-Sizin rəqsiniz də əla idi, İbrahim bəy.
-Xüsusən, qadınlar sizin oyununuzu maraqla seyr edirdilər.
Jüsten gülüb dedi:
-Mənsə onların üzünə baxmırdım. Gözüm həmişəki kimi xanımların ayağında, daha dəqiqi, ayaqqabısında idi. Ha-ha-ha... Hətta, bir-iki nəfər qadın bizim ayaqqabıları geymişdi. Siz buna fikir verdinizmi?
-Yox,-deyə, İbrahim bəy qısaca cavab verdi. Hiss olunurdu ki, o, mövzunu dəyişmək istəyir.
-Heyif. Gərək baxaydınız.
-Bəlkə də...
Jüsten başını tərpətdi:
-Siz bununla çox şey itirmisiz.
İbrahim bəy:
-Ola bilər.
Jüsten:
-Mən ciddi deyirəm bunu.
İbrahim bəy:
-Mən sizə inanıram, müsyö- dedi və sonra dostunu diqqətlə süzdü: -Sizə bir xəbər deyəcəyəm. Amma özünüzü bu şok xəbərə indidən hazırlayın.
Jüsten bir qədər tutulub tərəddüdlə dilləndi:
-Eybi yox, deyin. Mən möhkəm adamam.
-Biz bir daha televiziyaya gedəsi olmadıq.
-Nə üçün, İbrahim bəy?
-Biz ta orada Sabinanı axtarmayacayıq, müsyö.
-Anlamadım.
-Məncə biz Sabinanı özümüz axtarıb tapmalı olacağıq.
-Onda bunu Aydın bəyə də deyək.
-Əlbəttə. Bu işdə bizə onun köməyi çox olacaq.
**
Aydın Sağlam təzə qohumlarının şərəfinə restoranda qonaqlıq vermək istəyirdi. Qonaqlıq axşamüstü olacaqdı. Aydın bəy məclisə Parisdən gələn tanışlarını da dəvət etmişdi. Bu barədə söhbət sübh tezdən olmuşdu. Amma deyəsən, bir qədər sonra bu qonaqlığın “formatı” dəyişmişdi. Çünki Aydın bəy günortaya yaxın təzədən zəng vurdu. O, bildirdi ki, qonaqlıq təzə qohumların bağ evində baş tutacaq.
Əvvəlcə Jüsten nəm-nüm etdi. Qonaqlığa getmək istəmirdi. İbrahim bəy onu kənara çəkib dilə tutmağa başladı.
-Müsyö, biz oraya mütləq getməliyik.
-Doğrusu, mən getmək istəmirəm.
-Siz nə danışırsız, canım? Bu, bizə hava-su kimi lazımdır.
-Nə mənada?
-Müsyö, mən toyda Sabinanı gördüm...
Jüsten heyrətləndi:
-Harada?
İbrahim bəy sakit tonda dedi:
-Toyda... Daha doğrusu, orada divardan asılmış televizor ekranında gördüm Sabinanı.
Jüstenin səsi titrədi:
-Bu, ola bilməz...
-Müsyö, məncə gözüm məni yenə aldatmadı. Sabina toyda idi...
-Aman Allah... Bəs mən niyə görmədim onu?
-O, ekranda ani görünüb qeyb oldu.
Jüsten əli ilə başını tudu:
-Axı bu, necə ola bilər.-Sonra tərəddüdlə dilləndi:-Yəni deyirsiniz onu tapa bilərik?
-Əlbəttə.
-Necə?
-Sadəcə.
-Anlamadım. Biz bunu onlara, toy sahiblərinə necə deyə bilərik?
-Çox sadə. “Biz Sabinanı axtarırıq”.
Jüsten fikrə getdi:
-Onlara bunu necə izah edək?
İbrahim bəy nəsə fikirləşib gülümsədi:
-Axı sizdə Sabinanın şəkli olmalıdır.
-Əlbəttə, var.
-Həmin şəkli də özünüzlə götürün.
-Sonra?
-Ta nə sonra? Biz onlara deyərik ki, bu xanımı axtarırıq.
-Yox, yaxşı çıxmaz bu.
-Onda başqa cür edərik.
-Nə cür?
-Xahiş edərik ki, toy lentinin bir nüsxəsini bizə versinlər. Bu toydan bir xoş xatirə kimi həmin lenti özümüzlə Parisə aparmaq istəyirik. Axı Sabinanın özünü mən özüm orada, toyda görmüşəm.
-Hə. Bax bu yaxşı versiyadır. O lentə elə burada, hoteldə də baxmaq olar.
-Təbii. Biz lentə baxarıq, vəziyyəti müəyyən edərik. Sonra faktı qoyarıq ortaya. Bu meydan bu da şeytan.
-Yəni ki, bu, şəkildəki Sabinadır, bu isə toydakı.
İbrahim bəy güldü:
-Əla ideya oldu.
-Birdən...
-Nə birdən?
-Heç...
-Nəsə demək istəyirsiz, müsyö?
-Yox, İbrahim bəy. Deyirəm, sadəcə bu Sabina birdən bizi tanımaq istəməz.
-Tələsməyək gəl, müsyö Jüsten.
-Onda evlənən çütlüyə hədiyyə alaq.
-Qıza elə öz ayaqqabımızdan götürərik.
-Oğlan üçün də fransız adekolonu. Hə, necədir?
-Əla.
Bu əsnada Aydın bəy yenidən zəng vurdu. Qonaqların arxasınca maşın gələcəyini bildirdi.
Onlar hazırlaşıb hotelin həyətinə endilər.
Günəşli bir gündü.

**
Aslan bəygilin yeni qudalarının bağ evi elə də təmtaraqlı deyildi. Amma həyət böyük və səliqəli idi. Nar və heyva ağaclarının dolu budaqları sallanmışdı. Stolların üstündəki iri, yaraşıqlı vazlar müxtəlif meyvələrlə dopdolu idi.
Bağ evinin sahibi, təzə gəlinin babası yaşlı, nuranı bir ağsaqqaldı. Kişinin adı Rəhmandı. Hamı ona Rəhman dayı deyə müraciət edirdi. Söhbət əsnasında məlum oldu ki, Rəhman Əsgərov uzun illər neft sənayesində çalışıb. Kişinin gur, qar kimi ağ saçları arada dalğalanıb alnına tökülürdü. Danışığından, oturuş- duruşundan şən, zarafatcıl adama oxşayırdı. O, hamıya suallar verir, yeri gələndə zarafatyana replikalar atırdı.
Rəhman Əsgərov qonaqlarının Fransadan gəldiyini eşidəndə nədənsə bir qədər tutuldu. Bayaqdan deyib-gülən kişinin sifətindən sanki bir tutqun bulud layı ötüb keçdi. Hətta, araya bir müddət sükut çökdü. Handan-hana bu sükutu yenə Rəhman kişi özü pozdu. Dodaqaltı, sanki öz-özüylə danışırmış kimi astadan:
-Hə... Fransa, Paris,-dedi.
Az sonra kişi başını qaldırıb Jüstenin üzünə baxdı. Heç kəsin gözləmədiyi halda fransız dilində danışmağa başladı:
-Deməli, Parisdənsiniz. Paris gözəl şəhərdir. Mən oranı gəncliyimdə görmüşəm.
Jüsten heyrətləndi:
-Doğrudan? Siz orada olmusuz?
-Əlbəttə, doğrudan. Mən Fransa partizanları ilə birgə döyüşmüşəm. Orada müqavimət hərəkatının üzvü olmuşam... Bizim ailədə fransız dilini məndən də yaxşı bilənlər var...
Hamının diqqəti Rəhman Əsgərovda idi. Məclisdəkilərin bir çoxu fransızcanı bilmədikləri üçün onun nə barədə danışdığını anlamırdılar. Amma buradakı qohumların hamısı yaxşı bilirdi ki, Rəhman kişi vaxtilə Fransa partizan hərəkatının iştirakçısı olub.
İbrahim bəy söhbətə müdaxilə etdi:
-Biz çox şadıq ki, belə bir insanla yaxından tanış olduq. Buna görə Aydın bəyə öz minnətdarlığımızı bildiririk.
Sonra yeni evlənənləri məclisə dəvət etdilər.
Dünən Fransuaza ilə rəqs edən ucaboy oğlan da bəyin yanında idi; oğlan əcnəbi qonaqları fransızca salamladı.
İbrahim bəy öz hədiyyələrini yeni ailə quranlara təqdim edib onların əlini sıxdı.
Rəhman kişi üzünü bayaqdan ayaq üstə dayanıb sanki əmr gözləyən ortayaşlı bir kişiyə tutub dedi:
-İmran, sən evdəkilərin hamısını süfrəyə dəvət et. Ta o dövr deyil ki, kişilər ayrı, qadınlarsa bir ayrı məclisdə əyləşsinlər. Hələ üstəlik məclisimizdə ən müasir bir ölkədən-Fransadan qonaqlar iştirak edir. Qoy deməsinlər ki, Şərq Qərbdən çox fərqlənir.
Hamı gülüşdü.
İmran bağ evinə keçdi.
Bir azdan içəridən-bağ evindən çıxan qadın və uşaqlar da göründü, onlar qonaqlara “xoşgəldin” edib süfrə başında əyləşdilər.
Lap sonda içəridən yaraşıqlı, gülümsər çöhrəli, hələ sifətində incə gənclik təravəti yaşayan bir qadın çıxdı. O, sanki bu bağa kinolarda olduğu kimi yavaşıdılmış kadrlardan addımlayıb gəlirdi. Qadın başını tərpədib qonaqlarla salamlaşdı.
Qadını görəndə Parisrən gələn qonaqların hər üçü qəfildən elektrik cərəyanına qoşulubmuş kimi cəld ayağa durdu. Onlar heyrət içində idilər.
Jüsten özünü saxlaya bilməyib astadan:
-Sabina,- deyə, dilləndi.
Fransuaza ozünü qadının üstünə atıb hıçqırdı:
-Ana... Mənim anam...
Jüsten qəhərini zorla boğaraq yenə:
-Sabina,-deyə, dodaqaltı mızıldandı.
Qadın sakitcə qızın başını tumarlayıb eyni təmkinlə fransız dilində dedi:
-Sakit ol, qızım.
İbrahim bəy ayağa durub onlara yaxınlaşdı:
-Fransuaza, qızım, bir sakit ol.
Rəhman kişi təcrübəli adam imiş. Sanki nəsə hiss edibmiş kimi dedi:
-Yəqin ki, bu uşaq Səbinəni kiməsə bənzədib.
İbrahim bəy Fransuazanın əlindən tutub stulda əyləşdirdi. Qız hələ də hıçqırırdı.
Uzaqdan həzin musiqi səsi gəlirdi. Yəqin ki, maqnitofon oxudurdular.
Məclisə təzə gələn qadın sanki qonaqlardan utana-utana keçib boş stullardan birində əyləşdi. İndi onun sifətindəki təbəssümü bir həyəcan qızartısı əvəz etmişdi.
Rəhman Əsgərov özünü əvvəlcə yeni gələn xanıma, sonra isə qonaqlara tutub dedi:
-Səbinə mənim qızımdır. Ali məktəbdə çalışır. Fransız dili müəllimidir. O ucaboy isə oğlan isə nəvəmdir, adı Ceyhundur. O, həm də öz anasının, yəni Səbinənin tələbəsi olub. Özü də toyda göz qoyurdum, görürdüm ki, Parisdən gələn bu qəşəng qızla yaman rəqs edir.
Məclisdəkilər gülüşdü.
Rəhman kişi davam etdi:
-Dünən mənim o biri nəvəmin toyu idi...
Rəhman Əsgərov bir az susub, sözünə davam etdi:
-Bax, yəqin hiss etdiniz ki, bizim ailədə fransız dili bilənlər üstünlük təşkil edir. Bunun da müəyyən səbəbləri var. Yeri gəlsə, lazım olsa mən bu sirri də açaram. Hələliksə, mən bəri başdan Ceyhundan xahiş edərdim ki, bu günkü məclisdə Fransadan gələn qonaqlarla buradakı qohumlar arasında tərcüməçilik etməyin yükünü o, öz boynuna götürsün. Etiraz yoxdur ki? Yox. Masabəyiliyi isə mən özüm icra edəcəyəm. Razısız? Susmaq razılıq əlamətidir.
Qonaqlar hələ də heyrət içində idilər.


