آلاگوز...
Müəllif: Meyxoş Abdullah


26.04.2021




پووئست





میخوش عبداله
ترجمه چی: صحرا رضایی

عزیز اوخوجو، اگر سنه گؤره دونیادا حیاتدان قیمتلی هئچ نه یوخدورسا ، اوندا بو اثر سنین اوچون یازیلماییب..







... پاییزین سون آیی‌ایدی. بو ایل‌کی پاییز یاغیشلی، یاغمورلو گلدییینه چؤل¬لرده اوت-علف توپوغاجان قالخمیشدی. سانکی پاییز یوخ، یاز فصلی¬ایدی. اوجو- بوجاغی گؤرونمه¬ین چؤللوکده مال-قارانین، قویون-قوزونون سحردن آخشاماجان آغزینی یئردن آییرمادان اوتلاماسی آداما اؤزگه لذّت وئریردی. بو منظره¬یه تاماشا ائتدیکجه یادیما، هله اوشاق¬کن آهیل-لاردان ائشیتدیییم: “دیلسیز-آغیزسیز مال¬-¬¬ قارانین دا اللاهی وار” سؤزلری دوشدو. یقین یاشلی-لار بئله دئیرکن، الله - تعالی¬نین“دیلسیز-آغیزسیز”یاراتدیغی حئیوان¬لارا پاییزین بو سون آییندا بو جور بول روزی وئرمه¬سینی نظرده توتوب¬لارمیش. یوخسا، مال - قارا دا انسان دئییل¬ها، بخت طالعیی گتیرسین، وظیفه‌‌سی، ائو- ائشییی اولسون. بو حئیوان¬لارین ائله بوللوجا اوت- علفی اولسا، “ الله¬لارینا شوکور ائدرلر ده...”
هر گون ایشدن سونرا یورغون-آرغین ائوه دؤنن¬ده یولومو مال-قارا اؤروشونون یانیندان سالاردیم. بیلمیرم، نه‌دنسه یورغون واخت¬لاریمدا ایکی شئی¬یه تاماشا ائدنده دینجه¬لیرم: یام - یاشیل چمن¬لییه، بیر ده آخار سویا باخاندا.
بو گون ایشیم آز اولدوغونا گؤره بیر آز ائرته¬دن چیخمیشدیم. دونیانین ایش¬لرینی گؤتور- قوی ائده- ائده گؤی اوتلارین اوستویله یئریییردیم. چمن¬لیک ده یئریمک او ¬قدر راحات، او قدر خوش اولور کی، ائله¬بیل خالچا اوزه¬رینده گزیرسن.
بئله¬جه بیر خئیلی آددیم¬لادیم. مندن بیر آز آرالی¬دا اللی- اللی بئش یاش¬لاریندا، هوندوربویلو، آریق بیر کیشی مال -قارا اوتاریردی. اونو بورادا اوّل¬لر ده گؤرموشدوم. همیشه ده یئده¬یینده قیزیلی¬رنگ ده اولان بیر دایچا اولاردی. غریبه ایدی، کیشی دایچانین نوختاسینی الیندن بوراخمازدی. ائله¬بیل دایچا قوش¬ایدی، بوراخسایدی اونو توتماق ممکن اولمایاجاقدی.
من کیشی¬نین یانینا چاتاندا سلام وئردیم، “ برکت¬لی اولسون” دئدیم. او، چؤنوب سلامیمی آلدی. سونرا مندن پاپیروس ایسته¬دی. چیخاریب اونا بیر پاپیروس وئردیم، بیرینی ده اؤزوم یاندیردیم. اوز- گؤزوندن یئرلی آداما اوخشامیردی، دانیشیغی دا باشقا ایدی. او، پاپیروسا بیر- ایکی قوللاب ووردوقدان سونرا:
- گؤرورسن ده، قارداش، ماشاءالله، بو ایل¬کی پاییز یاخشی گلیب. حئیوان¬لار پاییزدا اؤزلرینی گؤتورسه¬لر قیش دا قورخوسو اولماز. هئچ اولماسا، بو دیل¬سیز- آغیزسیز حئیوان-لارا آللا¬هین رحمی گلسین، یازیقدیلار، - دئدی. سونرا¬ایسه دریندن کؤکس اؤتوردو. بیزیم¬کی-سه الله‌لیقدان کئچیب، قارداش. بیز اؤزوموز اؤز الیمیزله ائویمیزی ییخمیشیق، بونا الله نئیله-سین.
کیشی¬نین بیردن-بیره صؤحبته بئله دریندن باشلاماسی، اونون دردلی آدام اولدوغونا منده شوبهه قالمادی. عومروم بویو ماراقلی آدام¬لار، غریبه حادثه‌‌لر آرزوسوندا اولدوغوم اوچون، بو یئنی تانیشیم¬لا صؤحبته نردیوان قویماق، اونو دانیشدیرماق مقصدییله دئدیم:
- قارداش، دئیه¬سن بیز طرف¬لردن دئییل¬سن؟!
کیشی گؤزلرینی قیییب پاپیروسوندان درین بیر قوللاب آلدی. سونرا پاپیروسون توستوسونو بورنونون دلیک¬لریندن ائله مهارت¬له فیسقیرتدی کی، ائله¬بیل اؤزونو منه گؤستریب، دئمک ایسته¬ییردی:- “ سن¬ده بئله ائده بیلرسن؟!”
- هه، بورالی دئییلم، - دئدی، - بخت- طالعی قارا گلمیش قاراباغ طرفدن، کلبجرده¬نم. قاچقین دوشه¬نی، بیر مدت باکی¬دا اوغلومون یانیندا یاشادیم. سونرا گؤردوم¬ کی، یوخ، عومروبویو داغدا-داشدا گزیب دولانان آدامین قورو آسفالت اوستونده نه اؤلومو وار؟ بورا منیم یئریم دئییل، من بئله شئی¬لره اؤیرشمه¬میشم. بیر گون اوغلوما دئدیم کی، اگر اؤلومومو ایسته¬میرسن¬سه، منه رایون¬لارین بیرینده یئر تاپ، قوی بیر- ایکی باش حئیوان ساخلاییم، باشیمی قاتیم.
اوغلومون سیزین رایون¬دا بیر طلبه‌‌ یولداشی واردی. منی گتیردی اونون یانینا. ساغ اولسون، بیزی یاخشی قارشیلادی. بیر مدت منی ائوینده قوناق دا ساخلادی. سونرا ناراحات اولدوغومو گؤروب، حؤکومت ائولری¬نین بیرینده منیم اوچون منزیل آلماق ایسته¬دی راضی اولمادیم. اوندان خواهش ائتدیم کی، منی کندلرین بیرینده یئرله¬شدیرسین، مال- قارا ساخلاماق ایسته¬ییرم. او دا سؤزومو یئره سالماییب، منی قوشاتپه کندینه گتیردی و عائله‌‌سییله روسیه دا یاشایان بیر آدامین بوش قالمیش ائوینده یئرله¬شدیردی. ائله او گوندن بورادا یاشاییرام. بئش- آلتی باش قویون، بیر باش دا اینک آلدیم. ائله ایشیم - گوجوم حئیوان¬لاری قاباغیما قاتیب اوتارماقدیر. نئیله¬ییم، بیرتهر باشیمی گیرله¬ییرم ده، عزراییل گلنه¬جن.
او، دانیشدیقجا توک باسمیش سیر- صیفتینه، حسرت دولو گؤزلرینه باخیرام. نه‌لر اوخونمور او دونوق باخیشلاردان. یورد- یوواسیندان دیدرگین دوشموش بو اینسانین گؤزلرینه باخماق، آداما نه قدر چتین گلیر. تکجه بو ایدیمی؟! یوخ! راست¬لاشدیغیمیز یوزلرله، مین¬لرله قاچقین اینسانین گؤزلریندن اوخوماق اولوردو. دردلرینی اونلار یووالاریندان پئریک دوشموش قوش¬لارا بنز¬ه¬ییرلر. هر سؤزدن، هر باخیشدان دیکسینیرلر. صؤحبت زامانی آدامین گؤزلری¬نین ایچینه باخماغا احتیاط ائدیرلر، اوتانیرلار ائله¬بیل. بلکه ده فیکیرله¬شیرلر کی، یورد- یووالارینی قویوب قاچدیق¬لارینا گؤره، کیمسه اونلاری سؤیه¬جک، دانلایاجاق. فیکیرله-شیرسن، آخی، بو بیچاره¬لرین نه گوناهی وار؟” تورپاغی ساتان، وطن ساتان کناردا قالیب، اونا گؤزون اوسته قاشین وار دئین یوخدور، آمّا الدن گئدن ال¬سیز- آیاق¬سیزلاردیر.
بایاقدان کیشی صؤحبت ائتدیکجه، ایپینی الینده توتدوغو قیزیلی رنگلی دایچا آیاغینی بیر آددیم دا اولسون کنارا قویمور، ائله صاحبی¬نین یان - یؤره¬سینده هرله¬نیردی. آرابیر ده اوزون‌سو، نازیک باشینی کیشی¬نین قولتوغونا سوخوب، فینخیریردی. کیشی ده بوندان خوشلانان کیمی اولور، الینی سیریقلی¬سی¬نین جیبینه سالیب، اورادان بیر آز آرپا چیخاریب اووجوندا توتار و اونو یئدیزدیره¬ردی. دایچانی بئله عزیزله¬مه¬سینی گؤروب دئدیم؟
- یاخشی حئیوان¬دیر، آمّا چوخ بالاجادیر. بیر آز بؤیویونو آلسایدین یئنه آیاق¬لارینی یئردن گؤتوره¬ردی.
منیم بو سؤزلریمدن سونرا کیشی بیر آه چکدی. دوغروسو، اونون آهی ائله دریندن اولدو کی، بو سؤزلری دئدیییمه پئشیمان اولدوم. دؤنوب اونون گؤزلری¬نین ایچینه باخدیم بو نه دیر؟ دئیه¬سن، او آغلاییردی. اؤزومو ایتیردیم. فیکیرلشدیم کی، آخی اونا نه دئدیم کی، او بئله کؤوره¬لدی؟ بایاقدان ائو- ائشیییندن، قاچقین حیاتی¬نین دؤزولمزلیییندن دانیشارکن اؤزونو توختاق توتان بو کیشی¬یه نه اولدو بیردن بو حالا دوشدو؟ منیم مأیوس اولدوغومو حسّ ائتدیییندن، اؤزونو اله آلیب زورلا گولومسه¬مه¬یه چالیشدی.
- بیلیرسن، قارداش، سن منیم یارالاریمین قایساغینی قوپارتدین. بو نئچه ایلی منیم باشیما دهشت¬لی حادثه‌‌لر گلیب¬دیر. دانیشماق¬لا قورتاران دئییل. آمّا قانینی قارالتماق ایسته¬میرم .
اورَگییمه دانمیشدی کی، بو کیشی دن نه ایسه ماراغلی بیر شئی ائشیده¬جه¬یم. اودور کی، ظارافاتلا دئدیم:
- آی کیشی، گل اوخونو آتیب، یایینی گیزلتمه، سؤزونو دانیش. قانیمین قارالماغینا گلینجه، ناراحات اولما، ایندی بوتون میللتین قانی قارادیر.
بو سؤزلریمدن سونرا چیینینه سالدیغی سیریقلی¬سینی گؤتوروب گؤی اوتلارین اوستونه آتدی و منه اوتورماغی تکلیف ائتدی. اؤزو ایسه دایچانین قیچ¬لارینی چپچیدار ائدیب یانیمدا ایلشدی. یئرینی راحات¬لاییب صؤحبته باشلادی:
- نه دئییم، قارداش، من کلبجردنم. بیلمیرم، او طرف¬لرده اولموسان، یا یوخ، اورالار اؤزگه عالم¬دیر. دونیانین هانسی نعمتینی آختارسایدین، اوردا تاپاردین. داغی، دره¬سی، گولو، چیچیی آداما گل- گل دئییردی. آللاهین اورادا یاراتدیغی هر شئی ملحم¬دی آداما. اوت - علفیندن خسته¬یه، آزارلی¬یا مین جور درمان حاضرلاماق اولوردو. قیشی قیش، یایی دا کی، یای¬دی. او جنّت دئییرلر ها، واللاهی ائله اورایدی. هره¬نین قاپی¬سیندا بیر سورو مال - قاراسی واردی. دولانیشیغیمیز، گئییم-کئجیمیمیز یاخشی¬ایدی. من اؤزوم قویون فئرماسیندا بریگادیردیم. بیلیرسن ده بو نه دئمک¬دیر؟ ائو -ائشیییم ده، نه دئییم، بیری- بیرینه دئیر ائ توپ وورسان داغیلمازدی. گونوم چؤل¬ده - باییردا کئچه¬ردی. جانیم دا کی، بوز بالتاسی کیمی¬ایدی. خسته لیک - زاد نه¬دیر بیلمزدیم. قیشین اوغلان چاغیندا، بیر ده گؤردون اورَگییمدن سویوق سو ایچمک کئچدی. الله - تعالی سویونو دا وئرمیشدی. هر قایانین، هر داشین آلتیندا گؤزیاشی کیمی بیر بولاغ قایناییردی. دیزلریمی آتاردیم یئره، او بال کیمی شیرین، بوم¬بوز سویوق سودان دویونجا ایچه¬ردیم. نه¬ایسه، دانیشیلاسی درد دئییل ائ... آغرین آلیم.