**
Qonaqlar dağılışıb getdi.
Bağ evində Rəhman Əsgərov və qızı Səbinə, bir də ki, Fransadan gələn qonaqlar qaldı.
Bütün bu baş verənlərdən, Jüstenin həyəcanından, Fransuazanın göz yaşları axıtmasından, İbrahim bəyin mənalı baxışlarından hiss olunurdu ki, onlar bu məclisə təkcə yeni evlənənləri təbrik üçün deyil, həm də çox sirli bir məsələlərnin açılmasında dəstək almaq üçün gəliblər.
Qonaqlar gedəndən sonra onlar bir qədər ordan-burdan danışdılar.
Söhbətin şirin yerində Jüsten cibindən çıxartdığı şəkli Əsgərovlara göstərəndə az qala ata və qız şoka düşdülər. İlahi, bu dünyada iki damla su kimi bir-birinə oxşayan insanlar varmış. Ən heyrətamizi isə bu idi ki, bu oxşar insanlar ayrı-ayrı, bir-birindən çox uzaq məmləkətlərdə yaşayırdılar.
Rəhman kişi şəkli əlinə aldı, qeyri-ixtiyarı ayağa durub bir fotodakı, bir də qarşısındakı qadına, öz qızına baxa-baxa həyəcanla dilləndi:
-Yox, bu ola bilməz. Ola bilməz...
Rəhman kişinin öz səsi öz qulağında rezonans verdi: “Ola bilməz...ola bilməz...ola bilməz...”
Jüsten kövrəlmiş halda dedi:
-Bu, mənim Sabinamın şəklidir. Fransuazanın anasının...
Rəhman kişinin bağındakı qohum-əqrabanın hamısı şəklə baxıb içini çəkdi. Heyrət, həyəcan dolu səslər, pıçıltılar eşidildi:
-Bıy, bu ki, Səbinədir...
-Adam adama necə oxşayarmış...
-Adam inanmaq istəmir heç...
Səbinə yad qonağın əlində “öz” şəklini görüb pərt halda gülümsədi; qadının dodaqları səyriyirdi. İndi onun ürəyindən buradakı adamların ucadan dediyi, amma onun özünün dilinə almaq istəmədiyi bir sual keçirdi: “Doğrudanmı bu şəkildəki qadın mən deyiləm, hansısa fransız xanımdır?”
Sonra araya sükut çökdü.
Rəhman kişi handan-hana Jüstenin üzünə baxıb bığaltı gülümsədi:
-Yaxşı, bəs o, indi haradadır?
Jüsten fikirdən ayrılıb soruşdu:
-Kimi soruşursunuz?
-Arvadınızı.
-Doğrusu, mən özüm də bilmirəm o, indi haradadır?
Ata-bala Əsgərovlar təəccüblə fransız qonağın üzünə baxdılar.
İbrahim bəy istər-istəməz söhbətə qoşuldu:
-Mən bu söhbətə bir aydınlıq gətirmək istəyirəm. Məsələ burasındadır ki, müsyö Jüstenin xanımı Sabina bir neçə il öncə Fransa səmasında qəzaya düşən təyyarədə olub.
-Həlak olub?-deyə, Rəhman kişi hiss olunacaq bir həyəcanla soruşdu.
İbrahim bəy dedi:
-Təyyarədəki sərnişinlərin hamısı həlak olmuşdu. Amma orada bir adamın nə ölüsü tapıldı, nə də dirisi. Bu, Sabina idi.
Səbinə də söhbətə müdaxilə etdi:
-Bıy... Bəs bu necə ola bilər?
İbrahim bəy dilləndi:
-Bu hadisə baş verəndə mən də Parisdə idim. Sabina Rivyera deyilən yerə uçurdu. Bu yerlər dünyada çox məşhur Lacivərd Sahili kurortlar şəbəkəsi kimi tanınır. Özü də Nissa şəhəri yaxınlığında yerləşir. Buda dünyaca məşhur bir şəhərdir.
Rəhman kişi öz-özünə danışırmış kimi dilləndi:
-Xatırlayıram... Belə bir şəhərdə mən olmuşam. Amma mənim əsas döyüş yolum Tuluza yaxınlığındakı Albi şəhərindən keçir.
İbrahim bəy sanki araya çökən gərginliyi götürmək üçün gülə-gülə dedi:
-Hə, Rəhman dayı, biz indi bildik sizin ailənin Fransa ilə əlaqələrinin kökü haradan başlayır.
Rəhman kişi quru, asta səslə dedi:
-Hə, siz mənim müdaxiləmə fikir verməyin, davam edin.
Jüstünlə İbrahim bəy mənalı tərazə bir-birlərinin üzünə baxdılar.
Nəyə görəsə hadisənin davamını Jüsten danışasmağa başladı.
-Sabinanın uçduğu təyyarə Monblan dağının üstündən aşarkən yüksək zirvəyə dəyib partlamışdı. Meyitlərin bir çoxu yanıb külə dönmüşdü. Hamısı eksperizadan keçirildi. Bunların arasında bir adam tapılmadı. Məncə, bu tapılmayan elə Sabina idi. Onun boğazında mənim bir zamanlar Sabinaya hədiyyə etdiyim boyunbağı olmalı idi. Maraqlıdır ki, bu boyunbağı tapılmadı. Sanki qeybə çəkilmişdi...
Rəhman Əsgərov təəccüblə soruşdu:
-Kim qeybə çəkilmişdi?
Jüsten:
-Həm Sabina, həm də boyunbağı.
Rəhman kişi titrək səslə dedi:
-Boyunbağı itə də bilər, öğurlana da...
İbrahim bəy dedi:
-Əlbəttə, bu versiya da vardı. Həqiqətən, boyunbağı it-bata düşə bilərdi. Amma o da yüz faiz sübuta yetirildi ki, sərnişinlərdən biri yoxdur.
Jüsten dərdli-dərdli dilləndi:
-Mən əminəm ki, mənim Sabinam salamatdır.
Rəhman kişi dedi:
- Monblan dağında çoxlu yarğanlar var. Bəlkə də Sabinanın meyiti...
Kişi nəsə duruxdu, susdu.
Araya əsrarlı bir sükut çökdü.
Səbinə durub həyətdə qaynayan samovardan çay süzdü. Jüsten altdan-altdan qadını süzürdü.
İbrahim bəy söhbətin istiqamətini dəyişirmiş kimi zarafata keçdi:
-Yaxşı, biz birinci sirr haqqında eşitdik. Yəni sizin vaxtilə Fransada olmağınız barədə... Qaldı ikinci sirr...
Rəhman kişi gülümsədi:
-Nədir o ikinci sirr?
İbrahim bəy:
-Sabina ilə Səbinə xanımın bir cüt su damlası kimi bir-birinə bənzəməsi...
Hamı üçün maraqlı idi, görəsən, Rəhman Əsgərov indi nə deyəcək, bu sualı nə cür cavablandıracaqdı?
Amma qoca uzun müddət susdu.
Səbinə sanki atasının yerinə cavab verirmiş kimi dedi:
-Yəqin eşitmisiz, belə bir məsəl var, deyirlər ki, bu dünyada hər bir kəsin öz oxşarı olur.
İbrahim bəy dedi:
-Doğrudur, insan insana oxşaya bilər. Amma ta bu qədər yox.
Səbinə yenə söhbətə qoşuldu.
-Atam Fransada müharibə vaxtı olub, orada partizan hərəkatında iştirak edib.
-Aha... Bəlkə...
Bu sözləri Jüsten dedi və udqunub susdu.
İbrahim bəy dostunun üzünə baxdı.
-Nə “bəlkə”, Jüsten? Bəlkə nəsə demək istəyirsiniz?
-Yox,-deyə, Jüsten cavab verdib susdu.
Rəhman Əsgərov öz döyüş yolu haqda qısaca məlumat verdi:
-Bəli, mən müqavimət hərakatında faşistlərə qarşı vuruşmuşam. Əvvəlcə məni Ukraynada əsir götürmüşdülər. Sonra bizi Fransaya etap etdilər. Orada əsirlikdən qaçıb partizanlara qoşulduq. Ağır günlər yaşadıq. Müharibə bitəndən sonra bir müddət Tuluzada qaldım. Doğrusu, vətənə qayıtmağa qorxurdum. Axı əsir düşənləri burada ya güllələyir, ya da Sibirə göndərirdilər. Mən ara sakitləşəndən sonra qayıtdım vətənə. Amma burada uzun müddət məndən əl çəkmədilər. O vaxtkı enkevedinin nümayəndəsi məni hər il dəniz sahilində yerləşən binaya çağırır, sorğu-suala tutur, əcaib-qəraib suallar verirdi. Şükür, ta yada düşmürəm. İndi başqa zamandır.
İbrahim bəy zarafatla dedi:
-Yaxşı, bəs Fransada sizin heç bir nişanəniz qalmayıb ki?
Rəhman kişi bic-bic gülümsədi:
-Nə mənada?
İbrahim bəy:
-Dostlarınız olubmu Fransada?
Rəhman Əsgərov:
-Əlbəttə. Olub.
İbrahim bəy:
-Rəhman dayı, o vaxt cavan oğlan olmusuz. Bəlkə sevgiliniz də olub?
Yüngül bir gülüş dalğası keçdi.
Səbinə sinəsinə qısılmış Fransuazanın başımı sığalladı.
Jüsten İbrahim bəylə Rəhman kişi arasında gedən dialoqa maraqla qulaq asırdı.
Rəhman kişi bir xeyli susub astadan dedi:
-Mən niyə gizlədim, orada qadın tanışım da olub.
İndi kimsə əlavə sual verməyə cəsarət etrmirdi.
Rəhman kişi gülümsəyib araya çökən sükutu pozdu:
-Çayları soyutmayın. İçin. Bu barədə sonra danışaram.
Daha sonra Rəhman Əsgərov əlinin işarəsi ilə Fransuazanı yanına çağırdı. Qız qocaya yaxınlaşdı. Rəhman kişi əlini Fransuazanın çiyninə qoyub qızın alnından öpdü.
-Mənim balam.
Qız qollarını qocanın boynuna doladı.
Hamının gözü yaşarmışdı.
Bayaqdan şux görünən, zarafat edən Rəhman kişi cibindən çıxartdığı ağ dəsmalla gözlərində gilənən yaş damcılarını sildi.
**

İrma Sati Parisin məşhur məhəllələrindən birində -Monmartda yaşayırdı.
Onun ailəsində bir neçə il öncə ard-arda baş verən faciələr qadını sarsıtmışdı. O, əvvəlcə əri Dominik Satini itirdi. Kişi elə yuxudaca canını tapşırmışdı. Həkimlər Dominikin şəkərdən və ya qan təzyiqindən öldüyünü ehtimal etmişdilər. Əslində nədən ölməyin elə bir əhəmiyyəti də yox idi. Fakt bu idi ki, kişi ölmüşdü. Zəlzələdən, ya vəlvələdən. İrma Sari özlüyündə əmin idi ki, bu faciədən sonra o, uzun müddət yaşaya bilməyəcək. Amma deyir sən saydığını say, gör bir fələk nə sayır.
Ərinin ölümündən sonra İrma uzun müddət özünə gələ bilmədi. Həmin günlərdə qızı Sabina onu bir gün də tənha qoymadı. Elə Fransuaza da nənəsinin sağalması üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Ailəlikcə qəbristanlığa baş çəkirdilər.
Onlar üçlükdə olanda Sabina öz anasına arabir Fransuazanın dəcəlliyindən şikayət edirdi:
-Ana, mən bilmirəm sənin bu nəvən kimə oxşayıb? Bunun Dominik babası sakit bir adam idi. Sən də onun kimi.Həlim xasiyyətin var. Elə Jüstenin ata-anası da fağır adamlardır. Amma bu qız od parçasıdır. Qonum-qonşuda döymədiyi uşaq qalmayıb. Qızlar bir yana, oğlanlara da göz verir, işıq vermir. Kimə oxşayıb sənin bu nəvən görəsən?
İrma xısın-xısın gülərdi.
-Yəqin əcdadlarının hansındasa dəli-doluluq olub də...
Bu yaxınlarda kürəkəni ilə nəvəsinin səfərə çıxması İrmanın qəlbində illərdən bəri yuva qurmuş mübhəm hissləri sanki təzədən oyatmışdı.
Fransuaza nənəsinə deyəndə ki, atamla səyahətə gedirik, qadın nəsə tutulmuşdu. O, bir dəfə ürəyində illərdən bəri gəzdirdiyi bir sirri qızı Sabinaya açıb demişdi. İndi Sabina yox idi. Yəqin ki, o, bildiyi sirri gec-tez öz nəvəsinə də deyəcəkdi. Amma nə vaxt? Ömrə-günə etibar qalmamışdı axı. “Qoy səfərdən geri dönsünlər, mən hər şeyi Fransuazaya açıb deyəcəyəm. Ta yekə qızdır. O, məni anlayar yəqin”.
Yaxşı yadındadır, o, bu barədə Sabinaya danışanda qız əvvəlcə az qala dəli olacaqdı. Amma sonra sakitləşmişdi. Əlbəttə, elə o vaxt da bu barədə danışmaq ona çətin başa gəlməşdi.
Yadındadır, o, əvvəlcə ordan-burdan söz salmış, sonra mətləb üstə gəlmişdi:
-Səbinə, Dominikdən sonra yaşamaq mənə çox çətin olub.
Qız təəccüblə anasının üzünə baxmışdı; axı o, heç vaxt Sabinanın yanında əri barədə söhbət açarkən onu öz adı ilə, “Dominik” deyə çağırmamışdı. Adətən, bu vaxtlarda o, “sənin atan” deyərdi.
Söhbətin gedişində öz mərhum əri haqda danışarkən qadın yenə bir neçə dəfə “Dominik” sözünü işlətdi. Əslində zahirən burada qəribə heç nə yoxdu və Sabinanın atasının adı doğrudan da Dominik idi. Məsələ burasında idi ki, indi “sənin atan” deməmək bir yana, üstəlik ana bu “Dominik” sözünü həm də sanki xüsusi bir vurğu ilə nəzərə çarpdırırdı.
Qız istər-istəməz anasına təskinlik verməyə maşladı:
-Ana, hamı sonda eyni yerə gedəcək.
-Bax, elə söhbət də bundan gedir.
-Bizdən asılı bir şey yoxdur ki. Nə edək, indiyəcən belə olub, innən sonra da belə olacaq.
-Amma biz bəzən bizdən asılı olanları da qəbul etmirik.
Qadının ikibaşlı söhbəti deyəsən Sabinanın o qədər də xoşuna gəlməmişdi: o, ayağa durub getmək istəyəndə ana israrla qızını saxlamışdı:
-Dayan, Sabina. Bilirəm, sənin təyyarənin uçmağına hələ çox qalıb.
-Yorğunam, ana. Gedim bir az dincəlim.
-Tələsmə, sənə sözüm var. Sonra gedib dincələrsən...
O vaxt Sabina təəccüblə anasının üzünə baxmışdı.
Qadın sanki danışmağa özündə güc tapmaq üçün qarşısındakı fincandan bir-iki qurtum qəhvə içib gülümsəmişdi.
-Amma möhkəm ol. Mən bunları sənə gec-tez deməli idim. -Qadın sözünə ani fasilə verib titrək səslə dedi: - Dominik sənin doğma atan yox, atalığındır.
Sabinaya bu anlarda elə gəldi ki, bayaqdan gülümsəyən sifəti bu anlarda birdən-birə əyilməyə başlamışdı. “Görəsən, anam dəli olmayıb ki?”
Amma Sabina susurdu.
İrma Sati söhbətini davam etdirdi:
-Sənin atan başqa adamdır.
Sabina özünü saxlaya bilmədi:
-Bəlkə mənim anam da sən deyilsən, bir başqasıdır.
Qadın təmkinlə dilləndi:
-Yox, mən sənin doğma ananam... Qulaq as, Sabina. Müharibə zamanı mən poçtalyon işləyirdim. Hərdən Tuluza yaxınlığındakı partizanlara poçt aparırdım. Oradakıların çoxu əsirlikdən qaçmış, ölümü öz gözləri ilə görmüş oğlanlar idi. Onlar o vaxt mənə balaca bir qız uşağı kimi baxırdılar. Axı onda mən heç məktəbi də bitirməmişdim. Amma onlardan biri elə o vaxtdan mənim xoşuma gəlirdi. Həmin oğlan mənə qətiyyən əhəmiyyət vermirdi. Eh, Sabina, o vaxtkı kişilərin çoxunda bir mərifət deyilən şey vardı. Nə isə... Müharibə başa çatdı. Mən məktəbə qayıdıb təhsilimi davam etdirdim. Aradan bir müddət keçmiş yenə həmin oğlanla təsadüfən rastlaşdım. Təbii ki, birinci mən onu tanıdım. Tanışlıq verdim. Çox sevindi. Onun adı Rəhman, soyadı Əsgərov idi.
-Əsgərov?
-Hə, Əsgərov. Mən bu soyadı hər zaman yadda saxladım. Bilirsən, nə üçün?
-Nə üçün?
- Bir dəfə mən ona dedim ki, Əsgər nə deməkdir? O, mənə izah etdi ki, “əsgər” fransızca “soldat” deməkdir. Mən sonralar ona hərdən zarafatla “monsieur le soldat”-deyə, müraciət edirdim. Yəni “cənab əsgər”. Bəli, o vaxt biz “mənim əsgərimlə” evləndik. Tuluzada yaşayırdıq.
Hələ də heyrət içində olan Sabina qeyri-ixtiyari soruşdu:
-O, rus idi?
-Yox. O, əslən azərbaycanlı idi. Mən Bakı haqda eşitmişdim. Bu, Qafqazda ən böyük şəhərdir. Mənim əsgərim çox cəsur idi, qorxmaz idi. Doğusu, bir az da davakarlığı vardı. Qafqaz dəliqanlısı idi. Yalan sözə görə adamı, hətta, öldürə də bilərdi. Mən indi boynuma alıram ki, Rəhmana heç bir zaman yalan bir söz demədim. Müharibə qurtarsa da, o, vətənə qayıtmaqdan çəkinirdi. Onda oralarda böyük bir repdessiya başlamışdı. Sanra deyəsən, ara sakitləşdi. O, buradan gedəndə sən ikiaylıq idin.
Qadın susdu.
Sabina anasının üzünə baxdı. Sakitcə:
-Bəs sonra?-deyə, soruşdu.
İrma Sati ah çəkdi:
-Sonra mən həyatımı yenidən qurası oldum. Dominik Sati ilə tanış oldum. Onda sənin iki yaşın vardı. Biz Tuluzadan Parisə köçdük. İnsafən, Dominik sənə öz doğma qızı kimi baxırdı. Əsl atadan onun elə bir fərqi yoxdu. Yəqin ki, sən onun ögey ata olduğunu heç vaxt hiss etməmisən.
-Deməli, belə çıxır ki, mənim damarımda azərbaycanlı qanı axır.
-Bəli, həqiqəti bilmək istəsən, bu, belədir.
Deyəsən, bayaqdan od püskürməyə hazırlaşan Sabina indi nədənsə bir qədər sakitləşmişdi.
-Bəs sonra sizin əlaqəniz oldumu?
-Onunla? Yox. Haradan? Mən onu əbədi itirdim. Allah bilir, bəlkə də o artıq çoxdan ölüb. Axı mənim əsgərim döyüşdə ağır yaralar almışdı.
-Bəlkə də sağdır.
-O da ola bilər... Mən bu həqiqəti sənə gec-tez deməli idim. Bu fikir məni daim narahat edirdi. Mən əzab çəkirdim. Düşünürdüm ki, illər uzunu gizlətdiyim həqiqəti Sabinaya deyim, ya yox? Axı bütün bunları günlərin bir günü sənə bir başqası da deyə bilərdi? Onda mən nə edərdim? Sən mənim barəmdə nə düşünərdin? Lap mən öləndən sonra da sən bu əhvalat haqda eşidə bilərdin. Onda istər-istəməz məni qınayacaqdın. Götür- qoy edib belə qərara gəldim ki, qoy elə həqiqəti mən özüm deyim öz qızıma. Qoy lap Jüsten də bilsin əsl həqiqətin necə olduğunu. Fransuaza da bilsə pis olmaz. Qoy bilsin ki, onun əsl babası qafqazlı olub.
Bundan sonra Sabina öz atası barədə yenə suallar verdi. Görəsən, onu atası ilə bağlayan ümumi cəhətlər vardımı? İrmanın dediyindən belə çıxırdı ki, Sabina sanki öz atası ilə bir almanın iki dilimidir. Sonra İrma zarafat etməyi də unutmadı:
-Amma xasiyyətdə ona Fransuaza daha çox oxşayır. O da babası kimi dəliqanlıdır. Öz tay-tuşlarına qan uddurur. Mənim əsgərim də faşistlərə divan tuturdu.
Hər ikisi güldü.
İrma ayağa durub otaqdakı köhnə, böyük şkafın siyirməsini çəkdi. Oradan iri bir albom çıxartdı. Səhifələr arasından tapdığı fotonu əvvəlcə özü gözdən keçirdi, sonra Sabinaya uzatdı.
-Sən bu şəkli görmüsən?
Sabina şəkli diqqətlə nəzərdən keçirdi.
-Hə. Məncə uşaq vaxtı görmüşəm. Bilirəm, bu sənsən, bunlar da sənin partizan dostların olmalıdır.
-Doğrudur. Mən yeni poçtu gətirmişdim onda. Bunlar qafqazlı döyüşçülərdir. Hamısı əsirlikdən qaçan adamlardır. Bax, bu, sənin atandır.
-Bu?
Qadın şəhadət barmağı ilə şəkildəki gənc bir oğlanı göstərdi:
-Hə, bax bu. Ağsifət, qarabığ, ucaboy. -Sonra saniki kiminsə boyunu oxşayırmiş kimi asta, yumşaq səslə dedi: -Mənim əsgərim. Mənim qartalım...
Sabina anasından ayrılanda bir-biri ilə vuruşan ziddiyyətli düşüncələrin çarpaz nöqtəsində vurnuxub qalmışdı. Amma anasından ayrılarkən onu öpüb belə demişdi: “Bu səfərdən geri qayıdan kimi mütləq Bakıya, Azərbaycana gedəcəyəm. Hamımız Bakıya birlikdə gedərik, ana. Sən, mən, Jüsten, Fransuaza. Bəlkə sənin əsgərin sağdır?”
Amma Bakını görmək qismət olmadı. Təyyarə qazası baş verdi.
İrma nədənsə son günlər Sabinanı və öz ilk eşqinin ünvanını-Rəhmanı tez-tez xatırlayırdı.
Rəhmanla ilk tanışlığı da indiki kimi yadında idi. Onda qız partizanlara yeni poçtu aparmışdı. Zərfli, zərfsiz məktublar əldən-ələ keçib dolaşırdı. Partizanların arasından bir nəfər, yekəpər, sifəti çapıq oğlan irişə-irişə yeniyetmə, çəlimsiz qıza söz atdı:
-Bura bax, gözəlçə, bəs mənə niyə məktub gətirməmisən?
Qız çəkinə-çəkinə dedi:
-Kimə məktub yazırlarsa mən onu vaxtlı-vaxtında çatdırıram.
Yekəpər irişdi:
-Deməli, belə çıxır ki, mənə məktub yazan yoxdur.
Qız çiynini çəkdi:
-Bəli, belə çıxır.
Yekəpər oğlan İrmaya yaxınlaşıb əlini onun çiyninə qoydu:
-Yazmırlar? Onda sən özün yaz. Yaza bilmirsən?
-Mən niyə yazım ki?-deyə, qız hirslə kənara çəkildi.
“Çapıq” əlini-əlinə vurub qəhqəhə çəkdi:
-Maşallah, böyük qızsan. Məndən yaxşısına yazacaqsan bəyəm?
Kazarmanın qapısı ağzında dayanıb bayaqdan bu söhbətə qulaq asan ucaboy, ağbəniz partizan onlara yaxınlaşmasaydı bu dialoq yəqin ki, hələ uzanacaqdı.
-Qızdan nə istəyirsən?-deyə, ağbəniz oğlan “Çapıq”dan soruşdu.
-Sənə nə var, Rəhman? Mən özüm bilirəm nə soruşmaq lazımdır,-deyə “Çapıq” tərs-tərs ona yaxınlaşan partizanı süzdü.
-Bura bax, Artyom, ağlına gələni danışma.
Hə, deməli, bu ağsifətin adı Rəhman, “çapığınki” isə Artyom imiş.
-Rəhman, get öz işinlə məşğul ol. Mənə mərifət dərsi keçmə.
-Artyom, mərifət dərs kimi keçilmir, o, adamda ya olur, ya da olmayır.
Artyom qabağa yeridi:
-Belə çıxır ki, mənim mərifətim yoxdur hə?
-Madam ki, sən belə düşünürsən, deməli, belədir.
İndi onlar döyüşməyə hazırlaşan iki xoruz kimi döş-döşə dayanmışdılar.
Artyom əl atıb Rəhmanın yaxasından yapışdı.
Rəhman əlinin arxası ilə Artyomu geri təpdi.
Artyom əlini bir də irəli uzadanda Rəhman bir yumruq zərbəsi ilə “rəqibini” yerə sərdi. Artyom ayağa durub əlini qurşağındakı avtomat bıçağına atdı.
Bayaqdan bu dialoqa maraqla qulaq kəsilən partizanlar onların arasına girdi.
Nədənsə İrmaya elə o vaxt elə gəldi ki, Rəhmanla Artyomun köhnədən ədavəti var.
Qəribədir ki, sonradan onun gümanı düz çıxdı. Rəhmanla İrma bir dəfə ilk tanış olduqları günü xatırlayarkən qız ondan soruşdu:
-Bura bax, mənim əsgərim, sənin o dostunun sonrakı taleyi necə oldu?
-Hansı dostumun?
-Sənin bir zərbə ilə çul kimi yerə sərdiyin “dostunun”.
-Hə, yəqin Artyomu deyirsən.
-Hə, onun adı Artyomdu deyəsən.
-O “çapığı” haradan saldın yadına?
-Heç... Elə-belə... Bəlkə də o olmasaydı bizim səninlə sonrakı tanışlığımız da baş tutmayacaqdı.
Rəhman təəccübləndi:
-Necə bəyəm?
İrma güldü:
-Sən onun cavabını verəndən sonra mənim yaddaşıma həmişəlik həkk oldun.
Rəhman güldü:
-Hə, düz deyirsən, bizi daha yaxından o alçaq “tanış etdi”.-Sonra ciddiləşib əlavə etdi:- Sən demə, o bizim aramıza faşistlərin atdığı cəsus imiş.
-Doğrudan?
-Həqiqətən.
-Bəs sonra necə oldu?
-Necə olacaqdı ki? Məsələnin üstü açıldı. O da öz layiqli cəzasını aldı.
İrma heyrətləndi:
-Həbs etdilər?
-Yox. Hərbi səhra məhkəməsinin qərarı ilə güllələndi.
-Aman Allah...
-Nədir? Yoxsa yazığın gəldi ona?
-Yox. Sadəcə müharibənin insanları necə həşarata çevirdiyinə təəssüf edirəm.
-Müharibədə həşaratlarla birgə pələnglər də üzə çıxır.
-Doğrudur, mənim əsgərim.
İrma qolunu Rəhmanın boynuna doladı...