اوشاق¬لاریم دا چوخ دئییلدی: - الله منه بیرجه اوغول قسمت ائله¬میشدی. حیات یولداشیم خسته اولدوغونا گؤره، داها اوشاغیمیز اولموردو. بیر ده آلاگؤز آدیندا بیر آتیم واردی. سنه آت دئییرم ائ... قاچاندا قوش قوش¬لوغویلا ائله سکمه¬زدی. بیر یورغاسی واردی کی، آدامی بئلینده یوخو آپاریردی. ائله آزجا یویه¬نینی ترپه¬دن کیمی یئریندن گؤتوروله¬ردی. یالان اولماسین، داماغینداکی پاپیروسو یاندیرین ساعتی، سنی منزیل‌ باشینا چاتدیراردی. او بویدا کلبجرین بوتون یایلاقلارینی آلاگؤزله قاریش-قاریش گزمیشم. سول بودونون اوستونده “H” حرفی دامغالاتدیرمیشدیم. اؤز آدیمین باش حرفی ایدی.
بونو دئینده او، باشینی یئلله¬ییب، الینی دیزینه شیرپدی و:
- گؤرورسن، -دئدی، -هئچ تانیش دا اولمامیشیق. منیم آدیم حسن دیر. - او، الینی منه اوزاتدی. من ده اونون الینی سیخیب، - منیمکی ده سلیم دیر، -دئدیم .
- هه، اونا گؤره آتی دامغالاتدیرمیشدیم کی، او طرف¬لرده هامی¬نین گؤزو بو آتدایدی. قورخوردوم کی، اوغورلاییب، ائله¬للر.
- قارداش، آلاگؤز آدام کیمی دیل بیلیردی. بیرجه دفعه‌ آدینی توتسایدیم، هاردا اولسایدی، بیر ده گؤردون ایلدیریم کیمی اؤزونو یئتیردی. او کیشنه¬ینده داغا - داشا سس دوشه¬ردی، آدام سکسه¬نیردی اونون سسیندن. بئلینه قالخاندا ائله بیلردیم کی، بوتون دونیانی منه وئریبلر، درد-سریم اونودولاردی بیرجه آن دا اولسون آلاگؤزسوز قالا بیلمیردیم، خیر شره ده اونون بئلینده گئده¬ردیم، اینان منه.
حسن کیشی بو یئرده بیر آزجا صؤحبتینه آرا وئردی. نه‌دنسه، اونون احوالی تامام ديَیشدی، گوجله نفس آلماغا باشلادی. بیر نئچه دفعه اودقوندو. ائله¬بیل دئیه¬جیی سؤزلر بوغازیندا ایلیشیب قالمیشدی. ها اودقونوردو سؤزلری آغزیندان چیخارا بیلمیردی، گؤزلری یاشارمیشدی. بیر آزدان خیریلتیلی سسله دئدی:
- بیلیرسن، قارداش، کلبجرین ائرمنی¬لرین الینه کئچمه¬سی بیزیم بئلیمیزی قیردی. هئچ بیلیرسن کلبجرده نه‌لر واردی؟ کلبجر ائله بئله یئر دئییلدی، چوخ وارلی- کارلی یئردی. تکجه منیم قاپیمدا بئش¬یوزدن آرتیق قویون-قوزو، اللی¬یه یاخین ایری بوینوزلو حئیوان واردی. خالچا-پالازی سایماقلا قورتاران دئییل¬دی. هامیسی قالدی ائرمنی¬یه. یاتسایدیم، یوخوما دا گیرمزدی کی، کلبجری دوشمنه وئررلر. اورانین داغی، دره¬سی، سیلدیریم قایالاری، اؤزو بیر سنگردی دوشمنه. بیزه کؤمک ائله¬ین اولمادی، بیزی دوشمنین قاباغیندا الی‌یالین قویان اؤزوموزکولر اولدو. یانیرام ائ، قارداش، یانیرام، توستوم تپه¬مدن چیخیر. کؤمک ائدن اولمادی کلبجرلی¬لره، هره آغزینا گله¬نی دانیشدی، ایشه گله¬نده ایسه تولکو کیمی قویروق¬لارینی قیسیب آرادان چیخدیلار. کؤمک¬لری گؤروم تپه¬لرینه ديَسین، باری ال ¬¬- آیاغا دولاشمایایدیلار، قویایدیلار بیز باشی‌داشلی¬لار اؤزوموزه بیر گون آغلایاق. واللاه، داشلا، کسسک¬له او دوشمن¬لرین قاباغینا دوراردیق. هانی، هاردا قالدی کلبجرین گور-گور گورولدایان واخت¬لاریندا باکی¬دان، شکی¬دن تؤکولوشوب، گلن، هر چشمه¬نین باشیندا بیر ائرکک آسدیریب کاباب چکنلر؟ هانی، تلویزیون دا آغزی کؤپوک¬لنه- کؤپوک¬لنه “ منم -منم ” دئیه¬ن دیل پهلوان¬لاری؟ هاردا قالدی¬لار؟ آی ائوی داغیلمیش¬لار، بو خالقین ائوینی داغیدیب، نییه بالالارینی دوزده قویدونوز، هه ؟
قارداش، کلبجرین آغیر واختیندا، او بؤیوک-بؤیوک آدام¬لار، سیچان کیمی کیچیلیب دلمه-دئشییه گیردیلر. بیر دسته آدام گلمیشدی، اؤز کور اولموش گؤزلریم¬له گؤردوم، جاماعتی قورخودوردولار کی، تئز اولون، چیخین، قاچین، ائرمنی¬لر سیزی خوجالی¬لاردان دا بئش- بِتر ائده¬جک¬دیر. داش دوشدو بیزیم ده باشیمیزا، هر یولدان اؤتن کؤپک¬اوغلونون سؤزونه اینانیب اورادان چیخدیق.
حسن کیشی داریخدی. مندن بیر پاپیروس یاندیرماغی خواهش ائتدی. پاپیروسو آلیب سوموردو. ائله¬بیل آجیغینی اوندان چیخماق ایسته¬ییردی.
- کلبجره ائرمنی¬لر هجوم ائدنده اهالینی وئرتالیوتلارلا داشیییردیلار، - حسن کیشی دانیشماغا باشلادی. چونکی اورادان چیخماغا باشقا یول یوخ¬ایدی. آغیر خسته اولان حیات یولداشیمی چیخارماق مومکون اولمادی. او، یاتاق خسته¬سی اولدوغوندان، های- کوی¬دن قورخاراق کئچیندی. بدبختین قیزینی هئچ تورپاغا دا تاپشیرا بیلمه¬دیم، ائله ائوین ایچینده، -یاتاقداجا قالدی. من اونون یانیندا اولدوغومدان فئرمادان خئیلی آرالانمیشدیم. همین واخت آلاگؤزو فئرمادا باغلامیشدیم. فئرما دا کنددن خئیلی آرالیدا ایدی. جان شیرین شئی¬میش، قارداش، من اوندا بیلدیم. هر کس اؤز هاییندایدی. هارا گلدی قاچیردی. عالم ديَمیشدی بیر- بیرینه، ایت یییه¬سینی تانیمیردی. من، ائله¬بیل یوخودا ایدیم، آییلدیم. یادیما آلاگؤز دوشدو. بیلیردیم کی، بو جهنّم اودوندان اونو قورتارا بیلمیجه¬یم. دئدیم، هئچ اولماسا حئیوانی آچیم بوراخیم، یازیقدی. اونا گؤره ده، فئرمایا طرف قاچدیم. اورایا آز قالمیش، گؤردوک¬لریمدن دهشته گلدیم. فئرمانی تامام یاندیریب، کول ائتمیشدیلر. اطرافدا چوخلو حئیوان اؤلوسو دوشوب، قالمیشدی. ائرمنی¬لرین حربی تئکنیکاسی آرتیق، فئرمادان آشاغییا دوغرو، - کنده طرف گلیردی. آلاگؤز گؤزومه ديَمیردی. اونون اؤلدو- قالدی¬سیندان بیر خبر یوخ ایدی. گئری¬یه بویلاناندا گؤردوم کی، آرتیق بیزیم کند ده ائرمنی¬لرین الینده دیر. کنددن آلیشیب - یانان ائولرین توستوسو گؤیه قالخیردی. ائله¬بیل اورادا بؤیوک بیر تونقال قالامیشدیلار، هر یان اود - آلوو ایچری¬سینده ایدی.
من اسیر دوشمه¬مک اوچون دره¬ایچی قاچیردیم. یان-یؤرمده مرمی¬لر پارتلادیغیندان، آز قالیردی کی، قولاقلاریم توتولسون. هارا قاچدیغیمی هئچ اؤزوم ده بیلمیردیم، آمّا قاچیردیم. تله¬سدیییمدن باشیمداکی پاپاغیمی دا سالیب ایتیردیم...
قارشیداکی چایین کناریندا بیر نئچه وئرتالیوت واردی. جاماعتی اونلارا دولوشدوروردولار. گوج- بلا اؤزومو اورا چاتدیردیم. طاقتیم قالمادیغیندان، آددیمیمی آتا بیلمیردیم. بیزیم¬کی¬لردن ایکی نفر قولومدان یاپیشیب منی وئرتالیوتا میندیردی. ایچری¬ده آدام-لار ات-اته دایانمیشدیلار. اؤزوندن گئده¬ن، قیشقیران، قورخوسوندان بیر- بیرینه ساریلیب آغلایان آدام¬لاری گؤره¬نده، آدام¬ین توک¬لری بیز- بیز دورورسو. ایللاه کی، او یئرده آرواد - اوشاق اولا.
بیر آزدان هاوایا قالخدیق. من پنجره¬یه طرف سیخیشدیریلدیغیمدان آشاغینی ال¬ایچی کیمی، آپ¬آیدین گؤروردوم. تورپاق¬دان آیریلدیقجا اورَگییم سیخیلیردی، ائله¬بیل اتی دیرناق¬دان آییریردیلار. کؤکلو-کؤمجلی آغاجی یئریندن قوپارارسان ائ، خارتیلتیسی عالمه دوشر، باخ ائله خارتیلداییردی اورَگییم، قارداش. به، نه بیلمیشدین، قاریش- قاریش گزدییین بو یئرلردن آیریلماق، بونا آیریلیق دا دئمزلر؛ - قاچماق، اؤزو ده هر شئی¬ینی؛ - مال¬ینی، دؤولت¬ینی، ناموسونو قویوب قاچماق منه اؤلومدن داها آغیر گلیردی. حیرصیمدن باشیمی وئرتالیوتون پنجره¬سینه چیرپیردیم. ساغ قالدیغیما گؤره اؤزومو لعنت¬له¬ییردیم. –اخی، هارا گئدیرسن، آ بدبخت اوغلو، - دئدیم، تؤکوب¬لر اوردا سنین اوچون. مین بیر اذيّت¬له، دیش- دیرناق¬لا تیکدیییم ائو- ائشیییمین بیرجه آنین ایچینده کوله دؤندویونو، عومرونو- گونونو منیم یولومدا اریدن حیات یولداشیمی، واخت¬سیز رحمته گئدن آتا- آنامین قبیرلرینی و جانیمدان آرتیق بیلدیییم آلاگؤز آتیمی فیکیرله¬شنده اؤزومو ساخلایا بیلمه¬ییب آغلادیم. دوشوندوم کی، بونلارسیز من نه اوچون یاشاییرام، آخی بوندان سونرا کیمه لازیمام؟ بیرجه اوغلوم احمدی یادیما سالاندا، اورَگییم آزجا ساکیتلشدی نه یاخشی کی، اونا بئش- آلتی ایل بوندان قاباق باکی¬دا ائو آلمیشدیم، ائولندیریب عائله-‌‌ اوشاقلی ائتمیشدیم.
وئرتالیوتدان یئره دؤرد‌گؤزلو باخیردیم. باخیردیم کی، بلکه آلاگؤز آتیمی گؤردوم. اگر ساغ قالمیشدی¬سا، یقین کی، او دا ایندی منی آختاریردی...
او منیم کیمی اولمازدی، چوخ وفالی ایدی. آلاگؤز منی هئچ واخت داردا قویوب قاچمازدی. کاش، بیز اینسان¬لار دا، او دیل¬سیز- آغیزسیز حئیوان¬لار کیمی بیر- بیریمیزه وفالی، صادق اولایدیق.
- سنه آلاگؤز آتیمدان بیر احوالات دانیشیم، قارداش، باش‌آغریسی اولماسین، گؤر او آت نئجه آت ایدی. بیر دفعه‌ برک خسته¬لنمیشدیم، یاتاقدان قالخماغا جراتیم چاتمیردی. مال - قارایا دا قونشوموز قوللوق ائدیردی. دئدیم ده، حیات یولداشیم همیشه خسته اولاردی. بیر گون قونشوم منه دئدی کی، آی حسن، بیلمیرم نه اولوب¬سا، آلاگؤز بیر چنگه ده اولسون اوت - علف یئمیر، دئیه¬سن او دا سنین کیمی ناخوشلاییب.
گوج - بلا ایله یئریمدن قالخیب اونونلا برابر تؤولیه گئتدیم. آت منی گؤرن کیمی نه اویون چیخارتدی، بیر اؤز گؤزلرین¬له گؤرسه¬یدین. باشینی قویون-قولتوغوما سوخوب، منی ایمسیله¬ییردی. ایلاهی، اونون گؤزلرینده کی یاشی گؤرنده اؤزومو ساخلایا بیلمه¬ییب بوینونو قوجاقلادیم. آخورونداکی اوت - علفی اؤزوم یئربه‌یئر ائدندن سونرا، آلاگؤز یئمینی یئمیه باشلادی. قونشوم بونو گؤره¬نده الینی¬ الینه ووروب: - پا آتونان، دای منیم بو آتا سؤزوم یوخدور - دئدی. او، بئله آت ایدی، قارداش. من ایسه اونو اود- آلووون ایچینده قویوب، اؤز جانیمی گؤتوروب قاچدیم، اؤزو ده یئرله ده یوخ، گؤی¬له قاچیردیم. بو تورپاغین نعمتینی یئ، سویونو ایچ، کئفینی چک، آرا قاریشان کیمی ده توپور دابانینا، آستا قاچان نامرد دیر - دئییب چیخ آرادان. آی نانکور اینسان، اونا گؤره¬ دیر ده همیشه باشیمیز درد ده دیر.
- هه، قارداش، باشینا دؤنوم، بیزی گتیریب تؤکدولر باکی¬یا. اورادان گلدیم اوغلومون ائوینه. اؤزو ائوده یوخ ایدی، گلینیم دئدی کی، دونن دن ائودن چیخاندی. کلبجرین اشغال اولدوغونو بیلنده دلی اولموشدو، بیر دقیقه ده اولسون ائوده قالا بیلمه¬دی.
- بس هارا گئتدی؟ – گلین دن سوروشدوم.
- نه بیلیم چیخاندا دئدی کی، گئدیم گؤروم بیزیم¬کی¬لردن نه خبر وار؟
آخشاماجان اونون یولونو گؤزله¬دیک. بو واختا قدر گلینیم¬له دردله¬شیب سیزلاشدیق. گئجه یاریدان کئچمیشدی کی، اوغلوم گلیب چیخدی. منی ساغ و سلامات گؤرنده سئویندی. قوجاقلاشیب آغلاشدیق. آناسینی سوروشدو.
- آتا، آنام هاردادیر! – دئدی.
- آنانی ائوده قویوب گلمیشم، بالا! سندن نه گیزله¬دیم، خسته ایدی. بیر ساعتین ایچینده عالم ديَدی بیر-بیرینه. یازیق آروادین قورخودان، ائله یاتاقداجا باغری چاتلادی. گتیره بیلمه¬دیم آنانی، اوغلوم، - دئدیم.
بو سؤزلری دئینده آنلادیم کی، اؤلمک نه یاخشی ایش اولاردی بئله واختدا. اوغلومون: - “ آنام هاردادیر بس؟” سوالینا جاواب وئرمک اوچون من نه قدر عذاب چکیردیم. آمّا من ده باشقالاری کیمی اؤلوب، او یئرلرده قالسایدیم، یقین ایندی اوغلوم اؤزگه¬لریندن سوروشاجاقدی: - “ آتام هاردادی بس؟” اوندا من نه قدر عزیز اولاجاقدیم اونونچون، - ائله آناسی کیمی.
ایندی او دئمه¬سه ده، منه قارشی اورَییندن نه‌لر کئچیردی، اونو بیر اولان الله بیلیردی. اونو قینامیرام، آدام دان سوروشارلار دا: - “بس، سن نئجه اولدو سلامات چیخدین؟ سن نییه اؤلمه¬دین؟”
بلکه ده، او آناسی نین اؤلومونون، کلبجرین دوشمنه وئریلمه سی نین بوتون گوناهینی منده گؤروردو. هله، آلاگؤز باره ده بیر شئی سوروشمادی، آخی او آتی چوخ ایسته ییردی.
هارا چاتاجاق، او گئجه نی اوغلوملا ائله بیر حالدا کئچیرتدیک کی، االله هئچ تاری بنده سینه بئله سینی گؤسترمه سین.
بئش- اون گون ائودن باییرا چیخمادیم. اوتانیردیم جاماعتین اوزونه باخماغا. ائله بیلیردیم کی، هامی منی سؤیه جک، وطنی، تورپاغی قویوب قاچدیغیما گؤره اوزومه توپوره جک لر. اصلینه باخسان، ائله من دوشوندویوم کیمییدی. بیلیرسن، قارداش، آدامدان بیر شئی سوروشورلار، اؤزو ده دیک آدامین گؤزلری نین ایچینه دئییرلر: - “ نییه ساغ سان، نییه اؤلمه دین؟” یئنه ده دئییرم، اینسان حیاتیندا ائله آنلار اولور کی، اؤلمک یاشاماقدان مین دفعه شرفلی دیر‌! اوغول تانیییردیم کی، دؤیوشلر باشلانانی بیر دفعه‌ ده اولسون، ائو اوزو گؤرمه دی، یاغیشین، قارین آلتیندا دوشمنله گؤز- گؤزه دایاندی، اودون- آلووون ایچیندن کئچدی، بختی، طالعیی گتیردی اؤلمه دی. ایندی اوندان دا سوروشورلار: - “ نییه اؤلمه دین!!!” بیلیرسن بونلار نییه گؤره دیر؟ اونا گؤره دیر کی، تورپاق، وطن الدن گئتدی، بیز مغلوب اولدوق. دئییرلر: “ غالیب لر موحاکیمه‌ اولونمورلار!” - حاق سؤزدور. یورد - یوواسینی قویوب قاچانلاری سؤیرلر ده ، لاپ گوللله یرلر ده... بس نئجه، مغلوب اولانین نَییندن دانیشاجاقلار؟
شهرده هامی بیزه ترس- ترس باخیردی. نییه ده باخماسینلار، من کلبجرلی اولا- اولا باکی نین اورتاسیندا یاشاییم، باکی لی، شکی لی، آغجابدی لی ده گئدیب قاراباغ اوغروندا، کلبجر اوغروندا ووروشسون، شهید اولسون... بئله ده ایش اولار؟
آغیر اولسا دا حیات داوام ائدیردی. اوغلوم دا یاواش- یاواش آناسیزلیغا اؤیره شیردی. دئییرلر، تورپاغین اوزو سویوق اولور، آخی.
اوغلوم آناسی نین نئجه اؤلدویونو گؤرمه دییی اوچون، او دا باشقالاری کیمی، بونو اونوتمالییدی. تورپاغین سویوق اوزویله باریشمالییدی. آمّا، من بدبخت اوغلونونسا، اونودا بیلمه دیییم چوخ دردلریم واردی. اوغلوم دان فرقلی اولاراق، من حیات یولداشیمی اونودا بیلمیردیم. اونا گؤره یوخ کی، او منیم عومور- گون یولداشیمدی، منیمله برابر چوخ اذيّت چکمیشدی. یوخ ! من اونا گؤره اونو اونودا بیلمیردیم کی، اؤلن لری قالانلارین یادداشیندان چیخاران قارا تورپاقدی. من سه اوغلومون آناسینی سویوق تورپاغین آلتینا یوخ، ایستی یورغان- دؤشک ایچینده قویوب قاچمیشدیم، قارداش. اونون بدنی ده، روحو دا سویومامیشدی. او بدنین، روحون اود- آلووویدو منی یاندیریب-یاخان، قارداش. سویودا بیلمیردیم، ساکیتله شدیره بیلمیردیم اؤزومو، کورون - کورون یانیردیم!
حیات یولداشیمین اؤلومو ده، تورپاغین گئتمه سی ده، گؤزلریمین قاباغیندا اولدو. نه قدر آغیر دا اولسا، بونا دؤزوردوم، بیلیردیم کی، گئدن گئدیبدیر. آمّا گونلر اؤتدوکجه، تورپاق دردی، آلاگؤزون حسرتی یاندیریب- یاخیردی منی. غریبه ده اولسا، تورپاق ایتکیسینه ده یاواش-یاواش اؤیره شیردیم. چونکی، شهره چیخاندا راستلاشدیغیم هر اون نفردن بیری، یورد - یوواسیندان آیری دوشموش قاچقینلاردی. اونلارین ایچینده چوخلو تانیشلاریم، دوستلاریم واردی. دئییر، ائل له گلن درد یونگول اولار. باخیب گؤرنده کی، هامی سنین گونونده دیر، بیر آز اورَگیین ساکیتلشیر. دوشونورسن، اؤلن تکجه سن دئییلسن. بیرده کی، آغرین آلیم، من معلّیم ایشله میردیم، یوکسک وظیفه‌‌ده دئییلدیم کی، باشیمدان بؤیوک دانیشیم، ایری- ایری مسئله‌لری حلّ ائدیم. آداملار وار ائ، گؤرورسن اؤز عائله‌‌لرینه آغ‌ساققاللیق ائده بیلمیر، آمّا ائله یئکه- یئکه دانیشیر کی، بس دئییرسن آلچاق داغلاری بو یارادیبدیر. من چوبان-چولوغون، قویون- قوزونون، آتین- اولاغین فیکرینی چکمه لییدیم ده...
بیر گون اوغلوم آتدان اؤترو داریخدیغیمی گؤروب، منی باکی داکی آت یاریشلاری کئچیریلن یئره آپاردی. بورادا اؤزومه آزاجیق دا اولسا، توختاقلیق تاپیردیم. ساعاتلارلا اوتوروب آتلارا تاماشا ائدیردیم. ائله کؤوره لیردیم کی، تا اولمایان کیمی. آمّا، بو آتلارین هئچ بیری آلاگؤزه تای اولا بیلمزدی، نه یئریشده، نه دوروشدا، نده کی، گؤزل لیک ده. بعضا اونا آزجیق اوخشایان آت گؤرنده، یئریمدن قالخار و دلی کیمی آتا طرف قاچاردیم. منیم بو حرکتیم چوخ واخت آت صاحبلری نین آچیغینا گلردی.
ائوه دؤننده اوغلوم اوز - گؤزوم ده گومراهلیقدان چوخ، یورغونلوق گؤروب سوروشاردی؟
- آتاجان، نییه داریخیرسان؟ داها بسدیر بو قدر اؤزونو اوزدون. آتلارا باخاندا اورَگیین ساکیتلشمه دیمی؟
- اوغلوم، آغرین اورَگییمه، -دئیردیم. – او آتلارا باخاندا آلاگؤز بیر آز دا برک یادیما دوشور. ایکینجیسی ده، او آتلار آلاگؤزون یانیندا دایچا -دولوقدان باشقا بیر شئی دئییل لر. داها بیر ده او طرف لره گئتمیجه یم. یوخ، داها بسدیر، بو حالا دؤزمیه طاقتیم قالماییب.
بیر مدت یئنه ده ائودن باییرا چیخمادیم. ایسته ییردیم کی، هر شئیی اونودوم، تورپاق ایتکیسینی ده، عزیزلریمین نیسگیلینی ده، لاپ ائله آلاگؤزون یوخا چیخماسینی دا... آمّا باجارمیردیم. نه قدر اونوتماغا چالیشسام دا، اونلار بیر آز دا چوخ یادیما دوشوردو.
... حسن کیشی یئنه ده مندن پاپیروس ایسته دی. من جیبیمدن پاپیروس قوتوسونو چیخاریب اونا طرف اوزاتدیم. پاپیروسدان بیر گیله گؤتوروب قوتونو گئری قایتارماق ایسته ینده، الینی یاواشجا گئری ایتله دیم و: - قوی، قالسین، - دئدیم.
- اوّل لر چکن اولمامیشام. هئچ بیر دنه ده، زهلم گئده ردی اونون توستوسوندن. تزه - تزه اؤیره شیرم، - دئیه حسن کیشی دیللندی.
او، پاپیروسا ائله درین بیر قوللاب ووردو کی، ائله بیل اوّل لر چکمه دییی اوچون پئشیمان اولموشدو، ایندی چکمه دییی گونلرین ده عوضینی چیخماق ایسته ییردی.
حسن کیشی پاپیروسون کؤتویونو اوتلارین آراسینا باسیب ازدی. سونرا اوزونو منه توتوب دئدی:
- قارداش، باش‌آغریسی وئرمیرم کی؟ دئییر:- فیکیرلی یاتاغان اولار، دردلی دئیینگن، - حاق سؤزدور. ایندی من ده بایاقدان دئیینیرم، بیردن سیزه خوش گلمز سؤزلریم.
من اونون اِهمالجا قولونا توخونوب:
- خواهیش ائدیرم، دانیشین، منیم اوچون چوخ ماراغلی دیر صؤحبتینیز، -دئدیم.
- هه، قارداش، یاخین- اوزاق قوهوملاردان هر طرفه سپه لنمیش کلبجرلی لردن سوراغلاییردیم آلاگؤزو. دئییردیم، بلکه گؤرن اولوب. نئچه دفعه‌لرله سرحد بؤلگه سینه گئدیب چیخمیشدیم. باشیما ایتین اویونو گلیب. هر دفعه‌ ده الی‌بوش قاییداندا، دردیم بیر آز دا آرتیردی. بیر دفعه‌ اوغلوم لاپ تپیندی منه. دئدی کی، ائشیدیب- بیلندن عاییب دیر. آخی بوتون میللت نه هایدادیر، سن نه هایدا؟ عائله‌‌سینی، ائو- ائشییینی قویوب گلن لر بئله ائله میر، گؤر سن نه اویون چیخاریرسان؟ جاماعت آتاسینی، آناسینی، اوغلونو، قیزینی آختاریر، سن ایسه آت آختاریرسان.