**
Budur, İrma yenə Rəhman haqda düşünürdü.
Telefon zəngi qadını düşüncələrdən ayırdı.
Dəstəyi götürdü.
-Alo, eşidirəm.
-İrma xala, mənim. Jüstendir. Eşidirsiniz?
-Bəli, eşidirəm, Jüsten.
-İrma xala, mən Bakı şəhərindən, Azərbaycandan zəng edirəm.
-Bakı? Azərbaycan? Sən orada nə axtarırsan, Jüsten? Bəs haraya getdiyinizi mənə niyə deməmisiz?
Araya sükut çökdü.
Jüsten:
-Bağışlayın, bir az tələsik oldu... İrma xala, eşidirsiniz məni? Deyin görüm, sizin nə vaxtsa Bakıdan tanışınız olub?
Yenə sükut.
-Eşidirsiniz, İrma xala?
-Eşidirəm.
-Mən soruşuram ki, sizin nə vaxtsa azərbaycanlı tanışınız olubmu?
-Mənim Bakıdan tanışım yox, çox sevdiyim bir adam olub.
Görünür, belə bir cavabı gözləməyən Jüsten dili dolaşa-dolaşa sualı sual ardıyca yağdırmağa başladı:
-Zarafar etmirsiz ki, İrma xala?
-Yox, ciddi deyirəm.
-Axı bu, necə ola bilər?
-Olur, bu dünyada hər şey olur, Jüsten.
-Sizin tanışınızın adı nə idi?
-O, “mənim əsgərim” idi.
-Anlamadım...
-Nəyi anlamadın? O, mənim üçün “monsieur le soldat” olub.Yəni mənim əsgərimin soyadı elə Əsgərov idi. Rəhman Əsgərov...
-Hə? İrma xala... Doğrudan?
-Bəli. Yəqin ki, bu barədə sənə Sabina deyib o vaxt. Axı mən ona bu barədə ölümündən bir qədər əvvəl danışmışdım.
-Yox, Səbinə mənə bu barədə heç nə deməyib. Amma xatırlayiram o, məndən sonuncu dəfə ayrılanda demişdi ki, bizim növbəti səfərimiz Azərbaycana olacaq.
-Bax, görürsənmi?..
-Sabina xala, indi isə qulaq asın...
-Eşidirəm, Jüsten.
-Elə isə möhkəm olun.
-Mən həmişə möhkəm olmuşam. Gözüm çox bəlalar görüb, qulağım çox ağır xəbərlər eşidib.
-Bilmirəm bu deyəcəyim xəbər ağırdır, ya yüngül. Məsələ burasındadır ki, mən burada Rəhman Əsgərovla görüşmüşəm.
-Kimlə?
-Rəhman Əsgərovla.
Dəstəkdə sükut.
-Rəhman... Əsgərov, hə?
-Bəli. Deyəsən, xatırladın.
-Jüsten, sən zarafat etmirsən ki?
-Qətiyyən.
-Bu ki, bir möcüzədir. O, indi haradadır?
-Burada, mənim yanımdadır. Daha doğrusu, biz onun bağ evindəyik.
-Doğrudan o, sənin yanındadır?
-Bəli.
-Aman Allah, bu, nə gözlənilməz xəbər oldu. Dəstəyi ona ver, Jüsten. İlahi...
Telefonda xışıltı və bu xışıltının ardınca doğma, həm də yad bir kişi səsi eşidildi.
-İrma...
-Mənim əsgərim...
-Mən heç cür inana bilmirəm, İrma...
-Mən də. Görəsən, bu, yuxu deyil ki?
-Özünü ələ al, İrma...
- Heç bilmirəm, nə deyim, nə soruşum. Sənin övladların var?
-Əlbəttə. Qızım yanımdadır. O, fransız dilini əla bilir. Sənə salam deyir. O, universitetdə işləyir. Öğlumla kürəkənim bir neçə il əvvəl maşın qazasına düşüb həlak oldu.
-Mənim qızım, daha doğrusu, sənin qızın Sabina da təyyarə qəzasına düşdü. Yəqin ki, Jüsten sənə deyib bu barədə. O, sənin yeganə yadigarın idi.
-Bəli, Jüsten hamısını deyib. Mən bundan çox üzüldüm. Mənim buradakı qızımın adı da Sabinadır, daha doğrusu, Səbinə. Xatırlayırsanmı, mən o vaxt sənə demişdim ki, qızım olsa adını Sabina qoyacağam. Elə də oldu. Tanrı mənim ürəyimin səsini eşitdi.
-Bəs arvadın necə, yanındadırmı?
-O, vəfat edib. Ta tək qalmışam, İrmacan. Vaxtımın çoxu bağ evində keçir. Ağaclara, güllərə qulluq edirəm. Hərdən qızım, nəvəm gəlir yanıma. Sabinanın oğlunun, yəni mənim nəvəmin adı Ceyhundur. O da salam deyir sənə.
-Mən hamınızı öpürəm, Rəhman.
-Mən də, İrma...
-Mən sənin səsini eşitməkdən çox məmnun oldum.
-Mən də çox sevindim. Heç yatsam yuxuma da girməzdi ki, biz haçansa bir-birimizin səsini eşidə bilərik.
Qadın qəhərləndi:
-Sənin partizan dostlarınla çəkdirdiyin şəkil indi mənim stolumun üstdə, gözümün qabağındadır, Rəhman. Mən də o şəkildəyəm. Xatırlayırsanmı? Aman allah, hara uçub getdi o illər? Heç bilirsən mən hər dəfə o şəklə baxanda nə qədər göz yaşı tökürəm? Bu dünya necə də qəddar imiş, mənim əsgərim. Gör bir biz neçə il bir-birimizdən soraq tuta bilmədik.
-Bu, bizdən asılı deyildi. Zaman belə idi. İndi dünya dəyişib. Dünyamız çox kiçilib. Bu balaca dünyada nə yaxşı bir-birimizlə danışa bildik. Mənə çox xoş oldu, İrma.
-Mən elə bil ki, təzədən o illərə qayıtdım. İndi heçliyə qovuşmuş o ağır, o şirin illərə.
-Demə, bu dünyada doğrudan da tale, qismət deyilən bir şey varmış.
-Mən indi özümü o illərin qanadında hiss edirəm.
Rəhman kişi qəhərləndi.
-Necə də xoş oldu,İrma. Mən sənə yenə zəng edəcəyəm. Telefon nömrəni Jüstendən alacağam.
-Oldu, mənim əsgərim.
Onlar xudahafizdilər.
Telefon dəstəyi İrmanın əlindən düşdü.
Qadının xəyalı uzaqlara uçub getmişdi.

**
Jüsten yuxudan gec durdu. O, bütün gecəni yatmamış, yalnız səhərə yaxın çimir ala bilmişdi.
Fransuaza artıq geyinib-kecinmişdi.
-Ata, deməli, Rəhman Əsgərov mənim babamdır hə?
Jüsten bic-bic qımışdı:
-Bəli, belə çıxır.
Qız incik halda dilləndi:
-“Belə çıxır” nədir ata? Ax o...
Jüsten bir qədər ciddiləşdi:
-Yox, bir az düzgün demədim, o, sənin dostdoğma babandır.-Və yenə gülümsəyib əlavə etdi:- Yəqin ki, elə sən də ona oxşamısan.
Frransuaza dedi:
-O, anama daha çox oxşayır.
-Elədir, sifətdən anana oxşayır. Amma məncə sən xasiyyətcə ona oxşamısan. Bilirsən niyə?
-Niyə?
-Axı qafqazlılar dəliqanlı olurlar. Sən də bir az dəlisovsan axı...
Fransuaza güldü.
Jüsten mövzunu dəyişdi:
-Görəsən, İbrahim bəy öz otağındadır?
-Yox, ata. O, bayaqdan durub getdi.
-Haraya?
-Dedi ki, Aydın bəylə görüşüm var.
-Hə, bildim. Dünən demişdi.
-Sən hələ yatacaqsan, ata?
-Yox. İndi duracam ayağa.
-Mən şəhərə getmək istəyirəm.
-Tək çıxırsan?
-Hə. Narahat olmağa dəyməz. Sakit şəhərə oxşayır.
-Baxma. Yad yerdir, qızım.
-Qorxma, ata. Heç nə olmaz. Unutma ki, mən həm də idmançıyam.
Jüsten qəhqəhə çəkib güldü, əli ilə qızının saçına sığal çəkdi.
Ata qızının hoteldə qalması üçün çox da israr etmədi. Məslə burasında idi ki, Jüsten də bir görüş planlaşdırmışdı. Onun ürəyi həyəcanla titrəyirdi. Görəsən, bu görüş baş tutacaqdımı?
Fransuaza qapıdan çıxan kimi, Jüsten, dəstəyi qaldırıb Səbinəyə zəng vurdu:
-Salam, Səbinə xanım. Mənəm, Jüstendir. Necəsiz?
-Salam, müsyö. Yaxşıyam. Təşəkkür. Haradasınız?
-Hələlik hoteldəyəm. Əminəm ki, şəhərlə yaxından tanış olmağımda yardımçı olacaqsız.
-Əlbəttə, olaram.
-Təşəkkür edirəm.
-Hoteldə gözləyin.
-Zəhmət çəkirsiz.
-Xoşdur, müsyö. Gözləyin. İndi gələcəyəm.
-Baş üstə. Mən sizi foyedə gözləyəcəm.
-Aha. Oldu. Gözləyin.
Jüsten cəld geyindi.

**
Səbinə Jüsteni foyedə gözləyirdi. O, maşınla gəlibmiş. Qadın keçib sükan arxasında əyləşdi. Jüsten onun yanında oturdu. Onlar bir müddət ordan-burdan danışdılar. Jüsten Bakının onu valeh etməsindən, şəhərdəki adamların qonaqpərvərliyindən söhbət açdı. Səbinə qısa cavablarla onun dediklərini təsdiq edirdi. Arada onların söhbətində kiçik fasilələr yaranırdı. Hər ikisi susurdu. Sanki onlar öz şəxsi talelərindən söhbət açmağa ehtiyat edirdilər.
Nəhayət, Jüsten cəsarətini toplayaraq:
-Siz çoxdan tək yaşayırsiz? -deyə, sual etdi və dönüb qadına baxdı.
Aman Allah, bu qadın doğrudan da Sabinanın özü idi. Bu qədər oxşarlıq ola bilərdimi?
Səbinə gülümsədi:
-Tək niyə? Mən oğlumla birgə yaşayıram.
Qadının təbəssümü də eyzən Sabinanınkı kimiydi. Onların səsə də eyni idi sanki.
-Ağllı oğlunuz var, o dəqiqə hiss olunur, -deyə, Jüsten söhbətə, daha doğrusu girişmək istədiyi mövzuya, lazımlı bir “körpü” atdığına görə daxilən özündən razı halda gülümsədi.
Səbinə dedi:
-Elə sizin qızınız da gözəl və incədir.
Lüsten güldü:
-O, xasiyyətcə daha çox qafqazlılara oxşayır. Rəhman dayı cavanlığında dalaşqan olmayıb ki?
Sabina çiynini çəkdi:
-Deyə bilmərəm. -Və əlavə etdi: -Bir də ki atamın gəncliyi müharibə dövrünə düşüb. Onun həmin vaxtlarını İrma xanım daha yaxşı xatırlaya bilər.
Hər ikisi ürəkdən güldü.
Jüsten ehtiyatla dedi:
-Sizin əriniz vəfat edib...
Səbinə maşının sürətini azltdı.
-Mənim ərim qardaşımla birgə maşın qəzasında həlak olub. Atam bu barədə danışdı ki...
-Bəli, Rəhman dayı bunu dedi. Bəs qardaşınızın arvadı...
-O, çox cavan idi. Biz razı olmadıq ki, o, həyatının sonunacan evdə qalsın. Ərə getdi. Onun qızını atamla anam böyütdü. Siz onun toyunda iştirak etmisiz.
-Bəs ananız?
-Bir neçə il əvvəl o da rəhmətə getdi.
-Belə çıxır ki, evin, ailənin ağırlığı sizin çiyninizə düşüb, Səbinə xanım.
-Bəli, belə çıxır, müsyö, -deyə, Səbinə yenə gülümsədi.
-Bu, çox çətindir. Mən öz təcrübəmdən bilirəm.
-Bəli. Çətindir. Amma nə etməli? Axı insan heç nədən, heç bir bədbəxtlikdən sığortalanmayıb.
-Doğrudur. Sizin nikbinliyiniz tədricən mənə də sirayət edir.
-Bəyəm siz bədbin adamsız, müsyö?
-Hər halda nikbin də deyiləm.
-Tale ilə barışmaq lazımdır.
-Mən tale ilə barışıram. Amma dünya ilə barışmağa çətinlik çəkirəm, Səbinə xanım.
-Necə bəyəm, müsyö?
-Bu yaşadığımız dünya mənim iç dünyamı viran elədi. Mənim Sabinam əlimdən getdi.
Səbinə bir qədər fikrə getdi. Sonra yanakı dönüb soruşdu:
-Müsyö, mən belə başa düşdüm ki, sizin arvadınız təyyarə qəzasında həlak olub.
Jüsten nəyisə dəqiqləşdirmək istəyirmiş kimi, bir qədər susub nəhayət dilləndi:
-O, həm də sizin bacınızdır... Ögey də olsa belə.
Səbinənin yanaqlarına xəfif qızartı çökdü:
-Doğrudur...
Jüsten dedi:
-Bəli, təyyarə dağın yüksəkliyinə dəyib parçalanmışdı. Amma onun qalıqları arasından heç də hamının cəsədi tapılmadı.
-Bu, necə ola bilər?
-Bu, bir möcüzə idi.
-Siz buna əminsiniz?
-Əlbəttə. Mən taleyə inanan adamam. Niyə də inanmayım? Sizi televizorda görəndə az qala huşumu itirib dəli olacaqdım.
Qadın güldü.
-Yox, müsyö, elə şey etməyin.
Jüsten:
-Mən doğru deyirəm.
Səbinə:
-Elə mənim də düz sözümdür.
Jüsten qımışdı:
-Yəqin ki, hər şey sizinçün gözlənilməz oldu.
-Nəyi nəzərdə tutursunuz, müsyö?
-Atanızın Fransada evli olmasını, orada onun qızının qalmasını...
Sabina:
-Elədir. Bütün bunlara yatsaydım, mənim yuxuma belə girməzdi, -dedi və təbəssümlə soruşdu: -Müsyö, doğrudan məni televizorda görmüsüz, özü də Parisdə?
Jüsten nədənsə ah çəkib dedi:
-Bəli. Bu, həqiqətən belədir. Mənim televizorum Bakını da göstərir. Hesab edirəm ki, mənim sizi ekranda görməyim, buraya gəlməyim, bu görüş, bunların heç biri təsadüf deyil. Bu, mənə bir tale töhfəsidir. Görünür, insan bu dünyada nəyi itirirsə, əvəzində bəlkə ondan az qiymətli olmayan başqa bir şey tapır.
-Qəribədir,-deyə qadın dilucu dillənib susdu.
Qarşıdan toy karvanı, bərbəzəkli maşınlar keçirdi. Sabina əyləci basıb maşını yolun kənarında saxladı. Jüsten başını maşının pəncərəsindən çıxarıb maraqla toy karvanına baxmağa başladı:
-Toydur.
-Bəli.
Karvan ötüb keçdi.
Qadın maşının qazını artırıb sükanı yana burdu.
Az sonra maşın dar, sakit küçələrdən biri ilə üzüaşağı şütüyürdü.
Doğru deyiblər ki, dünyanın bir üzü güləndə bir üzü ağlayır. Küçənin sonunda bir dəstə adam dayanmışdı. Yaxınlıqda böyük bir çadır-palatka qurulmuşdu. Dəstə hərəkətə gəldi. Səbinə maşını yenə saxlamalı oldu. Adamların çiyninə götürdüyü tabutun önündə molla gedirdi. Adamların sayı get-gedə artırdı.
Jüsten dedi:
-Kimsə vəfat edib.
Sabına könülsüz halda:
-Bəli,- dedi və bir qədərdən sonra əlavə etdi: -Bir yanda roy, bir yanda yas. Bax, həyat belədir...
Dəstə ötüb keçəndən sonra Sabina maşını işə saldı.
Uzun müddət susdular.
Jüsten sanki araya çökmüş qəmli sükutu pozmaq üçün mövzunu qəsdən dəyişmək istədi:
-Sabina xanım, siz fikir verdiniz, baba ilə nəvə bir-birinə necə sarılmışdı?
Sabina cavab verdi:
-Hə, bu hər ikisi üçün bir sürpriz oldu.
Jüsten ətrafa göz gəzdirdirərək dedi:
-Mən Bakını ürəkdən sevdim. -Və sonra əlavə etdi: - Siz Parisdə olmusuz?
-Yox.
-Təəssüf.
-Amma mən Fransanın bölgələrini, Parisin küçələrini, məhəllələrini az qala adbaad, qarış-qarış tanıyıram.
-Doğrudan? Yəqin coğrafiyanı da yaxşı bilirsiz.
Səbinə güldü:
-Müsyö, unutmayın ki, mən fransız dili və ədəbiyyatını tədris edirəm. Gərək sevdiyin, öyrəndiyin, öyrətdiyin dilin mənsub olduğu xalqı yaxından tanıyasan. Eləcə də onun mədəniyyətini, ədəbiyyatını. Mənim Fransa ilə tanışlığım onun coğrafiyasından yox, onun böyük ədəbiyyatından başlayıb. Flöber, Hüqo, Balzak, Mopassan, Düma mənə bu işdə bələdçilik edib.
Qonaq Səbinəyə sarı dönüb qəfildən:
-Mən çox qorxuram,-dedi.
Qadın dönüb təəccüblə onun üzünə baxdı:
-Nədən?
Jüsten ciddi tərzdə:
-Vurulmaqdan, -deyə, dilləndi.
Sabina susdu.
Maşın geniş prospektə çıxdı.