اوغلومون بو سؤزلری یامان منه توخوندو، لاپ اورَگییمین باشینی قاناتدی. دئدیم: -اوغول، سنی آند وئریرم، او آنووون سرگردان دولانان روحونا ، بیر ده منه بئله سؤز دئمه. ایشین اولماسین منله ، اونسوز دا من اؤلو کیمی بیرشئیم. ائله بیل کی، آتان یوخدور، او دا اؤلوب، قالیب کلبجرده. اینسانین کی، ایل لرله، دیش- دیرناقلا قوردوغو ائو- ائشیک، وار- دؤولت، یورد- یووا داغیلدی، اونون یاشاماغینین بیر معناسی یوخدور. اللهیم حاقی، او چادیرداکی آداملارا باخاندا گونده نئچه دفعه‌ اؤلوب- دیریلیرم. بئش- آلتی اوتاقلی ائولره سیغمایان بیر عائله،‌‌ ایندی توزلو- تورپاقلی خیردا بیر چادیرین کونجونه سیغینیبدیر. االله، کسسین بئله یاشاماغی، نئجه کسیب، - دئیه حسن کیشی دامارلاری چیخمیش الینی هاوادا یئللدی. سونرا صؤحبتینین آردینی دانیشماغا باشلادی.
- بیر دفعه‌ آغجابدی بازاریندا یئرلیم خودام لا(Xudam) راستلاشدیم گؤروشوب، اؤپوشدوکدن سونرا، بیر- بیریمیزله حال- احوال توتدوق. خودام ائله سووئت(Sovet) حؤکومتینین واختیندا آل‌وئر‌له مشغول اولاردی. روسیه نین ائله شهری یوخ ایدی کی، او اورادا، آت اویناتماسین. سووئت حؤکومتی داغیلاندان سونرا دا، دوشدو خارجی اؤلکه لرین جانینا. بوردان ووروب، اورادان چیخیردی. بیر دفعه‌ گئدیب، لاپ زنجی لر یاشایان یئرین آدی ندی ائ، هه، آفریقایا چیخمیشدی. ایرانی ایسه هفته‌بازارینا دؤندرمیشدی. هر اوچ- دؤرد گوندن بیر اورادایدی.
سوروشاندا کی، خودام ایندی نه ایشله مشغولسان؟ اوزومه باخیب گولدو:
- ائوی داغیلمیشین اوغلو، -دئدی، - من او بویدا سووئت حؤکومتینین “میررو-میررو” واختیندا آل‌وئر‌ ائدیردیم، ایندی بوتون آذربایجان آل‌وئر‌دیکن، مندن سوروشورسان کی، نه ایشله مشغول اولورسان؟ ای، نه ایشله مشغول اولاجام، دده - بابا عادتیمله. بس، ائشیتمه میسن دئییر: - جاناوار رنگین ديَیشر، آمّا خاصيّتینی ديَیشمز.
بس، سن نه ائدیرسن، آی حسن کیشی، باکیدا دا مال - قار ساخلاییرسان؟! آخی، سنین یاخشی حئیوانلارین واردی، اونلار نئجه اولدو؟!
خودام بو سؤزلری دئینده، نه‌دنسه دوروخدو. سونرا ایکی‌اللی چیینیمدن یاپیشیب:
- ای، حسن، سنین بیر آتین واردی ها، نَیدی اونون آدی؟ قاراگؤزدو، آلاگؤزدو، نَیدی ائ؟ من اونو ایرانین تبریز شهرینده گؤردوم، اؤزو ده آت یاریشیندا. جاوان قارداشیمین ایتگین گؤرو حاقی، اویدو. اده، نئجه تانیمایایدیم... آز گؤپموشدوم اونو؟
خودامدان بو سؤزلری ائشیدنده بدنیمی سویوق تر باسدی، اورَگییم سیخیلماغا باشلادی. حیسّ ائله دیم کی، آیاق اوسته دایانا بیلمیرم. یاواشجا یئره چؤکدوم. خودام بو حالیمی گؤرنده قورخدو:
- حسن، نه اولوب سنه، -دئدی، -بیر یئرین آغریییر؟ – سونرا الینی- الینه ووروب: -الله ائرمنی لرین ائوینی ییخسین، بو جاماعتدا اورک قویماییبلار کی!..
اؤزومو ساخلایا بیلمه ییب آغلادیم. منیم آغلاماغیم خودامی دا کؤورلتدی:
- ای، نییه آغلاییرسان، دانیش گؤروم، آخی نه اولوب؟!
اؤزومو زورلا اله آلیب دئدیم:
- خودام، سن اؤلن لرووون گؤرو، نه دئدین؟ دئدین کی، آلاگؤزو؟گؤرموسن ایراندا؟!
ا، هه ده... بورادا نه وار کی، بیر ایل بوندان قاباق، اردبیل بازاریندا رحمتلیک آنامین اؤز الییله توخودوغو، باجیم آتلارا جئهیز قوشدوغو خالچانی گؤردوم. یاخینلاشدیم کی، آلام، ساتان ديَوث ائله قیمت اوخودو کی، آز قالدی اؤدوم قاریشا. داشیییب لار، قارداش، آذربایجانین نَیی وار چکیب لر بازارا ساتیرلار. پال - پالتاردان توتموش، ناموسونا کیمی... سن ده دئییرسن کی، نه بیلیم آت بئله گلدی، ائله گئتدی. -آت ایدی ده سنین آتین. اوستوندن اون ایل کئچمه ییب، اون بئش ایل کئچمه ییب، دئیه سن تانیمادیم. جمعی-جوملتاًی اوچ-دؤرد ایل بوندان قاباق گؤردویوم حئیوان دی دا. اونو دا تانیمایاجاقدیم. بیر ده نیشان وار ده اونون سول طرفینده.
بو سؤزلری خودامدان ائشیدنده سئوینجیمدن بیلمه دیم کی، نه ائدیم. آیاغا قالخیب اونو قوجاقلادیم و اوز- گؤزونو دوز کیمی یالاماغا باشلادیم. منیم بئله ائتمه ییم اونو دا کؤورلتدی.
- آی حسن، یاخشی دا. بیر منی باشا سال گؤروم نه اولوب؟ اولمایا، او آتی آختاریرسان؟!
دئدیم، خودام باشینا دؤنوم، آختاریرسان نه سؤزدور؟ بو نئچه ایلی، دای منیم آنادان امدیییم سود بورنومدان گلدی کی... دئ گؤروم، آتی نه واخت گؤرموسن؟
- نه واخت گؤرموشم، دئییرسن؟! ای، نه واخت اولاجاق، ایکی - اوچ آی بوندان قاباق. منیم تبریز شهرینده آقازاده فامیلییالی یاخین دوستوم یاشاییر، اونونلا گئتمیشدیک آت یاریشینا باخماغا، اورادا گؤردوم. یاریش دا بئله دیر ده، بیلیرسن، آتلاری اوّلجه تاماشاچیلارین گؤزو قاباغیندان کئچیریرلر، اونلار باخیب بَیه ندییی آتا مرج گلیر، یعنی پول قویور. اورادا دا نئچه مین آدام اولور. سنین آتین بیرینجی چیخدی. واللاه، او بیری آتلار هئچ اونون توزونا دا چاتا بیلمیردی.
خودامین بو سؤزلریندن سونرا من آرخایین اولدوم کی، آت منیم آلاگؤزوم دور. اودور کی، خوداما یالوار- یاخار ائتدیم کی، منی ده اؤزویله برابر ایرانا آپارسین.
او بیر آز فیکیرله شیب دئدی:
- حسن، اؤلن لریمیزین گؤرونا آند اولسون، صاباح یوخ، او بیریسی گون چین اولکه سینه گئدیرم. اورادا بیر آز مالیمیز ایلیشیب قالیب. بیر آیا کیمی اورادا قالاجاغام. ایسته ییرسن گؤزله، قاییداندان سونرا گئدریک.
دئدیم کی، یوخ، بیر آیا منیم باغریم چاتلایار. من، نینکی بیر آی، هئچ بیر گون ده دؤزه بیلمه رم.
منیم بو سؤزلریمدن سونرا او، نه فیکیرلشدیسه دئدی:
- یاخشی، اوندا بئله ائله یک، گل سن گئت ایرانا. من سنه دوستوم آقازاده نین آدرسینی وئره رم، اونو آختاریب تاپارسان. او سنه نه لازیمدیر کؤمک ائده جک، آرخایین اول.
ائله اوراداجا خودام جیبیندن قلم- کاغیذ چیخاریب، دوستونا نسه یازدی. کاغیذین او بیری اوزونه سه دوستونون یاشادیغی آدرسینی یازیب منه وئردی. سونرا خوداملا گؤروشوب آیریلدیم. ائله همین گون اتوبوسا مینیب باکییا گلدیم.
ایستراحت گونو اولدوغونا گؤره اوغلوم ائوده ایدی. قاپیدان ایچری گیرنده ائوده کیلر هامیسی اوزومه دقتله باخدیلار.
- نه اولوب، -دئدیم، -آدام- زاد گؤرمه میسینیز، ندی؟
اوغلوم منه یاخینلاشیب دئدی:
- آی آتا، بو نئچه واختی سنی همیشه غملی، کدرلی گؤرمیه عادت ائتمیشیک. بو گون، ماشاءالله، چوخ یاخشیسان، ائ... خئیر اولا، دئیه سن، انشاللاه، شاد خبر ائشیدجییک سندن.
- آلاگؤزومو تاپمیشام، آی بالا، آلاگؤزومو! - سئوینجک دیلله ندیم.
منیم بو سؤزلریمدن اونلار دا سئویندیلر. هر ایکیسی منی قوجاقلاییب تبریک ائتدی گؤزآیدینلیغی وئردیلر.
بیلیردیم کی، بو نئچه ایلی اونلار دا آز اذيّت چکمییب لر مندن اؤترو. نئجه اولسا جاوان عائله‌‌یدی، -دئییب گولمک، شنلنمک ایسته ییردیلر. اؤلنله اؤلمیه جکدیلر ها... بونلارین هامیسینی باشا دوشوردوم. باشا دوشوردوم کی، منیم ائوده غملی، کدرلی دولانماغیم اونلاری دا ناراحات ائدیر. آمّا، الله طرفی بیرجه دفعه‌ ده اولسون، نه اوغلوم، نه ده کی، گلینیم بو بارده منه بیر سؤز دئمه میشدیلر. من اونلاردان یئردن گؤیه جن راضی ایدیم.
اوغلوم یاخین گلیب بوینومو قوجاقلادی.
- آتا، دئ گؤروم هاردان تاپدین آتی؟ - سوروشدو.
- ایراندان! –دئدیم.
منیم بو سؤزلریم اونلارین ایکیسینی ده تعجبله ندیردی. ایکیسی ده بیر آغیزدان؟
- هاردان؟!.. ایراندان؟!
- هه ده، آتی آپاریب ایرانا ساتیبلار ائرمنی کؤپک اوشاغی - دئدیم.
- بس، آتین اورادا اولماسینی سن کیمدن اؤیره ندین؟ - اوغلوم سوروشدو.
- کندچیمیز خودام گؤروب، بیر آی بوندان قاباق. دئدی کی، اؤز گؤزلریمله گؤردوم ایرانین تبریز شهرینده آت چاپیلان یئرده.
منیم بو سؤزلریم اوغلومون عینینی آچمادی. بیلیردیم کی، اونون ایراندان خوشو گلمیر. نه بیلیم، شوشا شهری گئدنده، دئییردی کی، بورادا ایرانلی لارین دا بارماغی وار.
گئجه نی سحره قدر یاتا بیلمه دیم. چوخ گؤتور- قوی ائتدیم. سحر اوغلوم ایشه گئدنده اونا تاپشیردیم کی، منه سند حاضرلاسین، ایرانا گئتمیه.
اوغلوم چوخ چالیشدی کی، منی بو یولدان چکیندیرسین. اونا بیلدیردیم کی، منه کؤمک ائدیرسن ائت، ائتمه ییرسن اوندا گل، منه مانع اولما.
اوغلوم بیر سؤز دئمه‌ییب چیخیب گئتدی. آخشام ائوه قاییداندا ائله قاپیداجا بیلدیردی کی، ایرانا گئتمک اوچون هانسی سندلرین لازیم اولدوغونو اؤیره نیبدیر. بیر هفتیه هامیسین حاضرلایاجاق. بیر ده دئدی کی، صاباح گرک گئدیب شکیل چکدیرک.
بو سؤزلری اوندان ائشیدنده اورَگییمده دئدیم کی، شوکور سنین کرمینه، ایلاهی، دئیه سن ایشلریم دوزه لیر، آخی.
بیر هفتیه سندلریم حاضر اولدو. اوغلوملا، گلینیم منی بیله سووار کئچید منطقه‌‌سیندن ایرانا یولا سالدیلار.
ایراندا بیرینجی دفعه‌ اولدوغوما گؤره هئچ یئری تانیمیردیم. آنجاق خودامین وئردییی آدرسی منده ایدی. هه، نه باشینی آغریدیم، قارداش، بیرته هر گلیب تبریز شهرینه چاتدیم. آدینی اوردان- بوردان ائشیتدیییم تبریز شهری، انصافاً چوخ گؤزلدی. تمیزلییینه و یاراشیغینا گؤره بیزیم باکی شهریندن اوستون ایدی. ایللاه کی، یوللاری. او قدر هامار و راحت ایدی کی، اتوبوس گئده - گئده لاپ چای دا ایچمک اولوردو.
من بیر تاکسی سوروجوسونه یاخینلاشیب آدرسی اونا گؤستردیم. او، آدرسی گؤزدن کئچیرندن سونرا بیلدیردی کی، آپارارام، آمّا پولون اولسا. دئدیم کی، نه قدر ایسته سن وئرجه یم.
ماشینا اوتوروب یولا دوشدوک. بیر خئیلی یول وارمیش، سن دئمه، آقازاده دئییلن ایرانلی نین منزیلینه. اونون یاشادیغی یئر تبریز شهرینین کناریندایدی. بیز اورا چاتیب ماشیندان دوشدوک. سوروجو، هوندور دروازه لی بیر بینانی منه گؤستریب دئدی:
- بابا، آقازاده دئییلن شخص بو بینادا یاشاییر. اگر منه باشقا بیر قوللوقونوز یوخدورسا، اجازه وئرین گئدیم ایشیمین دالینجا.
اوندان خواهش ائتدیم کی، منه کؤمک ائتسین من ایراندا بیرینجی دفعه‌ اولدوغوما گؤره بورانین قایدا- قانون لارینا بلد دئییلم.
سوروجو بیر سؤز دئمه‌ییب دمیر قاپییا یاخینلاشدی و قاپیدا اولان تلفونلا ائوین ایچینه زنگ ووردو. بیلدیردی کی، داروازه نین قاباغیندا شوروی دن گلمیش بیر قوناقینیز گؤزله ییر. سونرا او اوزونو منه توتوب دئدی:
- بابا، ناراحات اولمایین، بو دقیقه قاپینی آچاجاقلار .
من اونون حاقینی وئریب یولا سالدیم.
- بیر ایکی دقیقه دن سونرا دروازه آچیلدی. ایچریدن هوندوربویلو، ساچلاری دوم آغ اولان اورتا یاشلاریندا بیر کیشی چیخدی. منی آیاقدان باشا سوزدوکدن سونرا دئدی:
- باغیشلایین، بابا، سیزه کیم لازیمدیر؟
من بایاقدان الیمده توتدوغوم کاغیذی اونا اوزاتدیم و اوستوندن ده دئدیم کی، منی دوستونوز خودام گؤند ریب بورایا، سیزینله واجب ایشیم واردیر.
او، خودامین آدینی ائشیدن کیمی گولومسه دی و منه یاخینلاشیب ایکی‌اللی گؤروشدو. سونرا قولومدان توتوب ایچری آپاردی. چایدان- چؤرکدن یئدیکدن سونرا، صؤحبته باشلادیق. باشیما گلن بوتون احوالاتی، نئجه سنه دانیشمیشدیمسا، ائلجه ده، یئرلی- یاتاقلی اونا دا ناغیل ائیله دیم. او دا منه قولاق آساندان سونرا دریندن آه چکیب دئدی:
- حسن قارداش، داریخیب ائلمه، انشاللاه، سنه کؤمک ائده رم. بیر حالدا کی، خودام قارداشیمین یاخینیسان، دئمک منیم ده دوستومسان ائویمی اؤز ائوین بیل، چکینیب ائلمه. قالدی آت مسئله‌سینه، بیله سن کی، بیزده آت یاریش لاری بازار گونلری کئچیریلیر. بو گون ایسه هفته نین بیرینجی گونودور. بو حِسابلا، هله بیر هفته واختیمیز وار. قوناغیم اولارسان، سنی ایرانین گؤرمه لی یئرلرییله تانیش ائده رم.
آقازاده دئییلن بو آدام ایراندا تانینمیش آدام ایدی. او، ماشین- زاد آل‌وئر‌ییله مشغول اولوردو. تبریزده ایری ماشین بازاری واردی، بو کیشی اورادا بؤیوک نفوذ صاحبییدی. بؤیوک دن، کیچییه هامی اونون خاطرینی ایسته ییردی.
هر گون تئزدن اونونلا بیرلیکده ائودن چیخاردیق. او ایشینی گؤروب قورتاراندان سونرا، شهرین گؤرمه لی یئرلرییله منی تانیش ائده ردی. گؤردوکلریم نه قدر اورَگییمه یاتسا دا، یئنه ده فیکریم- ذکریم آلاگؤزون یانیندایدی. بعضا کوچه ده آت نالی نین سسینی ائشیدنده، دؤرد‌گؤزلو دؤنوب باخاردیم. آت قوشولموش فایتونو گؤرنده ائله مأیوس اولوردوم کی...
ایرانلی دوستوم چوخ ساوادلی و سیاستدن باش چیخاران آدامدی. آخشاملار یاتاقدا اوزاناندان سونرا بعضا صوبحون گؤزو آچیلانا قدر صؤحبت ائده ردیک. قیناییردی بیزلری، تورپاقلاریمیزی ائرمنی لره وئردیییمیزه گؤره. دئییردی کی، تورپاقلارینیزی ائرمنی لردن ائله بئله آلا بیلمیه جکسینیز. قرآن اوخوماقلا، دونوز داریدان چیخماز، دئییردی. بیر ده دئییردی کی، سیزین ان بؤیوک بدبختچیلییینیز اوندادیر کی، دوشمنینیز گؤزلرینیزین قاباغیندا اولا- اولا، اؤز آرانیزدا دشمن آختاریرسینیز. دشمن قالیب بیر یاندا، سیز بیر- بیرینیزی قیریرسینیز. او دئییر سن ساتدین، بو دئییر سن وئردین. ائرمنی ده دئییر کی، سیز ساتمیسینیز بیز ده آلمیشیق. ایشدیر، نه واختسا او تورپاقلاری قایتاراسی اولسالار، اوندا دا سیزه دئیه جک لر کی، او واخت پوللا آلمیشیق، فلان قدر اؤده یین، سونرا تورپاقلارینیزی قایتاراق.
آی قارداش، اوّل بیر-بیرینیزله عداوته سون قویوب، بیرله شین، تورپاقلارینیزی آلین، سونرا دا کیمین حاقلی، کیمین حاقسیز اولدوغونو ثبوت ائدین ده، قاچمیرسینیز کی... بیرینیز گئدیب اوتوروب روسیه ده، بیرینیز آمریکادا، بیرینیز اسراییل ده، دیگرینیز ده ایراندا... قالانلاری دا زینداندا. هامینیز دا اولموسونوز بیر- بیرینیزله قانلی بیچاق. آی باشینا دؤنوم، بئله ده اؤلکه اولار؟!
منیم آتام دانیشیردی کی، اگر او واخت باکی اولماسایدی، ایران جماعتی نین یاریسی آجیندان قیریلاردی. بورادان باکی یا ایشله مک اوچون گئدرمیشلر. ایندی باکی نین جماعتی بیر تیکه چؤرک اوچون سپه له نیبلر دونیانین هر یئرینه. بئله ده مصیبت اولار، آدامین سیزه یازیغی گلیر. من بیر نئچه دفعه‌ سیز طرفلرده اولموشام. گؤردوکلریمدن دهشته گلیرم. الهی، نه قدر دیلنچی اولار؟ دئمک اولار کی، مللتین یارسی دیلنچی کؤکونده دیر. باکی یا طرف هر یان چادیردیر. انسان نئچه ایل چادیردا یاشایار، بیر ایل اولار، ایکی ایل اولار، بئش ایل اولار... اشی، دای بو قدر اولماز دا... بیر ده گؤردون روس گلیب باخیر، آمِریکالی گلیب باخیر، اینگیلیس گلیب باخیر، فرانسیز باخیر، قیساسی اؤلکه نیزه کیم گلیر سورویوب گتیریرسینیز چادیرلارا، او ماغمون جماعتین یاشاییشینا باخماغا. اونلار دا باخیرلار. اونلار باخدیقجا، چادیرداکی لار دا بویونلارینی چییینلرینه قویوب، ائله یازیق - یازیق آغلاشیرلار کی، آدامین اورَگیی کاباب اولور. اده، انصافینیز اولسون، مللتی هر قور- قودوغون قاباغیندا بو قدر آلچاتمایین. هئچ کسین اونلارا یازیغی گلن دئییل. اونلار هامیسی سیاست نامینه گلیب گئدیرلر. اونلارین اورادا خئیری اولماسا بیری ده سیزین اؤلکه نیزه آیاق باسماز. مللتین هامیسی قیریلسا بئله او گلیب گئدنین وئجینه ده اولماز. گئدنده ده، قولتوقلارینا خالچا - پالازدان وئریب، جیب لرینی ده دولدوروب یولا سالیرسینیز. همین او خالچا- پالازی وئرین او چادیرداکیلارا، قوی سرسینلر آلتلارینا، یازیقدیرلار سویوقدان خسته لیک تاپیب، ورملمه سینلر. اونسوز دا او گلنلرین هئچ بیرینین اورَگیی اونلاردان اؤترو“جیزز” ائلمیه جکدیر. بیر ده، اونلار هئچ واخت ائرمنی لرین یامینی وئرمیه جکلر. به، ندی، بابا ؟ لازیم گلنده ائرمنی لری قانجیق ایت کیمی قیشقیرداجاقلار یئنه ده اوستونوزه. ائرمنی لر اونلارین شیلله وورانیدیر دا، بابا. قارداش، ایسته میرلر کی، سیزین باشینیز آییلسین. بونو بیردفعه لیک باشا دوشون. یئنه ده قالیب اؤزونوزه، سیزین عوضینیزده هئچ کس گئدیب ائرمنی لرله داوا ائتمیه جکدیر. بیر مثال وار ائ، -ائشیتمه میش اولمازسان، دئییر، - دوغان آروادین باشینا نه قدر هبچی ییغیشسا دا، گوج یئنه اونون اؤزونه دوشر.
آی الله، بو آقازاده نه چوخ‌بیلمیش آدامدی. نه‌لر دانیشیردی. ائله سؤزلر دانیشیردی کی، ایندییه کیمی خوروز سسی ائشیتمه ییب. نه یاخشی کی، قوی قالسی قارنیمدا. منیم بئله شئی لردن باشیم چیخماز.
سحری گون آت یاریشی اولمالییدی. گئجه گؤزلریمه یوخو گئتمیردی، برک هیجانلانمیشدیم. آقازاده بیر نئچه دفعه‌ یوخودان آییلیب، نییه یاتمادیغیمی سوروشدو. دئمه سم ده، حسّ ائتدی کی، آتین فکرینی چکیرم. منیم حالیما گولوب دئدی:
- بابا، قلبینه ديَمه سین، بیر سؤز دئییم. دئیه سن، آذربایجاندا ناموس، غیرت دردی چکمک آز- ماز سنده قالیب. دوشموسن او دره سنین بو دره منیم آت آختاریرسان. سندن باشقا دئیه سن هئچ کس بو بارده فیکیرلشمیر.
دوغروسو، دوستومون سؤزلری یامان منه یئر ائیله دی.
نییه، -دئدیم، بیزده ناموسلو اوغلانلار چوخدور. آمّا اونلار ائله گؤزوم چیخدییا سالینیب کی، دای، اولمایان کیمی. هره نین الینه بیر یوماق وئریب ساریتدیریرلار. کیمینی ووروب اؤلدورورلر، کیمینی توتوب آتیرلار ایچری، کیمینی ده دیدرگین سالیرلار، باش گؤتوروب چیخیب گئدیر باشقا اؤلکیه. دئییر، جاناوار جاناوارلیغینی ثبوت ائیله ینه جن، چکیب دریسینی بوغازیندان چیخاریرلار. هره بیر تیکه چؤره یین محتاجی اولوب، قارداش. بیر تیکه چؤرک، کچل قیز کیمی دیلیمیزی گؤدک ائدیب بو حکومتین یانیندا. زهری مارا قالسین او چؤریی کی، بیز یئییریک. حیوان حیوانلیغییلا سحر طویله دن آچیب بوراخیرسان اؤروشه، گئدیب قارنینی دویوروب گلیر. پایایا باغلایاندا دا، بئلینه بیر-ایکی دفعه‌ تومار چکیرسن قارداش، بیزیم هم قارنیمیز آجدیر، هم ده کی، باشیمیز قاپازلی. بنده یانیندا دا اوزوقاراییق، الله یانیندا دا. بیزلره جهنّم اودو یوخدور. بیز جهنّمی ائله بو دونیادا چکیریک. حاق - عدالت یوخدور، قارداش. حاق دئیه نین دیلینی کسیرلر. هر یئریندن قالخان“،مللت مللت ” دئییر، آمّا اورتادا بیر شئی یوخدور. ائله آج قالان دا مللت دیر، بالاسی اؤلن ده. یوخاریدا اوتورانلار دا ایش گؤرنده خیرین ضررینی فیکیرلشمیرلر. اوستوندن ایکی-اوچ ایل کئچیر، باخیب گؤرورلر کی سهو ائله میشیک. خالقدان عذر ایستمکدن، خجالت چکمکدنسه، اونو بیر بورجلو دا چیخاریرلار. سهو ائتدیکلرینه گؤره هئچ کس ده اونلارا گؤزون اوسته قاشین وار دئمیر.