**
Ceyhunla Fransuaza gəzə-gəzə gəlib dəniz sahilinə çıxdılar.
-Sizin nə gözəl bulvarınız var,-deyə, qız uzaqlara, dənizlə səmanın kəsişdiyi çəhrayı üfüqə göz gəzdirərək dilləndi.
-Bəli, gözəldir,-deyə, oğlan cavab verdi.
-Bəs dənizdə çimməyi sevirsən?
-Əlbəttə.
-Bəlkə gedək.
-Haraya?
-Sizin çimərliyə.
-İndi çimmək mövsümü deyil axı.
-Mən çimməyi çox sevirəm. Hansı ölkəyə gedirəmsə, mütləq onun dənizi, gölü, çayı ilə maraqlanıram. Anam həmişə mənə deyərdi ki, sən balıq olmalı idin, səhvən qız olmusan.
-Bizdə belə olanda deyərlər ki, lap su quşusan.
-Ceyhun, mən sənin ananı görəndə lap şoka düşdüm... Bilirsən də niyə? O, sanki mənim anamın özüdür. Bəlkə də onlar ekizdilər, sadəcə bunu gizlədirlər.
Ceyhun gülümsədi:
-Onlar bacıdırlar də...
Fransuaza dedi:
-Bunu bildim. Biz xalauşağıyıq. Amma mənə elə gəlir ki, onların hər ikisi, Sabina ilə Səidə, yəni bizim analarımız elə Rəhman baba ilə İrma nənənin qızlarıdır.
-Anlamadım.
-Burada çətin anlaşılan nə var? Olsun ki, həmin ekizlərdən biri, yəni mənim anam qalıb Fransada, o birini, yəni sənin ananı Rəhman baba Azərbaycana gətirib. Olmaz bəyəm?
-Yox. Bu, mümkün deyil.
-Niyə ki?
-Mən bilirəm ki, mənim anam burada doğulub.
-Nədən bilirsən?
-Mən hətta, onun hansı xəstəxanada doğulmasını da bilirəm.
Qız güldü:
-Haradan bilirsən? Bəyəm sən onun yanında olmusan?
Oğlan duruxdu.
-Yox, elə deyil. Bir dəfə mən uşaq olanda nənəm bizi bir qohumumuzun evinə qonaq aparırdı. Anam da bizimlə idi. Yolda bir səliqəli, ağ binanın qarşısından keçəndə yaşlı bir qadın bizə yaxınlaşdı. Nənəmlə görüşüb öpüşdü. Nənəm üzünü anama tutub əli ilə həmin ağ binanı göstərərək dedi:” Bax, sən bu doğum evində dünyaya gəlmisən”. Sonra da əlini görüşdüyü qadının çiyninə qoyub dedi ki, bu xanım isə sənin ilk həkimin olub, sənin bu dünyaya rahat gəlməyində onun zəhməti olub.
Fransuaza dedi:
-Mən bir şeyi bilirəm ki, o, mənim anamla bir gülün iki ləçəyidir.-Sonra qız çantasından çıxardığı şəkli oğlanın üzünə sarı tutdu:-Bu şəklə bir də bax, Ceyhun.
Oğlan diqqətlə şəklə baxıb dedi:
-Mən sənin ananı görməmişəm. Amma doğrudan da onlar, Sabina ilə Səbinə, bir-birlərinə siyam ekizləri kimi oxşayırlar.
Ceyhun:
-Bilirsən, babam nə deyir?
-Rəhman baba?
-Hə də... Bizim ayrı babamız yoxdur ki.
Fransuaza:
-Elədir. Hə, o, nə deyir?
Ceyhun:
-O, deyir ki, Fransuaza etiraz etməsə onu burada, yanımda saxlayacağam. De görüm, qalarsan burada?
Qız duruxdu:
-İndi dəqiq bir söz deyə bilmərəm. Mənim orada işlərim çoxdur. Amma mən səni mütləq Fransaya dəvət edəcəyəm. Gələrsən, Ceyhun?
Ceyhun gülümsəyib qızın dediyi sözləri təzədən onun özünə ünvanladı:
-“İndi dəqiq bir söz deyə bilmərəm. Mənim burada işlərim çoxdur”.
Qız incik halda dodaqlarını büzdü.
Ceyhun ehtiyatla dilləndi:
-Zarafat edirəm. Əlbəttə, Fransuaza, dəvət etsən, məmnuniyyətlə gələrəm.
Fransuaza:
-Hə, bu, başqa məsələ,-dedi və əlindəki şəkli yenidən çantasına qoyaraq əlavə etdi:
-Yaxşı, biz nəhayət çimərliyə gedəcəyik, ya yox?
-Fransuaza, axı mən dedim sənə. İndi su soyuqdur, çimərlik mövsümü deyil. Qoy bu qalsın yaya. Olar?
Qız qaş-qabağını töküb nazlandı:
-Mən bilmirəm bu tərəflərə nə bir də vaxt yolum düşəcək?
-Dənizə pul at, onda yenə qayıdacaqsan.
Qız cibindən çıxartdığı xırda metal pulları dənizə atıb gülümsədi.
-Bax, pul atdım. Amma gərək çimərliyə gedib oraya da pul atam. Hə, necə bilirsən, bu mümkündürmü?
Oğlan diqqətlə qızın üzünə baxıb dedi:
-Madam ki, belə isrsr edirsən, onda gedək.
Fransuaza əyilib oğlanın üzündən öpdü:
-Sağ ol, Ceyhun.
Oğlan bunu gözləmirdi. O, çaşıb qıpqırmızı oldu.
Dənizin üstündə qağayılar dövrə vurub qıy çəkirdi.
Fransuaza soruşdu:
-Hə, getdik?
-Getdik, -deyə, oğlan taksi dayanacağına sarı addımladı.



**
Rəhman Əsgərov şəhərdəki mənzilinə gələn kimi dəstəyi götürüb Jüstenin verdiyi nömrəyə, Parisə, keçmiş sevgilisi İrmaya zəng vurdu.
Dəstəkdə qadın səsi eşidildi. Bu səs doğma və doğma olduğu qədər də uzaq idi.
-Salam, mənim gözəlim.
Qadın titrək səslə dedi:
-Ah, mənim əsgərim, bu, sənsən?
-Mənəm. Düz tapmısan, indi səninlə sənin əsgərin danışır.
-Aman Allah, adamın heç inanmağı gəlmir. Necəsən, Rəhman?
-Yaxşıyam. Sənin həyatın haqqında Jüstendən bəzi şeylər öyrənə bildim.
-Jüstenin oraya necə, nə üçün gedib çıxmasından mənim heç xəbərim yox idi. O, zəng edəndə bildim ki, artıq Bakıdadır.
-Sabinanın başına gələn müsibəti eşidib üzüldüm. O, mənim ciyərparam idi.
-Bəs qızın sənə çoxmu oxşayır?
-Hər iki Sabina sanki ekizdir. Öz aramızda qalsın, İrma. Jüsten öz dostu ilə buraya həm də Sabinanı görməyə gəlib.
-O, haradan tanıyır sənin qızını?
-İbrahim bəylə Parisdə televizorda görüblərmiş. Təsadüfən. Sabinanı Səbinəyə oxşadıblar. Mənim qızlarım sanki ekizdir.
-Demək televizorda görüblər? Belə de.
-Onlar mənim nəvəmin toy günü gəldilər. Çox sevindim.
-Təbrik edirəm, Rəhman.
-Təşəkkür edirəm.
-Ta əldən düşmüşəm, Rəhman. Yoxsa uçub gələrdim Bakıya.
Dəstəkdə gülüş eşidildi. Rəhman Əsgərov zarafata keçdi:
-Sən gəlməsən də mən gələcəyəm, mənim gözəlim.
İrma ah çəkdi:
-Ta sənin gözəlin şam kimi əriyib. Mən indi bir dəri, bir sümüyəm, Rəhman.
-Nə olsun ki?
-O olsun ki, ta qocalmışam.
-Məhəbbətsə heç zaman qocalmır, İrma. Özü də ilk məhəbbət.
-Bax, bunu düz deyirsən. Nə yaxşı ki, səsini eşitdim. Bu ötən illərdə hərdən səninlə xəyalən söhbət edirdim.
-Hə? Nə barədə?
-Elə hər şey barədə... Sənsə məni yenə o zamankı kimi oxşayır, sinənə sıxır, qulağıma bu dünyanın ən şirin sözlərini pıçıldayırdın.
-Qəribədir, elə bu son günlərdə nədənsə mən də səni tez-tez xatırlayırdım. Demək bunun bir səbəbi varmış. Xəyal həqiqətə çevrildi...
-Aman Allah,bilsəydin ki, mən sənin sağ-salamat olduğunu eşidib necə də şad oldum.
-Mən də, mənim gözəlim.
-Sağ ol, mənim əsgərim.
Onlar xudahafizləşdilər.
İrma Sati dəstəyi asdı.
Rəhman Əsgərov pəncərədən küçəyə boylandı.
Payız beton səkiyə sanki “xına çəkmişdi”, üst-üstə qalaqlanmış qızılı yarpaqlar xalı kimi yerə sərilmişdi.