دئییر، بیر دووشان، - واللاه، آخیر واختلار بیز بیر ایش گؤرمکدن چوخ، انگه گوج وئرمیشیک. ائله من ده اونلاردان بیرییم. هه، بیر دووشان مئشه ده قاچیرمیش، بیر تولکو اونو ساخلاییب دئییر، - آی دووشان قارداش، نه اولوب هارا قاچیرسان؟ دووشان قاچا- قاچا بیلدیریر کی، مئشیه یوخلاما گلیب، کیمین اوچ قولاغی وار بیرینی قوپاردیرلار. تولکو گولوب دئییر کی، آی آخماق، سن نه‌دن قورخورسان، سنین کی ایکی قولاغین وار. دووشان اونا جاواب وئریب دئییر کی، آی تولکو له له، من بیلیرم ائ، منیم ایکی قولاغیم وار، آمّا بو غریبه یوخلامادیر، اوّل قولاقلاری قوپاردیرلار، سونرا ایسه ساییرلار.
ایرانلی دوستوم دوداغینی دیشله ییب، سونرا آستا- آستا باشینی ییرقالادی.
سحر ساعت اوندا ائودن چیخدیق. آقازاده نین دئدییی کیمی یاریش گون اورتایا یاخین باشلامالییدی. او واختا کیمی ده تاماشاچی لار آتلارا باخیب، هره بَیندییینه پول قویمالییدی. آدام الیندن ترپنمیه یئر یوخ ایدی. من بیلمزدیم کی، ایراندا آت یاریشینا بو قدر ماراق اولار. گوج- بلا ایله بیلئت(بلیط) آلیب یئریمیزه کئچدیک.
آدام چوخ اولدوغونا گؤره، آتلارلا بیزیم آرامیزدا اوزون بیر مسافه واردی. بیر- بیر آتلارا باخدیم. هامیسی یاریش آتلاری اولدوغونا گؤره سای-سئچمه ایدیلر. بیر آزدان یاریش باشلادی. یان- یؤرمده تاماشاچی لار 10 نؤمره لی آتدان دانیشیردیلار. اونلارین صؤحبتلریندن بئله معلوم اولدو کی، بو آت یاریشلاردا بیر نئچه دفعه‌ غالب گلیب.
دئییرم آخی، آتلار بیزدن خئیلی اوزاقدا اولدوغونا گؤره، اونلارین بؤیورونده اولان نؤمره لر گوجله گؤرونوردو.
ائله بیرینجی دؤورده، 10 نؤمره لی، قیزیلی رنگلی آت قاباغا چیخدی. تاماشاچیلارین سس-کویوندن قولاق توتولوردو. هامی آیاق اوسته دوردوغوندان من آتلاری یاخشی گؤره بیلمیردیم. اونلار آنجاق بیز دایاندیغیمیز سمته چاتاندا اونلاری گؤرمک اولوردو. همین آت یئنه ده قاباقدا ایدی. یای کیمی آچیلیب، ییغیلیردی.
اورَگییمه دانمیشدی کی، بو آلاگؤز اولاجاق. آمّا اوندان اوزاقدا دایانماغیم فیکریمی تصدیقلمیه امکان وئرمیردی. هیجاندان بدنیمی سویوق تر باسمیشدی، اورَگییم سیخیلیردی. –بیرجه، یاخینا گئده بیلسه یدیم، -دوشوندوم. داها دؤزه بیلمیردیم، نه فیکیرلشدیمسه آداملاری یارا - یارا ایره لی جومدوم. ایندی دئمک اولار کی، آتلاردان ایییرمی - ایییرمی بئش متر آرالیدا ایدیم. آرادا تکجه دمیر بارماقلیقلار واردی. بو دفعه‌ تام امین ایدیم کی، آتلار یاخینلاشاندا هر شئی آیدین اولاجاق. بدنیم نانه یارپاغی کیمی اسیردی. بارماقلاریمی دارتیشدیرماقدان سوموکلریم آغریییردی.
آتلارگئت - گئده یاخینلاشیردی. آی الله، بودور دا آلاگؤزدور!.. آمّا یئلکه سی قیسا ایدی، ائله بیل قیرخمیشدیلار. بلکه قویروغوندان تانییایدیم. آخی آلاگؤزون اوزون قویروغو واردی.
ظالیم اوشاغی، اونو دا یومورلاییب، دویونله میشدیلر. ترسلیکدن ائله یئرده دایانمیشدیم کی، آتین ساغ طرفی منه یؤندو. نشان ایسه اونون سول سارغیسیندا ایدی. آتلارین سول طرفی، آنجاق دؤوره ووروب دؤننده یاخشی گؤرونوردو. او دا کی، خیلی اوزاقدا اولوردو.
یوخ، داها صبریم قالمامیشدی. اودور کی، آتلار یانیمدان کئچنده بیر کره“آلاگؤز!!!” – دئیه قیشقیردیم.
قاباقداکی آت قولاقلارینی شکله دی! آمّا دایانمادی.. بیر آزدان بیلیرسن نه باش وئردی؟! - سنین منه آندین یوخدور، او بیرجه بالامین جانینا آند اولسون، آتلار دؤوره ووروب اوزو منه ساری گلنده، قاباقداکی آت ائله برک دن کیشنه دی کی، لاپ باشیمین توکلری قالخدی. اونون آلاگؤز اولدوغونا شوبهم قالمامیشدی. اودور کی، بیر ده اوجادان“آلاگؤز!!!! - دئیه باغیردیم.
قارداش، کاش اورادا یانیمدا اولایدین، بونلارین هامیسینی اؤز گؤزلرینله گؤره یدین. آلاگؤز دیک یئریندجه دایاندی و منه طرف دؤنوب برکدن کیشنمیه باشلادی. الله، آت نه ائدیردی، یئرینده فیر- فیرا کیمی فیرلاناراق یئری -گؤیو داغیدیردی.
اؤزومو دمیر بارماقلیقلارا چاتدیریب، دایاندیم. آرتیق آلاگؤزله بیر- بیریمیزی یاخشی گؤروردوک... اونونلا بورون- بورونا دایانمیشدیق...
... اونون بئلینده کی یئکه‌بورون اوغلان آتین یویه نینی نه قدر دارتسا دا، اونو نه قدر قامچیلاسا دا، آت یئره دیره نیب گئتمیردی. یوین او قدر تاریم چکیلمیشدی کی، آز قالیردی کی، حیوانین جهنگی جیریلسین. گؤزلری ده ائله ایریلشمیشدی کی، دئییردین بو دقیقه حدقه سیندن چیخاجاق...
اؤزومو هئچ جور اله آلا بیلمیردیم. غریب یئر اولا، ایللرله آختاردیغینی تاپاسان. - من اولماییم سن اول، دئ گؤروم نه ائدرسن، قارداش؟! آدامین جییری پارچالانماسین نئیله سین بورادا، آ باشینا دؤنوم. ائله کؤورلمیشدیم کی، هئچ اولمایان کیمی. یازیق آلاگؤز ده یئرینده فیرلانیب کیشنمکدن، لاپ دلی اولموشدو. یاریش گئدن میدانچادا عالم ديَمیشدی بیر-بیرینه. هئچ نه‌دن خبری اولمایان تاماشاچی لار، آرتیق منه هجوم ائدیردیلر. اونا گؤره عصبلشمیشدیلر کی، اونلاردان چوخو آلاگؤزه پول قویموشدو. اویونون اودولان واختیندا کیمینسه بورادا پارا-پوزانلیق سالماسی اونلاری غضبلندیرمیشدی. ایندی اونلار بو آدامین درسینی وئرمک ایسته ییردیلر.
ائله یاریشچی لا آراسیندا دا عالم ديَمیشدی بیر- بیرینه. نئجه کی، آلاگؤز کیشنه یه رک یاریشدان چیخدی، آتلار آراسیندا دا چاخناشما دوشدو. آتلار بیر یئره ییغیشدیلار. بورون- بورونا دایانیب، برکدن کیشنه ییر، آرادا دا آرخا-آرخایا دؤنوب قوشا شیللاغا قالخیردیلار. بعضیلری ده همجنس لری نین اورک پارچالایان کیشنرتیسینه سس وئره رک، اونون کؤمگینه چاتماق اوچون گئری هسته نیردیلر.
جاماعت منی دؤوریه آلمیشدی. کیمی سؤیور، کیمی الینده کی توم دولو کاغذ باغلامالاری باشیما چیرپاراق منی تپیکله ییردی.
الله آقازاده نین کؤمگی اولسون، او اولماسایدی جاماعت منیم آخریما چیخاجاقدی. اؤزونو قاباغا وئریب، جاماعتدان خواهش ائتدی کی، منی وورماسینلار. دئدی کی، او قوناق دیر، نئچه واخت دیر کی ایتمیش آتینی آختاریرمیش، بورادا تاپیب.
آداملاردان چوخو اونو یاخشی تانیدیغیندان ال ساخلاییب اورادان اوزاقلاشدیلار. یاریش میدانچاسی نین اورتاسیندا دا خئیلی آدام توپلاشمیشدی. اونلار دا آت صاحبلری نین یاخینلاری، دوستلاری ایدی.
حالیم خارابلاشسا دا، گؤزلریمی آلاگؤزدن آییرا بیلمیردیم. یازیق آتین یویه نیندن دؤرد-بئش نفر یاپیشمیشدی. او دا، گاه ایره لی، گاه دا گئری گئده رک هارای قوپاریردی. اونو بیرته¬هر چکیب آپاردیلار.
ائله بو واخت پلیس لر بیزی دؤوریه آلدیلار. بالاجابوی، ساری یانیز بیر کیشی منی پلیس لره گؤستریب، فارسجا نه ایسه دئییردی.
پلیس لر منیم قولومدان یاپیشیب آپارماق ایسته ییردیلر کی، آقازاده اونلارا نه ایسه باشا سالماغا چالیشدی. آمّا اونلار بونا اهميّت وئرمه ییب، منی میدانین یانیندا دایانمیش ماشینا میندیردیلر. آقازاده اونلاردان اجازه آلیب ماشینا اوتوردو.
آرتیق هئچ نه گؤزومده دئییلدی، لاپ منه ایش کسسه یدیلر بئله. ماشین سرعتینی آرتیرسا دا آلاگؤزون جینگیلتیلی کیشنرتیسی، ائله بیل قولاقلاریمین ایچینده ایلیشیب قالمیشدی.
آقازاده نین قانی قارایدی. او اییلیب قولاغیما دئدی:
- بابا، ایشلرین فیریقدیر سنی توتاجاقلار.
اونون بو سؤزلری، نه اینکی منی قورخوتدو، هئچ توکومو ده ترپتمه دی. اؤز- اؤزومه دوشوندوم: - توتورلار، توتسونلار دا، آدام اؤلدورمه میشم، بانک یارمامیشام. آتیمی اوغورلاییب بورا گتیریبلر، من ده اونون دالیسینجا گلمیشم ده.
ماشین ایکی‌مرتبه‌لی بیر بینانین قارشیسیندا دایاندی. ماشیندان دوشدوک. ایکی پلیس ایشچی سی قولوما گیریب منی اوتاقا آپاردی. بورادا هوندوربویلو، ساققالی بیر پلیس ضابیطی اوتورموشدو. منی گتیرنلر اونونلا اوزون -اوزادی دانیشدیلار. او مندن نه ایسه سوروشدو. دؤنوب آرخایا باخدیم کی، گؤروم آقازاده یانیمدادیر، یا یوخ. گؤردوم کی، او، اوتاقدا دئییل.
ضابیطین گؤزلری نین ایچینه باخیب، چییینلریمی چکدیم. یعنی، دئمک ایسته دیم کی، من سیزین دیلینیزی بیلمیرم.
منی گتیرنلردن بیری ضابیطه نه ایسه دئدی. ضابیط ده باشی نین اشاره سییله راضیلیغینی بیلدیردی. همین شخص درحال باییرا چیخدی و آقازاده ایله بیرلیکده گئری دؤندو.
دوستومو گؤرنده چوخ سئویندیم. چونکی، بو دیل‌بیلمزلیک منی یامان پیس وضعيّتده قویموشدو.
آقازاده ایچری گیرنده ضابیط آیاغا قالخدی و اونونلا ایکی‌اللی گؤروشدو. سونرا اوتورماق اوچون اونا یئر گؤستردی. بونو گؤرنده ایستر- ایستمز دوداقلاریم قاچدی. فیکیرله شدیم کی، اگر اونلار دوست اولسالار بو منیم خئیریمه دیر سونرا ضابیط آقازادیله نه ایسه اؤز آرالاریندا اوزون- اوزادی دانیشدیلار. باشا دوشدوم کی، ایرانلی دوستوم بوتون اولوب- کئچنلری باشدان آیاغا ضابیطه نقل ائدیر.
فیکریمده یانیلمامیشدیم “قاراباغ” ، “باکی” سؤزلریندن باشا دوشمک اولوردو کی، قاداسین آلدیغیم، آقازاده اونا لاپ “تاریخ-نادری” دانیشیر. من ده آیاق اوسته دوروب قولاق آسیردیم .
آقازاده دانیشدیقجا اونون سسی، گاه زیله قالخیر، گاه دا بمه ائنیردی. آداما ائله گلیردی کی، او یاسین اوخویور. عیناً حضور مجلس لرینده ائشیتدیییمیز ملّالارین سسینه بنزه ییردی اونون سسی.