**
Səbinə maşını yolun kənarında saxladı.
Qadın qonaqla şəhəri piyada gəzməyə başladı.
İçəri şəhərə getdilər.
Şirvanşahlar sarayında oldular.
Xalça-palaz, əntiq şeylər satılan dükanlara baş çəkdilər.
Çayxanada çay içdilər.
Qız qalasına çıxıb oradan ətrafı seyr etdilər.
Nəhayət, onlar dəniz sahilinə gəldilər.
Yüngül meh əsirdi.
-Səbinə xanım, bəlkə birlikdə Parisə gedək,-deyə, Jüsten bayaqdan bəri araya çökmüş sükutu pozdu.
-Yəqin ki, zarafat edirsiz, müsyö.
-Zarafat niyə? Ciddi sözümdür.
Səbinə ayaq saxlayıb diqqətlə onun üzünə baxdı:
-Mən sizə söz verirəm ki, Parisə gələcəyəm. Buna əmin ola bilərsiz.
Jüsten diqqətlə qadının üzünə baxdı:
-Amma mən istərdim ki, siz Parisin payızını görəsiz. Lap elə bu ilki pazızını...
-Biz bütün payızları görə-görə gəlirik, müsyö. Artıq ömrün payızına gəlib yetmişik.
-Təbiətdə olduğu kimi elə ömrün də bütün fəsilləri gözəldir, Səbinə xanım.
-Amma unutmaq olmaz ki, bütün çiçəklər baharda açır.
-Payızın da öz çiçəkləri olur, Səbinə xanım.
-Payızda açan çiçəklərin ömrü qısa olur, müsyö.
-Nə üçün?
-Çünki o vaxtsız açan çiçəkləri qarşıda qışın sərt şaxtası, sazağı gözləyir.
-Elə bəyaz qışın da öz gözəlliyi var, Səbinə xanım..
Səbinə sahildəki çəmənlikdə əkilmiş al-əlvan çiçəklərə baxaraq dedi:
-Əslində, bir mahnıda deyildiyi kimi, təbiətdə pis hava olmur, müsyö. Amma nə edəsən ki, ömrün fəsilləri təkrarlanmır. Yəni bundan sonra heç zaman qışdan sonra baharı görmək bizə qismət olmur.
Jüsten qadını diqqətlə süzərək dedi:
-Mən sizin simanızda solmayan bir baharı görürəm.
Qadın həmsöhbətinin nəyə işarə vurduğunu anlamayırmış kimi gülümsədi:
-Komplimentinizə görə təşəkkür edirəm, müsyö.
Jüsten ayaq saxladı.
-Bu, kompliment deyil, Səbinə xanım.
İndi onlar üz-üzə dayanmışdılar.
Qadın susurdu.
Sahildə adam az idi.
Jüsten Səbinənin əlini əlinə aldı.
Qadın sakitcə əlini geri çəkdi.

**
-Hə, bu da sənin görmək istədiyin çimərlik.
Bu sözləri Fransuazaya Ceyhun dedi.
Dənizin sahilində təkəmseyrək qaraltılar gözə dəyirdi.
Onlardan bir qədər aralıda bir ağ minik maşını dayanmışdı.
Fransuaza bir-birini sahilə qovan dalğalara maraqla baxaraq:
-Mən çimmək istəyirəm,-dedi.
-Fransuaza, sən dəli olmusan? Belə havada çimmək nədir? Gör bir dənizdə adam var?
- Bəlkə adamlar heç yayda da çimmirlər? Adamlardan mənə nə? Sənə dedim axı: mən balıq kimi susuz yaşaya bilmirəm.
Fransuaza çiynindəki çantanı yerə atdı.
Ceyhun narazı halda başını buladı.
-Fransuaza, bura bax, tərslik etmə, hava da soyuqdur, su da.
Qız yerdə çömbəlib bir ovuc qum götürdü.
-Amma qum istidir.
Sonra qız əynindəki paltarları, cins şalvarı soyunmağa başladı.
-Sən nə edirsən?-deyə, Ceyhun qışqırdı.
-Ceyhun, sənə nə olub axı?
-Bura səninçün Paris deyil.
-Bilirəm Paris deyil.
-Hamı sənə baxır.
-Hamı? Kim?
-Çimərlikdəkilər.
-Bəs bayaqdan deyirsən ki, çimərlikdə adam yoxdur.
-Adam deyəndə ki... Bunlar milçək kimi şeylərdir.
Qız güldü:
-Yəqin şirəyə yığışırlar.
Oğlan ciddi tərzdə:
-Hə də,-dedi. -Ona görə də lazım deyil.
-Qoy onda sahildə bir az qaçıb gərdiş edim. Milçəklərin vızıltısını vecinə alma...
Oğlan susdu.
Qız paltarlarını soyunub dənizə sarı addımladı.
Ceyhun gözaltı Fransuazaya göz qoydu. Qızın kağız kimi dümağ bədəni, möhkəm ayaqları, dik sinəsi vardı. Onun bədənindən sağlamlıq və güc tökülürdü.
Fransuaza dalğaların yuduğu qumsal sahil boyu qaçmağa başları.
Ceyhun əsəbi halda cibindən bir siqaret çıxarıb damağına qoydu.
Qız geri dönüb suya girdi. Boz dalğalar Fransuazanın ayaqlarını öpdü.
Yaxınlıqda dayanmış ağ minik maşınından iki cavan oğlan düşdü. Onlar Fransuazaya baxaraq qəşş edib güldülər.
Ceyhun qanrılıb geri baxdı. Oğlanlad hələ də gülməkdə idilər.
Ceyhun əsəbiləşsə də susdu, dinmədi.
Qız yavaş-yavaş dənizin dərinliyinə doğru addımlayırdı.
Ceyhun qıza sarı gedib qışqırdı:
-Fransuaza, geri qayıt! Sən nə edirsən?.. Su buz kimi soyuqdur...
Qız ucadan dedi:
-Mən üşümürəm...
Oğlanlardan biri o birisinə baxıb elə gülə-gülə:
-Aaaa, bunlar xaricdən bura kayfa gəliblər ki...
-Hə, Paris əhlinə oxşayırlar. Mən fransızca beş-on söz bilirəm də... Qız əla şeydir, özü də diridir, amma oğlan əfələ oxşayır.
Deyəsən, oğlanlar Fransuaza ilə Ceyhunun fransızca danışmasına görə, onların hər ikisini fransız hesab etmişdilər.
Ceyhunun dişi bağırsağını doğrasa da susmağa üstünlük verdi.
Oğlanlardan biri:
-Bəlkə də qız buralı, oğlansa fransızdır,-dedi.
O birisi:
-Nə üçün belə hesab edirsən?-deyə, soruşdu.
-Eşitmişəm fransız kişiləri fağır olur.
-Yox əşi... Bəyəm Napoleon fağır kişi idi? Mənsə əksini düşünürəm.
-Necə bəyəm?
-Məncə qız buralı, oğlansa fransızdır.
-Ola bilməz...
-Olar, olar... Ta bizim qızlar bizimlə gəzmək istəmirlər ki... Onlara indi əcnəbilər əl verir... Pul onlarda, mal onlarda, bahalı maşın onlarda... İndi hamısı pula gedir də...
-Yox ey... Bu səfehin maşını yoxdur deyəsən... Bayaq taksidən düşəndə özüm gördüm.
-De, sən öl.
-Sən öl, qardaş canı...
-Amma əla şeydir. Zalımın balası elə bil ki, şüşədən düzəlib.
-Ta demə... Ayağa bax, qola bax, belə bax...
Ceyhun özünü saxlaya bilməyib oğlanlara sarı döndü:
-Ayıb olsun sizə. Tərbiyəli olun bir az...
Oğlanlardan biri irəli yeridi:
-Nə dedin? Kimə ayıb olsun?
-Sizə,-deyə, Ceyhun ötkəm səslə dilləndi.
-Ayıb sənə olsun ki, öz dilində danışmağı özünə ar bilirsən,- deyə, o birisi oğlan da irəli yeridi.
Ceyhun hirslə dilləndi:
-Hansı dildə danışmaq lazım olduğunu mən özüm yaxşı bilirəm. Gedin, işinizlə məşğul olun.
Oğlanlardan biri:
-Biz öz işimizi yaxşı bilirik,- dedi. -Ağıl vermə bizə.
-Gərək adamın öz ağlı ola ki, başqalarına da ağıl verə, -deyə, ikinci birincinin dediyinə qüvvət verdi.
Ceyhun acı-acı güldü:
-Elə mən də bu cür fikirləşirəm.
-Bura bax, nə yekə-yekə danışırsan -deyə, birinici oğlan əlini Ceyhunun yaxasına atdı.
Oğlanın ağzından ucuz araq qoxusu gəlirdi.
“Mən nahaq yerə bu sərxşlara baş qoşuram”, -deyə, Ceyhun ürəyindən keçirdi.
İkinci oğlan da onlara yaxınlaşdı.
Ceyhun geri-geri addımladı.
Onlar əlbəyaxa oldular.

**
Jüsten hotelə qayıdanda İbrahim bəy foyedə gəzişirdi. Onlar salamlaşıb otağa keçdilər. Bu zaman telefon zəng çaldı.
İbrahim bəy dəstəyi götürdü.
Sən demə televiziyadan proqram direktoru imiş.
Salam-kalamdan sonra direktor mətləbə keçdi:
-İbrahim bəy, biz sizin axtardığınız qadının kimliyini müəyyənləşdirmişik. Yəni ki, onun barəsində müəyyən məlumatımız var.
İbrahim bəy Jüstenə göz vurub telefon dəstəyini qulağına sıxdı:
-Hansı qadını deyirsiz?
-Televiziyada çıxış edən qadından söhbət gedir. Fransız dili müəlliməsi...
-Səbinə Rəhman qızı Əsgərovanı deyirsiniz?
Dəstəkdə ani fasilə.
-Bəli. Belə başa düşdüm ki, siz artıq onu tapmısız?
İbrahim bəy gülümsədi:
-Bəli, biz onunla tanış olduq. Daha doğrusu, bu, təsadüfən belə alındı.
-Uğurlar.
-Sizə də uğurlar arzu edirəm, bəy əfəndi.
İbrahim bəy telefonun dəstəyini yerinə qoydu.
-Səbinə ilə maraqlanır. “Onun barəsində məlumatımız var”. Ta sizin məlumata bizim ehtiyacımız yoxdur.
Gülüşdülər.
-Hə, müsyö, işlər necədir? Gün necə keçdi?
-Hər şey gözəldir.
-Səbinə xanımla görüşə bildiniz?
-Bəli. Görüşdüm, söhbətləşdim.
İbrahim bəy zarafatla dedi?
-... və əmin oldunuz ki, Səbinə heç də Sabina deyilmiş.
-Əksinə. Əmin oldum ki, Səbinə Sabina ilə eyni bir xanım imiş.
-Bu, necə olur, canım?-deyə, İbrahim bəy ciddi tonda soruşdu.
Jüsten də həmin tonda cavab verdi:
-Bu, Allahın işidir.
-Təbii. Hər şey Allahın əlində. İnsanların bu cür zahiri eyniyyəti heyrət doğurur.
-Yox, İbrahim bəy, burada söhbət zahiri oxşarlıqdan getmir. Sabina ilə Səbinə ruhən, qəlbən eyni adamdır. Mən yüz faiz bu qənaətdəyəm.
-Axı onlar eyni kişinin övladlarıdır.
-Bu oxşarlıq onların bütün xasiyyətlərində özünü göstərir. Hətta, ən adi məişət söhbətlərində belə...
-Müsyö, görünür, gen deyilən bir şeyin təsirsiz ötüşdüyü sahə yoxdur.
-Bəli, bu, bir möcüzədir, İbrahim bəy. Mən bir daha əmin oldum ki, bu dünya möcüzələrlə doludur.
İbrahim bəy:
-Doğrudur, müsyö, -deyə, müsahibinin dediklərini təsdiqləyərək əlavə etdi: -Mən bu gün ayaqqabı dükanında işləmək üçün bir müdir də müəyyən etdim. İstəsəniz sabah görüşüb söhbət edərik onunla.
Jüsten fikirli halda dedi:
-Həmin adam əvvəllər bu sahədə işləyibmi?
-Bəli. Siz də onu görmüsüz. Rəhman kişinin bağında bizə qulluq edən adamı yəqin ki, xatırlayırsınız.
-İmranı deyirsiniz?
-Bəli. Yaxşı yaddaşınız var.
Jüsten güldü:
-Yox, bu, yaddaşla bağlı məsələ deyil. Sadəcə olaraq, İmran sözü nədənsə İrma sözü ilə assosiasiya doğurur. Oxşar sözlərdir.
-Düz deyirsiz, müsyö, mən buna heç diqqət yetirməmişəm. Hə, İmran əvvəllər ayaqqabı satışı ilə məşğul olub. Özü də yaxşı, səliqə-sahmanlı adama oxşayır.
-Mən ikiəlli razı. Düz etmisən. Hər necə olsa da İmran öz yaxın adamımız hesab olunur.
-Elədir.
Jüsten fikirli halda:
-Nəsə Fransuaza gəlib çıxmadı. Nigaran qaldım.
-Yəqin ki, indilərdə gələr. Fransuaza elə zəif qız deyil ki, biz ondan nigaran qalaq.

**
Fransuaza tez şalvarı əyninə keçirib mübahisə edənlərə sarı qaçdı.
-Ey, siz nə edirsiz? Ceyhun, bunlar səndən nə istəyirlər?
-Bilmirəm,-deyə, Ceyhun qıza sarı dönüb cavab verdi.
Birinci oğlan geri çəkilib güldü:
-Yenə başladınız? Niyə öz dilinizdə danışmırsız?
İkinci oğlan birincinin qolundan tutub dedi:
-Axmaq, görmürsən, qız fransızdır?
Birinci oğlan:
-Axmaq sən özünsən, bir də sənin bu fransızların.
İkinci oğlan sərxoş dostunun qolundan tutub geri dartdı:
-Yaxşı, yaxşı, çərənləmə.- Öz-özünə mızıldanırmış kimi əlavə etdi: -Axı sənə dedim ki, içmə. İçəndə sarsaqlayırsan.
Birinci oğlan:
-Çərənçi də özünsən, sarsaq da. Mən fransız, ingilis, ərəb-filan hərləmirəm. Əlini çək...
İkinci ilə birinci oğlan əlbəyaxa oldular.
Fransuaza yerində donub qalmışdı.
Ceyhun gülməyini zorla saxlayırdı.
Oğlanlar bir-birinə yumruq, təpik atmağa başladılar.
Fransuaza irəli yeriyib onların arasına girdi.
Dalaşan oğlanlar yenə bir-birinə sarı atlanmaq istəyəndə Ceyhun da irəli çıxdı.
Ceyhun ikinci, Fransuaza isə birinci oğlanı tutub saxladı.
İkinci oğlan sakitləşdi. Ceyhun onun qolunu buraxdı.
Birinci hələ hə havaya- ikinicinin qarasıyca yumruq atmaqda idi.
Fransuaza birinci oğlanın sərxoş olduğunu duymuşdu, qızın ürəyindən onu “ayıltmaq” istəyi keçdi və elə buna görə də onu az qala sürüyə-sürüyə düz ləpədöyənə gətirdi. Deyəsən, oğlan suya girməkdən çəkinirdi.
Fransuaza Ceyhuna sarı baxıb dedi:
-Bu, sərxoşdur, məncə suya girsə ayıla bilər...
Ceyhun güldü. Onun yanındakı oğlan da güldü.
Birinci oğlan dartınsa da artıq gec idi. Fransuaza onu dənizə sarı itələdi. Oğlan səntirləyib yıxıldı. Qız gülə-gülə ovucladığı duzlu suyu oğlanın üz-gözünə çilədi. Bir qədər sonra dişi dişinə dəyən oğlan dözə bilməyib əllərini yuxarı qaldırdı:
-Mən təslim...
Sahildəkilər gülüşürdülər.
Az sonra onlar sahildə tonqal çatıb islanmış paltarlarını qurudurdular.
İkinci oğlan maşının yük yerindən çıxartdığı şərabı yerə sarılmış qəzetin üstünə qoyub dedi:
-Mən sükan arxasındayam, içə bilmərəm. Amma üşüyənlər qızışmaq üçün içə bilər. Həm də tanışlığı qeyd etmək pis olmaz...
Birinci oğlan altdan-altdan Fransuazanı süzüb dedi:
-Mən bu qızdan qorxuram. Deyəsən idmançıdır. Olsun ki, boksla məşğul olur. Güclü əlləri var.
Ceydun dedi:
-Hə, idmançıdır. Amma qorxma. Lazım olsa, biz səni müdafiə edərik. Sadəcə, özünü yaxşı apar.
Gülüşdülər.
Sonra maşındakı maqnifofonu işə salıb, orada ifa olunan melodiyanın ritminə uyğun olaraq şıdırğı rəqs etməyə başladı.
Alqış səsləri çalınan melodiyaya və ləpələrin səsinə qarışdı.
İndi onların hamısı dostlaşmışdılar.

**
İrma Sati hələ də Bakıdan gələn xəbərlərin təsiri altında idi. Qadın qarışıq hisslərin məngənəsində sıxılsa da daxilən özündə bir rahatlıq tapmışdı. O, Dominiki itirəndən sonra nədənsə öz ilk məhəbbəti barədə tez-tez düşünməyə başlamışdı. Rəhman Əsgərov onun gənclik həyatının günəşi olmuşdu. Sən demə, o günəş hələ sönməyibmiş. Bir bu dünyanın işlərinə bax. İllər, onillər ötəndən sonra qadın “öz əsgərinin” səsini yenidən eşitmişdi. Allah bilir, onlar bir də görüşə biləcəkdilərmi? Əslində İrmaya elə Rəhmanın səsini eşitmək kifayət idi. Qadın son zamanlar tez-tez xəstələnirdi. Yorulub əldən düşmüşdü. Sifətini doğrayan qırışlar daha da dərinləşmişdi. Əlləri əsirdi. Hər xırda şey ona təsir edirdi. Qocalıq öz işini görməkdə idi. Satı az qala bu dünyadan əlini üzmüşdü. Sabinanın faciəli aqibəti isə onu çox sındırmışdı. İndi budur, Bakıdan yeni xəbərlər gəlməkdə idi. Sanki bütün bunlar kinoda, dramatik filmdə baş verirdi.
Qadının ürəyindən bir anlığa Rəhmanın səsini eşitmək hissi keçdi. Əlini dəstəyə atıb nömrəni yığdı. Kişi səsi eşidildi:
-Alo...
-Salam.
-Ah, İrma, bu sənsən?
-Mənəm, mənim əsgərim.
-Səsini eşitdiyimə görə necə sevindiyimi təsəvvür edə bilməzsən.
-Elə mən də çox sevinirəm, mənim əsgərim.
-İrma, bəlkə təyyarəyə minib gələsən Bakıya.
-Mən?
Rəhmanın gülüşü eşidildi.
-Əlbəttə, sən, İrma. Niyə təəccüb edirsən ki?
-Rəhman, ta mən qocalmışam.
-Elə mən də... Amma ürək qocalıqla heç cürə barışmaq istəmir. O, yenə əvvəlki hisslərlə döyünür.
-Hə, doğrudur. Ürək yaşa baxmır ki...
-Eh, İrma, İrmacan... Biz od-alovun içindən sağ-salamat çıxdıq, amma illərin qarşısında əl qaldırıb təslim oluruq... Ürəyimizsə yenə gəncdir. Qəribədir...
-Elədir, Rəhman. Qocalıq müharibədən də betərmiş.
Pauza.
-İrma, məni ən çox yandıran bizim Sabinamızın itkisidir.
-Ta demə. Ah, Sabina, Sabina...
-Mən bu son günlərdə sarsılmışam.
-Bəs sənin qızın necədir, Rəhman?
-Yaxşıdır.
-Şükür... Deyirsən, fransız dili müəllimidir hə? Bir onun da səsini eşitsəydim...
-Evdə yoxdur indi. Bir dəfə calaşdıraram sizi, söhbət edərsiz.
-Bəs görəsən, Jüsten nə vaxt qayıdacaq Parisə?
-Bax bunu dəqiq bilmirəm. Amma o, hələlik Bakıdadır. Şəhərlə tanış olur.
Qadın maraqla soruşdu:
-Yəqin Fransuaza ilə birlikdədir.
-Yox, məncə Jüstenin müşayətçisi Səbinədir. Axı qızım şəhəri yaxşı tanıyır. O, həm də əla maşın sürür.
İrma deyəsən, nədənsə tutuldu.
Araya ani sükut çökdü.
Qadın özünü ələ alıb:
-Oldu, mənim əsgərim, hələlik,-deyə, Rəhmanla xudahafizləşdi.
-Hələlik, İrma.

**
Bu dəfə Jüstenlə Səbinə sahildə görüşdülər. Funikulyorla Bakının Dağüstü parkına qalxdılar. Amfiteatrı xatırladan meydançadan keçərək ikimərtəbəli tikilinin qarşısına gəldilər. Bu nöqtədən bütün şəhər apaydın görünürdü. Onlar buradan dənizi, sahili, uzaq üfüqləri seyr edib yaxınlıqdakı çayxanaya getdlər. Bu nəhəng, geniş salonlu çayxanada adam az idi.
Onlar ordan-burdan söhbət edirdilər.
Səbinə bu gün həmişəkindən daha şən görünürdü.
Jüsten isə, əksinə, bikef və fikirli idi.
Həzin, qüssəli bir melodiya eşidilirdi.
Qadın qonağı iti nəzərlərlə süzərək dedi:
-Müsyö, nəsə çox qayğılı görünürsüz.
-Elədir, -deyə, Jüsten qısaca cavab verdi.
Sonra onlar pəncərədən bayıra, sanki eyni bir nöqtəyə baxmağa başladılar. Bayırda payız küləyi əsirdi. Yaxınlıqdakı ağacın başında boş bir yuva görünürdü.
Sonra onların baxışları bayırdan “yığıldı”, bir-birinin üzünə dikildi.
Səbinə dedi:
-Payızı çox sevirəm. Çox...
Jüsten könülsüz halda dilləndi:
-Payız gözəldir. Amma bir az kədər doğuran fəsildir. Pis olan budur ki, bəzən bu fəslin ovqatı insanın ruhuna da təsir edir.
-Bu, necə olur ki?
-Çox sadə... Sanki fəsil bütün çalarları ilə insanın ıçinə çökür.
-Payız mənim uşaqlıq xatırələrimi yada salır. Xəzəl toplamağımız, tonqal çatmağımız düşür yadıma.
-Amma bu son illərdə payız mənə öz yaşımı daha tez-tez xatırladır.
-Nə mənada, müsyö?
-O, sanki mənim qulağıma pıçıldayır ki, sən də bu yerə tökülən yarpaqlara bənzəyirsən. Külək səni qabağına qatıb qovmaqdadır. Sən tezliklə qışa çatacaqsan, qarın altında qalıb torpağa qarışacaqsan. Mən bütün bunları düşünəndə dəli olmaq dərəcəsinə gəlirəm.
-Bu, hər kəsin yaşadığı bir ömürdür, müsyö. Bizdən asılı olmayan şeylərə biz müqavimət göstərə bilmərik.
-Bilirəm, Səbinə xanım. Amma bildiklərimlə daxilən razılaşa bilmirəm... Bir yandan da tənhalıq.
-Tənha niyə? Sizin qızınız var yanınızda.
-Tezliklə o da uçub başqa bir yuvaya gedəcək. Mən yenə tək qalacam.
-Bu, hər kəsin alın yazısıdır. Necə deyərlər, nəsillər bir-birini əvəz edir...
-Fəsillər kimi...
-Elədir.
Araya yenə sakitlik çökdü.
İndi bayaqkı həzin musiqini ritmik melodiya əvəz etmişdi.

**
Fransuaza ilə tanış olduqdan sonra Ceyhunun qəlbində yeni hisslər, yeni duyğular baş qaldırmışdı. Daxili bir istək oğlanı bu şıltaq, yaraşıqlı fransız qızına sarı çəkirdi. Sanki Fransuazada gizli bir cazibə vardı. Onlar bir-birlərinə yalnız son günlər mehr salsalar da, uzun illərin tanışları kimi mehriban idilər.
Oğlunda baş verən dəyişikliyi Səbinə də hiss edirdi. Amma qadın bunu onun üzünə vurmurdu.
Səbinə oğlu ilə qonaq qızın görüşdüyünü də eşitmişdi. Və təbii ki, bütün bunların adi, keçəri gənclik duyğuları ilə bağlı olduğunu zənn edirdi.
Ceyhun yenə narahat idi.
Ana arada oğluna zarafatla sataşmağı da unutmamışdı:
-Son günlər yamanca səliqəli geyinib-kecinirsən. Yosa vurulduğun qız-zad var?
Oğlu azacıq pörtüb qızarsa da susmuşdu.
Ceyhun çıxıb gedəndən sonra Səbinə özü özünü ittiham etməyə başlamışdı: “Ceyhun cavandır, onu başa düşmək olar. O, bu yaşda sevə də bilər, vurula da bilər. Bəs mən özüm? Mənim hərəkətlərimə kim bəraət verə bilər? Bu yaşda mən nə edirəm?”
Sonra qadın özü-özünə bəraət verməli olurdu: “Axı mən qeyri-adi nə edirəm ki? Yad qonqdır, şəhərlə tanış olmaq istəyir. Mən onunla kobud davrana bilmərəm ki...”
Amma qadın yaxşı anlayırdı ki, Jüsten öz münasibətini bir az başqa səmtdən qurmaq istəyir. Necə? Nə cür? Bunu anlamaq elə də çətin deyildi. Fransız qonaq bəzən öz Sabinasına bənzəyən Səbinəni uzun, sınayıcı baxışlarla süzür, aşkar-gizli ah çəkirdi.
Artıq Jüsten vətənə dönməyə hazırlaşırdı. Bunu qonaq səhər-səhər zəng edərkən bildirmişdi. Jüsten qadınla görüşmək istəyirdi. Səbinə görüşə razılıq vermişdi. Axı o, bu yad qonağın ürəyini nə üçün qırmalıydı ki?
Bu, bəlkə də onların son görüşü olacaqdı. Amma bu dünyanın işlərini nə bilmək olar, bəlkə qarşıda yeni görüşlər də olacaqdı?
Səbinə fransız qonaqla bulvarda görüşdü.
Külək yerə tökülən sarı-qızılı yarpaqları dənizə sarı qovurdu.
Jüsten nəsə tərəddüd edir, qırıq-qırıq ifadələrlə danışırdı. Bu, Səidənin nəzərindən qaçmadı.
Qadın müsahibinin üzünə baxıb gülümsədi.
-Deyəsən, darıxırsız getməyə...
-Hara? Hotelə?
Qadın güldü:
-Yox, vətənə.
- Məsələ darıxmaqda deyil... Mən bir söz demək istəyirəm sizə, Səbinə xanım...
-Buyurun. Eşidirəm...
-Məni qınamayın, cəsarətim çatmır. Üstəlik ağlım da mənə deyir ki, demə o sözü, sus... Amma ürəyim... Ürəyim israr edir ki, susma, de.
Səbinə güldü:
-Siz seçim edin. Görün onlardan hansı rasionaldır...
-Bəzin ikisi də səhv edir.
-Amma ikisi də eyni şey desə daha yaxşı olar.
-Təəssüf ki, bu, nadir hallarda baş verir.
-Onda bir az səbr edin. Bəlkə ürəyiniz də ağlınızın dediklərini qəbul etdi.
-Oldu... Dostlarımın dediyinə görə, mən səbr etməkdə şərqlilərə oxşayıram. Görünür, bu, ondan irəli gəlir ki, şərqli dostlarım çoxdur.