او دانیشدیقجا، ضابیطین صفتی گاه قارالیر گاه دا کی، یاغیشدان سونرا دورولاشان سما کیمی ترتمیز اولوردو. یالان اولماسین، اونلارین صؤحبتی بیر ساعتا کیمی چکدی. اصلینده، صؤحبت دئینده، یازیق ضابیط هئچ آغزینی آچیب دانیشمیردی. دانیشان ائله ایرانلی دوستوم ایدی. تکجه بیر دفعه، او دا باشینین اشاره سییله ضابیط گؤسته ریش وئردی کی، منه اوتورماق اوچون صندلی وئرسینلر. یانیمدا دورانلاردان بیری درحال ضابیطین امرینی یئرینه یئتیردی.
آقازاده صؤحبتینی قورتاراندان سونرا، ضابیط ده بیر نئچه کلمه دانیشدی. سونرا هر ایکیسی آیاغا قالخدیلار. دوستوم اوزونو منه توتوب دئدی:
- حسن قارداش، بوتون اولوب کئچنلرین هامیسینی دانیشدیم. ضابیط منیم یاخین دوستومدور. بیزه کؤمک ائتمک ایسته ییر. آمّا، مسئله‌ چوخ جدّی دیر، فیکیرین اؤزونوزه گئتمه سین، بیزده قانون قانوندور. مسئله‌ آیدینلاشدیریلانا کیمی سن بورادا قالاجاقسان.. ناراحات اولما، ضابیط بیلدیردی کی، بورادا سنینله قوناق کیمی داورانیلاجاق. اونا گؤره بئله اولدو کی، میداندا باش وئرنلردن یوخاریلارین دا خبری وار. مساله نی اونلارا ایضاح ائدنه جن بیر مدت واخت لازیمدیر. ناراحات اولما، من هر گون گلیب سنه باش چکجه یم.
او، منیمله گؤروشوب اوتاقدان چیخماق ایسته ییردی کی، اونو آرخادان سسله دیم:
- باشینا دؤنوم، اونسوز دا منه گؤره چوخ اذيّت چکیرسن. بیر دنه ده سنه زحمت وئریم. اؤیرن گؤر آلاگؤز بورا نئجه گلیب چیخیبدیر.
دوستوم اوزومه باخیب گوله - گوله دئدی:
- حسن جان، آرخایین اول، اونسوز دا من بو ایشله مشغول اولاجاغام. چونکی بو منیم اؤزوم اوچون ده ماراغلیدیر واللاه، بایاقکی حادثه‌‌ بیر آن دا اولسون گؤزلریمین اؤنوندن گئتمیر.
آقازاده ضابیطله ده خداحافیظله شیب گئتدی.
منی اورادان باشقا بیر اوتاغا آپاردیلار. اوتاقدا، دئمک اولار کی، بوتون شرایط واردی.
آرتیق آخشام دوشوردو، یامان داریخدیم. اوتاق منی دمیر منگنه کیمی سیخیردی. بوتون گئجه نی آلاگؤز حاقیندا فیکیرلشیردیم. اونا یازیغیم گلدی. یازیق حیوان ایندی نه چکیر؟ - دوشوندوم.
سحری گون قالدیغیم اوتاغا بیر حکیم گلدی. یانیندا دا بیزیم دیلی بیلن بیر اوغلان واردی.
حکیم مندن بیر یئریمین آغریییب، آغریمادیغینی سوروشدو. بیلدیردیم کی، هئچ بیر یئریم آغریمیر. اصلینه باخسایدین، یالان دئییردیم، سحره یاخین اورَگییمین آغریسی توتموشدو. ها، اوووشدوردومسا، خئیری اولمادی. فیکیرلشدیم کی، ائوین یییخیلسین کیشی، بیردن اؤلوب، ائله یه رم قالارام بو غریب یئرده. کیمدیر منی ایتیریب، آختاران؟ شوکور اللها کی، اورَگییمین آغریسی سحره یاخین منی بوراخدی.
سونرا حکیم یئمک-ایچمه ییمله ماراقلاندی. شیکایتیمین اولمادیغینی بیلدیردیم. اورَگییمده اؤز- اؤزومه دئییردیم:- “بخته ورین اوغلو، ائله بیل منی بورایا کؤکلتمیه گتیریبلر. اللهیما شوکور ائدیم کی، منی یئره ییخیب شاللاقلامیرلار. چونکی ایرانا گئدیب- گلنلر صؤحبت ائدیرلر کی، واللاه، آغینا - بوزونا باخمادان، کیملیییندن آسیلی اولمایاراق بیر سهو ایش توتاندا آدامی شاللاقلاییرلار. او قدر دؤیورلر کی، آدامین بئلی قارا- قانچیر اولور.
ترجمه چی یه دئدیم کی، دوکتورا بیلدیرسین کی، ساغ اولسونلار خئیلی راضییام، هر شئی یاخشی دیر. اونلار دا چیخیب گئتدیلر.
آخشاما کیمی هئچ کس یانیما گلمه¬دی. برک داریخدیم، آخی آقازاده گلمه¬لییدی،گؤره-سن نییه گلمه¬دی. اولمایا وضعيّت چتینله شیب؟ یادیما، دونن اونون ماشیندا منه دئدییی سؤزلر دوشدو. “بابا، ایشلرین فیریقدیر، سنی توتاجاقلار”
بدنیمدن بیر گیزیلتی کئچدی. اگر منی بورادا حبس ائله¬سه لر بوندان کیمین خبری اولاجاق. گویا، بیزیم حکومتین یادینا دوشن ائله من اولاجاغام؟ منیم کیمی نین بیری نین یوخ آ، مینی نین باشینا مصیبت گلسه، هئچ کسین اورَگیی “جیز” ائلمیه جک. بیر آز دا سئوینه جکلر کی، یاردیم آلانلارین بیری ده آزالدی.
گئجه نی بیر ته¬هر کئچیرتدیم. ائله داریخدیم کی، لاپ اولمایان کیمی. بئزیمیشدیم حیاتیمدان، یاشاماق ایسته میردیم. راضییدیم هئچ اولماسا آلاگؤزله منی بیرجه دفعه‌ تک‌به‌تک قویسونلار، اونون یالینی تومارلاییم، گؤزلریندن اؤپوم. سونرا اؤلدورسه لر، اوف دا دئمه زدیم.
سحر آچیلماق بیلمیردی. اوتاقدا او باش - بو باشا گئتمکدن آیاقلاریم آغریییردی. بو گئجه یامان اوزون گلدی منه.
نهایت، سحر آچیلدی. صبیرسیزلیکله گؤزلریمی قاپییا زیلّه میشدیم ساعت دوققوزا آز قالمیش قاپی آچیلدی. منه سحر یئمه یی گتیرمیشدیلر. هئچ، الیمی ده وورمادیم. آخشام یئمه ییمین اوستونده یدیم. اورَگیم هئچ نه ایسته میردی.
گونورتایا یاخین نؤوبتچی یئنه گلدی. بو دفعه‌ منی چؤله چیخاریب، ایکی گون بوندان قاباق صؤحبت ائتدیییمیز ضابیطین یانینا آپاردی. اوتاغا گیرنده گؤردوم کی، آقازادده بوردادیر. گؤزلریمه ایشیق گلدی. ایسته دیم سوروشام کی، بس دونن هارادا ایدین، منیم گؤزله مکدن باغریم چاتدادی کی؟!
آمّا اوتاندیم، دوشوندوم، آقازاده دئمز کی، بالا من سنین ایتن قارداشینام، یا نَه یم کی، دوشم سنین آرخانجا.
اونلارین هر ایکیسی ال وئریب منیمله گؤروشدولر. دوستوم وضعيّتیمله ماراغلاندی. چییینلریمی چکدیم. دئمک ایسته دیم کی، نئجه اولاجاغام، لاپ پیس.
او، اوزومه باخیب دیللندی:
- گؤرورم برک ناراحاتسان، اینان کی، ایکی گوندور بیرجه دقیقه ده اولسون بوش واختیم اولماییب سحردان آخشاماجان اورا - بورا قاچمیشام. ایندی سنی بیر نئچه گونلویه بوراخدیراجاغام. مسئله‌ چوخ غلیظ دیر، هم وطنداشلارا، هم ده کی، دؤولته زیان ديَیب جماعت پوللارینی طلب ائدیر. ساغ اولسون باشا دوشن آداملار کی، کؤمک ائدیرلر.. خصوصاً منیم یاخین دوستوم صادقی، او ضابیطی گؤستره رک علاوه ائتدی. قالدی سنین آت مساله نه اونو دا ائوده صؤحبت ائدریک.
بیز صادقی دئییلن پلیس ضابیطی ایله خداحافیظ لشیب اورادان چیخدیق. یامان داریخدیم. باشیم برک آغریییردی. ایکی گون اولاردی کی، یاتمیردیم. بیر طرفدن غریب لیک، دیگر طرفدن ده بو حادثه‌‌ قانیمی برک قارالتمیشدی. بورادا دئییب لر ائ، گوزل آقا چوخ گوزل ایدی، بیر چیبان دا بوینونون آردیندان چیخارتدی.
ائوه گلدیک، آقازاده دن خواهش ائتدیم کی، باکی یا، اوغلومون ائوینه زنگ وورسون. بیلیردیم کی، ایندی نگران دیلار مندن اؤترو.
کیشی نؤمره نی ییغان کیمی او دقیقه جواب وئردیلر. تلفونا جواب وئرن گلینیم ایدی. سسیمی ائشیدن کیمی آغلادی. – هارداسان، آی عمی، - دئدی، سندن اؤترو یامان داریخمیشیق؟ احمد ده کی، دای ایراندا یئر قالماییب، زنگ وورماسین. آت نه اولدو، تاپا بیلدینمی؟
دئدیم، قیزیم ناراحات اولمایین. احمده ده دئنن کی، هئچ یئره زنگ ووروب ائلمه سین، من ساغ -سلاماتام. بورادا بیر آز ایشیم وار، قورتاران کیمی قاییداجاغام. آتی دا تاپمیشام، بو باره ده قاییداندان سونرا دانیشارام. هامییا مندن سلام دئیین، دئدیم و تلفونو یئرینه قویدوم.
او دقیقه جانیمدا بیر راحتلیق حسّ ائتدیم. سونرا گؤزلریمی آقازاده نین گؤزلری نین ایچینه دیکدیم او نه دئیجه ییمی گؤزلریمدن اوخودوغوندان، منی چوخ دا انتظاردا ساخلامادی.
- هه، حسن قارداش، مسئله‌ بئله اولوب دا. نئجه کی، سیز ائو- ائشییینیزی قویوب قاچمیسینیز، ائرمنی لر ده اورادا نه وار ییغیشدیریبلار. اوزون سؤزون قیساسی، سنین آتین دا بیر ائرمنی ضابیطینده ایمیش. ضابیطین ده تبریزده بیر عمیسی یاشاییرمیش. سیزین ولایت اشغال اولونان عرفه‌ده، همین ائرمنی ده ارمنستان دا ایمیش. آلاگؤزو ده اورادا گؤرور و خوشونا گلیر. قارداشی اوغلوندان خواهش ائدیر کی، آتی اونا باغیشلاسین. چونکی، تبریزده ائرمنی نین آتا ماراغی اولان بیر اوغلو وارمیش. بلی، آتی آلاراق گتیریب تبریزه. دئدیکلرینه گؤره، آتلا داورانماق چوخ چتین اولوب بیر مدت آت یان- یؤره سینه آدام بوراخماییب. ائله کیم گلیرمیش تپیکله ییرمیش. سونرالار یوموشالیب، - نئجه کی، سیز یوموشالمیسینیز، ایرانلی دوستوم اوزونو منه توتوب یاری ظارافات، یاری‌گئرچک دئدی.
من اونون سؤزلرینی تصدیقله ییب دئدیم کی، دوزدئییرسن، قارداش. بیز شعورلو انسانلار هر شئیی، بیزه ائدیلن ظولمو، آتا- بابالاریمیزین قبرینی، دوغمالاریمیزین نیسگیلینی اونوداندا، بس یازیق حیوان نئیله سین؟
ایندی سنین آتین تبریزلی ائرمنی نین اوغلوندادیر، - دئیه آقازاده صؤحبتی نین آردینی دانیشماغا باشلادی. آدی دا آشوتدور. آشوت ایراندا کئچیریلن آت یاریشلارینین هامیسیندا غالب گلیب دیر. یامان پول قازانیب دیر سنین آلاگؤزونله. اونونلا اؤزوم دانیشدیم. گیج کؤپک اوغلو منیمله ده دانیشماق ایسته میردی. سنین یاریشی پوزماغین اونون آتاسینی یاندیریبدیر. حیرصیندن قودوز ایت کیمی زنجیر گمیریردی. اونا دئدیم کی، من آقازاده یم ها، اؤزونو بیر آز ییغیشدیر. بو سؤزلریمدن سونرا گؤردوم وئریر“ولوخا”.