**
Jüsten hotelə gəlib kresloya çökdü.
Fransuaza ilə İbrahim bəy hələ gəlib çıxmamışdılar.
Jüsten dəstəyi qaldırıb qaynanasının nömrəsini yığdı.
Qadının səsi titrəyirdi. “Bəlkə xəstələnib”-deyə, Jüsten ürəyindən keçirdi.
-Salam, İrma xala. Necəssiniz? Yaxşısınızmı?
-Salam, Jüsten. Yox, yaxşı deyiləm.
-Bəlkə təzyiqiniz var. Həkimə müraciət edin.
-Mənimki həkimlik deyil.
Jüsten vahimələndi:
-İrma xala, bədbinliyə qapılmayın. Xəstəlik ötüb keçən şeydir.
-Mən xəstə deyiləm.
-Şükür Allaha... Yoxsa qorxutmuşdunuz məni...
-Məsələ başqa cürdür.
-Hansı məsələ?
-Mən deməyə də çətinlik çəkirəm.
-Nəyi?
-Bu gün eşitdiklərimi. Yaxşı ki, özün zəng vurdun, Jüsten. Bayaqdan fikir içində qovruluram.
-Axı nə olub?
Dəstəkdə sükut. Jüsten ucadan qışqırdı:
-Sizə nə oldu, İrma xala?
Qadının xırıltılı səsi eşidildi:
-Bura bax, Jüsten, gələndə deyərəm...
-Yox, indi deyin. Xahiş edirəm. Nə olub, nə baş verib?
-Sabinadan yeni xəbər var.
Sanki Jüsteni eliktrik cərəyanına qoşdular.
-Nə? Sabina? Necə yəni? Heç nə anlamıram. O nə xəbərdir elə?
-Onun boyunbağı tapılıb.
-Kimin?
-Necə yəni kimin? Sabinanın.
-Harda tapılıb ki?
-Təyyarə qəzaya düşən yerdən.
Jüstenin nəfəsi təngidi. Az qala boğulacaqdı. Elə boğula-boğula soruşdu:
-Bəs Sabina?..
-Sabina göyərçinə çevrilib yəqin.
“Yəqin bu qadının başına hava gəlib”-deyə, Jüstenin ağlından keçdi.
-İrma xala...
-Yox, mən dəli-zad olmamışam, Jüsten. Məsələ burasındadır ki, Sabinanın boyunbağı bir dağılmış göyərçin yuvasından tapılıb. Yadındadırmı, Sabina uçan təyyarə Monblan dağındakı yüksəkliyə çırpılmışdı. Geoloqlar bu yaxınlarda oraya qalxıbmış. Təyyarənin qırıntılarınıdan bir az yuxarıda dağ göyərçininin yuvasında bir boyunbağı tapıblar. Boyunbağının üstündə də belə bir yazı: “Sabina Satiyə Jüsten Bursedən”. Bu, sənin ona verdiyin hədiyyədir, Jüsten.
Jüstenin canından soyuq bir dalğa keçdi.
-Siz bunları haradan eşitdiniz, İrma xala?
-Qəzetdə oxudum. Televiziyada da bu barədə məlumat verdilər. Bir də ki, dünən baş kəşfiyyat idarəsindən zəng vurmuşdular. Sən demə, o vaxt qəzaya düşən təyyarədəki sərnişinlərin siyahısı “Fransa Hava Yolları”nda qalırmış. Oradan da zəng etdilər. Əvvəlcə səni arayıblar. Sənin burada olmadığını öyrənəndən sonra məni tapıblar. Soruşdular ki, Sabina Sati sənin nəyindir? Dedim ki, qızım idi. Əhvaları danışdım. Dedilər ki, Jüsten Burse ilə səfərdən qayıdanda əlaqə saxlayarıq. Yəqin ki, boyunbağını sənə vermək istəyirlər, Jüsten.
Jüsten inildədi:
-Aman Allah...
-Hə, Jüsten, Sabinamız göyərçinə dönüb... Onun yuvası uçubmuş, Jüsten...
Qadın hıçqırdı.
Jüstenin gözündən diyirlənən yaş telefon dəstəyinin üstünə düşdü.
O, qaynanasından eşitdiyi məlumatı nə İbrahim bəyə, nə də Eransuazaya bildirdi.

**
Müsafirlər həmin gün yır-yığışla məşğul oldular.
İbrahim bəy ayaqqabı mağazası üçün gözaltı etdiyi yerin sahibləri ilə danışmışdı. İmran tezliklə işə başlayacaqdı.
Fransuaza nəsə fikirli, qüssəli idi.
Jüsten axşamüstü Səbinə ilə görüşdü.
Qadın bu gün həmişəkindən daha şux və gözəl görünürdü.
-Çox cazibədarsınız.
Bu sözləri Jüsten dedi.
Səbinə gülümsədi:
-Təşəkkür edirəm, müsyö. Amma siz nədənsə qayğılı görünürsünüz.
-Yəqin payızdandır.
-Axı siz payızı sevirsiniz, Sabina xanım.
-Elədir. Amma bu fəslin bəzi rənglərində qüssə çaları da var.
-Ola bilər. Bunu payızı sevənlər bilər.
-Bütün günü ağlımla ürəyim arasında dialoq gedib.
-O nə dialoqdur elə?
-Dünənki söhbətə illüstrasiya kimi deyirəm bu sözləri.
Qadın ciddiləşdi.
-Hə, dünən ağlınızla ürəyiniz arasında nəsə bir anlaşılmazlıq olduğunu demişdiniz.
Jüsten üstündən ağır yük götürülmüş adamlarsayaq dərindən nəfəs aldı:
-Axır ki, onlar eyni fikrə gəldilər.
-Kim?
Jüsten güldü:
-Ağlım və ürəyim.
Qadın susdu.
Jüsten ehtiyatla dilləndi:
-İcazə versəniz, mən ağıl və ürəyimin birgə çıxartdığı qərarı sizə çatdırardım.
-Buyurun.
-Ürəyim və ağlım mənə hökm edir ki, bildirəm...
Uzun bir sükut.
Jüsten özünü ələ alıb sözünün arxasını da dedi:
-...bildirirəm ki, məni sizin ayağınıza bu qəribə tale gətirib.
Qadın inadla susurdu.
Jüsten Səbinə ilə üzbəüz dayandı:
-Bir daha bildirmək istəyirəm ki, mənim Sabinam göyərçinə dönüb sonsuzluğa uçdu. O, bir daha geri dönməyəcək. Səbinə, mən istəyirəm ki, biz bundan sonra qoşa uçaq. Mən bu səmanı səninlə bölüşmək istəyirəm.
Qadın susmaqda idi. Handan-hana o, başını yellədi. Çox güman ki, bu işarə yumşaq şəkildə olsa da “yox” demək idi.
Jüstenin baxışları yerə zilləndi.

**
Dörd nəfər adam şəhərin mərkəzi küçələrindən biri ilə asta-asta üzüyuxarı qalxırdılar.
Ağacdan qopan yarpaqlar havada yellənə-yellənə yerə düşürdü.
Hava əvvəlcə günəşli idi, sonra narın bir yağış başladı.
Onlar islanacaqlarından ehtiyat edərək yaxınlıqdakı iri eyvanın altına getdilər. Buranı yağış tutmurdu.
Bu dörd nəfər –Səbinə, Jüsten, Ceyhun və Fransuaza göyün üzünə tamaşa edirdilər.
Yağış get-gedə gurlaşırdı.
Qəfildən yaxınlıqdan əzan səsi eşidildi.
Sonra bu səsə kilsə zənginin səsi qarışdı.
Məlum oldu ki, başdan-başa daş döşənmiş küçənin o üzündə məscid, bu biri üzündə isə kilsə binası var.
Əzan və zəng səsləri bu adi payız gününə nəsə gözlə görünməsi mümkün olmayan, yalnız qəlbin duya biləcəyi yeni, qeyri-adi bir rəng əlavə etməkdə idi.
Sən demə onları, bəlkə də onların hamısını yox, təkcə Jüsten Burseni möcüzə gözləyirmiş. Qəfildən gur yağış selinin içindən, sanki tutqun-boz tül arxasından bir ağ at peyda oldu. Jüsten çaşıb qaldı. Nəsə demək istəsə də səsi çıxmadı. Fransız qonaq bu ağ atı anındaca tanıdı: bir neçə gün öncə hava limanında “gördüyü” at idi. Daha doğrusu, həmin gün Jüsten yuxuda ikən bu atı uçuş meydançasında görmüşdü. Budur, indi, o, yuxuda deyil, ayıqdır, at isə düz şəhərin mərkəzinə, çox güman ki, məxsusi olaraq məhz onun pişvazına gəlib çıxıb.
Möcüzə hələ davam etməkdə idi; sən demə, çılpaq atın üstündə ağ geyimli bir adam da varmış. Gur, şıdırğı yağış bir anlığa səngidi, sanki görünməz bir əl sıx-sıx sıralanmış damlaları tül teatr pərdəsi kimi dartıb yana “çəkdi”. Və bir anlığa atlının ağ yaylıq altından sifətinə tökülmüş xurmayı saçları, iri-parlaq gözləri göründü. Bu sifət necə də tanış və doğma idi... Bu,elə həmin atlı idi: hava limanında gördüyü süvari xanım. Xeyir ola, görəsən bu atlı qadın onu qarabaqara nə üçün izləyirdi? Məqsədi, istəyi nə idi bu qəfil atlının? Jüstenə elə gəldi ki, eyvanın altında dayananlardan heç biri onun seyr etdiyi mənzərəni görmür. Çünki indi Səbinə, Ceyhun və Fransuaza nə barədəsə söhbət edir, xısın-xısın gülürdülər. Jüsten gözünü bu ağ geyimli süvaridən çəkə bilmirdi. At sanki yerlə yerimir, boşluqda uçurdu. At az qala düz Jüstenin burnunun ucundan dövrə vurub ani ayaq saxladı. Aman Allah, qadının sifəti necə gözəl, necə doğma idi. Bu, kim idi görəsən? Günün günortaçağı bu nə zarafatdı belə? Yox, bu, heç də zarafata oxşamırdı. Sonra qadın atı dördnala, küçə ilə üzüyuxarı çapdı. Əvvəlcə heç bir tappıltı eşidilmirdi. Yalnız ağ geyimli süvari qadın gözdən itəndən sonra uzaqlardan at ayağının tappıltısı eşidildi. Daş döşəməyə çırpılan nal səsləri bir müddət Jüstenin qulağında əks-səda verdi.
Daha sonra göy gürüldadı, şimşək çaxdı.
İndi yaxınlıqdan keçən maşınların uğultusu, göy gürültusu, uzaqdan eşidilən at ayağının tappıltısı əzan və zəng səslərinə qarışmışdı.
Payız yağışı indi təkcə yaxınlıqdakı uca binaların damını deyil, elə səsləri də döyəcləyir və o səsləri də yuyub təmizləyirdi.
Görəsən, bu səsləri Jüstendən savayı eşidən vardımı?
Fransuaza Ceyhunun əlindən yapışmışdı.
Səbinə əlini irəli uzatmışdı: iri yağış damlaları onun ovcuna döyəcləyirdi.
Jüsten fikrə getmişdi. O, indi xəyalən özünü at belində görürdü. Mindiyi at qızılı-sarı xəzəl dənizini yararaq irəli şığıyırdı. Jüsten fikrən öz atını çaparaq süvari qadına çatmaq istəyirdi. Amma atlı qadın görünmürdü. Deyəsən, bu payız süvarisi payız yarpaqlarına qoşularaq artıq gözdən itmişdi. Jüsten xəyalən öz atının ağzını yenə geri döndərdi və gəlib indi dayandığı yerə çıxdı.
Onu qərq olduğu düşüncələrdən Səbinənin asta səsi ayırdı:
-Müsyö, çox fikirlisiz, düşünürəm ki, bəlkə sizin atınız çox uzaqlara çapıb gedib hə?..
Qadın sakitcə güldü.
Jüsten heyrətləndi. Və inadla susdu.
“Görəsən o atlını Səbinə də dörə bildimi?”

**
Hava limanı.
Günəşli bir payız günü idi.
İbrahim bəy, Jüsten və Fransuaza trapla yuxarı qalxaraq onları ötürməyə gələnlərə-
Rəhman Əsgərov, Aydın Sağlam, Səbinə və Ceyhuna əl etməyə başladı.
Jüsten təyyarədə yerini rahatlayandan sonra kiçik, dairəvi pəncərədən ətrafa boylandı. “Aman Allah, bu nədir?” Əvvəlcə elə bildi ki, onu qara basır. Bir neçə dəfə gözünü açıb-yumdu. Yox, o, ayıq idi. Budur, hava limanının düz ortasında dayanmış ağ at asta, yorğa addımlarla təyyarəyə yaxınlaşırdı. Yenə həmin at, yenə həmin atlı qadın. At irəliləyib düz təyyarənin yanında dayandı. Jüsten heyrət içində idi. Atlı qadının qolunun üstündə dağılmış bir göyərçin yuvası və o yuvanın içində zərif, parlaq lələkli bir göyərçin vardı.
Göyərçin qanad açıb havaya qalxdı, bir neçə dəfə dövrə vurdu.
Qadın Jüstenə əl etdi. Onun üzündə sirli bir təbəssüm vardı.
At dal ayaqları üstə şahə qalxıb ucadan kişnədi. Deyəsən, bu kişnərtini təyyarədəkilərin çoxu, bəlkə də elə hamısı, eşitdi.
Jüstenin yanında əyləşmiş Fransuaza təəccüblə çiynini çəkib dilləndi:
-Ata, görəsən o, nə səs idi elə? Eşidirsən, ata?
Jüsten susub çiynini çəkdi və qəmli-qəmli gülümsədi.
Bir azdan təyyarə uğultusu eşidildi.
SON


24 dəfə oxundu

Axtarış