اونا آتی ساتماق باره ده دئینده یارالی قابان کیمی ائله باغیردی کی، ائله بیل هاراسیسا قاپی آراسیندا قالمیشدی. اونونلا چوخ چنه- بوغاز ووردوم. آخیردا منه نه دئسه یاخشی دیر، دئدی کی؛ -هاردا گؤرونوب ائرمنی نین الینه یاخشی بیر شئی کئچه اونو قایتارا... اونونلا صؤحبتدن بئله آنلادیم کی، او سنه آت قایتاران دئییل. بیردفعه لیک بونو یادیندا ساخلا. بیر ده، بو ایت اوشاغینین بیر شئی قایتارماقلا آرالاری یوخدور. اونلاری الله یارادیب کی، قوقو قوشو کیمی، -اونون بونون یوواسیندا یومورتلاسینلار، سونرا دا یومورتادان چیخان کیمی یوواداکیلاری تؤکسونلر باییرا. بیرده کی، قارداش، دئییر: - ایلانین قویروغو اولدوز گؤرمه یینجه اؤلمز. اونلارین او بادمجان بورونلاری ازیلمسه، اونلار تاری یا بنده لیک ائله ین دئییللر. سیزده ده او فراست یوخدور.
چوخ گؤتور- قویدان سونرا سنین آتا باخماغینا اجازه آلا بیلدیم. بیلدیردیم کی، سن آتا باخمایینجا گئری دؤنن دئییلسن. آنجاق بونا بیر شرطله راضی اولدو کی، اونا ديَمیش زیانین بیر حیصّه‌‌سینی اؤدیه سن. بونا گؤره ده محکمه‌ قرار چیخارتمالیدیر بیز بیر- ایکی گون ده گؤزلمه لیییک.
آقازاده نین بو سؤزلریندن سونرا احوالیم پریشان اولدو. واللاه، ائله بیل دونیا اوچدو باشیما، قالدیم آلتیندا. ایرانلی دوستوم منه تسکینلیک وئرمیه چالیشدی؟
- داریخما، -دئدی، - الله بیلن مصلحت دیر، یامان گونون عومرو آز اولار.
آقازاده نین بو سؤزلری منی ساکتلشدیرمکدن چوخ، بیر آز دا حؤوصله‌دن چیخارتدی. اودور کی، دئدیم:
- آی باشینا دؤنوم، آی قربانین اولوم، بو الله‌لیق دئییل ائ، اوندان دا کئچیب. واللاه، بالله بو ایشلردن اللهین خبری یوخدور. هاردا گؤرونوب کی، مالینی اوغورلایالار، سونرا دا صاحبیندن قاپینین دئشیییندن اونا باخماق اوچون پول ایستیه لر. یوخ، دئیه سن منیم باغریم چاتلایاجاق. داها دؤزه بیلمیرم، دئدیم.
آقازاده منی ساکتلشدیرمیه چالیشدی:
-بابا، بیر بالاجا صبرینی باس، داریخما. اولان اولوب، اولاجاغا دا چاره یوخدور، بیلیرسن. بیر آز دؤز، گؤرک نه اولاجاق. پول ساری دان دا ناراحات اولما من اؤدیجه یم.
دوغروسو، بو کیشی نین ایکی هفته عرضینده منیم یولومدا چکدییی اذيّتلری یادیما سالاندا خجالتیمدن اریییب یئره گیریردیم.
بیر- ایکی گون ده دؤزملی اولدوق. آخیر کی، محکمه‌ ده قرار چیخارتدی. اؤدنیلن پول مبلغینی بیزیم پولا چئویرنده بیر خئیلییدی. بو پوللا بیر آت ایلخیسی آلماق اولاردی.
گونورتایا یاخین بیز پلیس اداره سینه گلدیک. آقازاده محکمه‌نین چیخارتدیغی قراری و اؤدنیلمیش پولون قبضینی پلیس رئیسینه وئردی.
او قراری اوخویوب، اؤدنیلن پولون مبلغینه باخاندا قاشلارینی چاتیب، اوزون بیر فیت چالدی.
پلیس رئیسی بیزی یولا سالاندا منی آقازادیه گؤستریب نه ایسه دئدی. همین آن دا ایرانلی دوستومون صیفتی قیزاردی. من آنلادیم کی، صؤحبت منیم حاقیمدا گئدیر. فیکیرلشدیم کی، گؤره سن ضابیط منیم حاقیمدا نه دئیه بیلردی؟ یقین دئیه بیلردی کی، پولونو بونون یولوندا داغیتما. بو آدام قدیربیلن اولسایدی، اؤز تورپاغی نین، اؤز ائل- اوباسینین قدرینی بیلردی. گلدیییم قناعتی بیر ده اورَگییمدن کئچیرنده دوستومدان دا برک قیزاردیم.
آمّا اورَگییمده شوبهه قالماسین دئیه، آقازاده دن سوروشدوم کی، پلیس رئیسی نه دئدی سنه؟
او بیر آز قیمیشدی و:
- هئچ، بیر سؤز دئمه دی.
دئدیم، سن جانین نه دئدی:
آقازاده برکدن گولوب دئدی:
او دئدی کی، دوستونون، دئیه سن، باشی خاراب دیر. بیر آتدان ساری گیرینج قالیب بورادا. گرک اونو خسته‌خانادا دا یاتیرایدیق.
اؤزوم ده بو سؤزه گولوب دئدیم:
- قارداش جانی، دوز دئییر. منی خسته‌خانادا یوخ ائ، گرک دلی‌خانادا یاتیرایدیلار.
آقازاده دن خواهش ائتدیم کی، داها قالا بیلمه رم، اگر مومکونسه بئش دقیقه لییه آتا دا باخاق، سونرا من چیخیب گئده رم.
آقازاده بیر سؤز دئمه‌ییب منیم قولوما گیردی و کوچیه چیخدیق. بیر ماشینا اوتوروب ائرمنی نین ائوینه گلدیک اصلینده، بونا ائو ده دئمک اولمازدی. ائله بیزیم باکیداکی، کئچمیش“لنین سارایی” بویدا اولاردی.
قاپی نین زنگینی باسدیق. قاپی یا اورتا یاشلاریندا آریق بیر کیشی چیخدی. آقازاده اونونلا تمیز آذربایجانجا دانیشدی. کیشی درحال گئری دؤنوب گئتدی. بیر آزدان قاییدیب بیزی ایچری دعوت ائتدی. یقین، بو خدمتچییدی دوشوندوم. یاخشی ایشدیر، ائرمنی نین ائوینده آذربایجانلی خدمتچی سی اؤز- اؤزومه پیچیلدادیم : - داش باشینا، آ مللت سنین، گؤر نه گونه قالمیسان ائ... عیناً واختییله بیزده ده بئله ایدی، آذربایجانلی لار باکیدا ائرمنی لرین ائوینده کرایه‌‌ده قالیردیلار.
بیز حیطه کئچدیک. حیط نه حیط ائله بیل جنّتدی، حووض و، نه بیلیم تاووز قوشو. دئییرم داش دوشوب ده بیزیم باشیمیزا، قازاندیقلاریمیزی اونا - بونا یئدیردیریک. اؤز - اؤزوموزله دیدیشمکدن باشقا بیر شئی بیلمیریک. حیطین اورتاسیندا دینجلمک اوچون آیریجا بیر یئر ده واردی. اورادا ایکی نفر اوتورموشدو. او دقیقه عاقلیما گلدی کی، بونون بیری آشوتدو، او بیری ایسه اونون آروادی دیر.
ظنّیم منی آلدادمامیشدی. آشوت دئییلن ائرمنی آقازادیله ال وئریب گؤروشدو. منیم ایسه هئچ اوزومه باخماق ایستمه دی.
اونلار اؤز آرالاریندا نه ایسه دانیشدیلار. سونرا بیرلیکده، ائودن خئیلی آرالی تیکیلمیش طؤولیه طرف گئتدیک. بو تیکلی نین تؤوله اولدوغونو منه ایرانلی دوستوم دئدی. اصلینده، او دا برلی - بزکلی بیر ائوه اوخشاییردی. بیز تؤوله نین قاپی سی نا چاتاندا... حسن کیشی نه‌دنسه سؤزونون آخیرینی گتیره بیلمدی الینی سیریقلی سی نین جیبینه سالیب، چوخدان بری یویولمایان جیب دسمالینی چیخارتدی. اونو دورگله ییب اووجونون ایچینه آلدی. حسّ ائتدیم کی، نه ایسه اورک آغریدان بیر سؤز ائشیدجه یم اوندان.
حسن کیشی صؤحبتینه بیر آز آرا وئردیکدن سونرا، یئنی دن دانیشماغا باشلادی.
- هه، بیز تؤوله نین قاپیسینا چاتاندا ایچریدن آت کیشنرتیسی گلدی. بو آلاگؤزون سسی یدی. دئمک او منیم گلیشیمی دویموشدو.
قاپینی آچیب ایچری کئچنده، آلاگؤز بایاقکیندان دا برک کیشندی. –ایلاهی، گؤزلریمه اینانمادیم، قارشیمدا دایانان همین آلاگؤز ایدی، منیم واریم، یوخوم اولان ، آلاگؤز...
... اوزون یئلکه سی، توپوغونا چاتان قویروغو، جئیرانا بنزر دوروشو، قولاقلارینی شکله ییب باخماسی، هر شئی، هر شئی اوّللر اولدوغو کیمییدی.
من اونا یاخینلاشیب دیزلرینی قوجاقلادیم و یئره چؤکدوم. بیلیرسن، نه باش وئردی؟ آت دا دیزلری اوسته چؤکوب، باشینی چیینیمه قویدو و ائله قیریق - قیریق کیشندی کی، ائله بیل سون نفسییدی.
من اونون بوینونو قوجاقلاییب، گؤزلریندن اؤپدوم. اونو اییسیله دیم. اییسیله دیم کی، او مندن سونرا وطندن چیخمیشدی، کلبجریمین هاواسیندان، عطریندن بلکه اوندا قالایدی، دوشوندوم.
آلاگؤز ده باشینی قویون- قولتوغوما، اوز- گؤزومه سورتوب فینخیریردی. آیاغا قالخدیم، آلاگؤز ده دیکلدی. من اونون بویون-بوغازینی، یال- یالمانینی تومارلادیم گؤزلریندن ائله یاش آخیردی کی...
آلاگؤزله بو جور گؤروشوموز، اطرافداکیلارا دا تأثیر ائتمیشدی. آرخادان هیچقیریق سسی ائشیتدیم. گئری دؤننده گؤردوم کی، آغلایان ائرمنی نین جاوان آروادی دیر. دوستوم آقازاده ایسه دسماللا گؤزلرینی قاپایاراق اوزونو یانا چئویرمیشدی. چییینلری نین تیترمه سیندن حسّ ائتمک اولوردو کی، او اؤزونده دئییل.
آشوت ایسه اورادا یوخ ایدی، چیخیب گئتمیشدی.
برک هیجانلانمیشدیم، قیزدیرمالی آداملار کیمی بدنیم اود توتوب یانیردی. اؤزومده دئییلدیم، عاقلینی ایتیرمیشلر کیمی، آتین یان- یؤره سینده هرله نیب، اؤز-اؤزومه نه ایسه میزیلدانیردیم. منی قیناما، قارداش، ائله بیل ایتیردیکلریمین هامییسینی تاپمیشدیم. او، غریب یئرده آلاگؤز منیم اوچون هر شئی ایدی.
آقازاده وضعيّتیمین آغیر اولدوغونو گؤروب، تؤولیه کئچدی. آتین یالمانینا سیغال چکیب سونرا اِهمالجا قولومدان یاپیشاراق: - داها بسدیر، گئدک! - دئدی.
یئنی دن آلاگؤزون بوینونا ساریلدیم. او باشینی چیینیمه قویدو، آیریلاجاغیمیزی حسّ ائتمیشدی، ائله بیل. یاواش -یاواش گئری دؤنوب قاپییا طرف گئتدیم. آت اوندان آیریلدیغیمی گؤروب ائله دارتیندی، ائله کیشندی کی، دئدیم بس، تؤوله نی خارابا قویاجاقدیر. بیر ده دؤنوب اونا باخدیم. ایلاهی، اونون گؤزلری نه بویدا اولموشدو؟ ائله بیل، بو دقیقه حدقه سیندن چیخیب دوشه جه کدی. بورون پرلری ده دمیرچی کؤرویو کیمی قالخیب، ائنیردی.
چؤله چیخاندا آغلاماغیمی ائرمنی گؤرمه سین دئیه، اؤزومو زورلا ساخلامیشدیم. نه قدر چالیشسام دا، باجارمیردیم، آرادابیر هیچقیریق بوغوردو منی.
آلاگؤز بیر آن دا اولسا دایانمادان کیشنه ییردی. بیزدن بیر آز آرالیدا، بایاقکی ائرمنی قادینی ارینین قوللاریندان توتاراق اونا نه ایسه دئییردی. بوینونو چیینینه قویوب، گؤز یاشلاری آخیتماغیندان حسّ ائتمک اولوردو کی، اریندن نه ایسه خواهش ائدیر. یالواردیقجا دا هؤنکوروردو. اری ایسه اونو کوبودجاسینا کنارا ایتله ییب قوودو.
قادین دوز اونون گؤزلرینین ایچینه باخدی، سونرا الینی آتیب ستولون اوستوندن بیر استکان گؤتوره رک یئره چیرپدی و اری طرفه توپوره رک آغلایا - آغلایا ائوه قاچدی.
بیز کوچیه چیخدیق. ائله بیل ائرمنی نین او دبدبه‌لی حیط - باجاسیندا بیر قیریق دا اولسون نفس آلمامیشدیم. کوچیه چیخاندا دریندن نفس آلماغا باشلادیم. آزاجیق دا اولسا راحتلاندیم. راحتلانماغیم آلاگؤزو گؤردویومه گؤره ایدی، اونسوز دا قلبیمدن قارا قانلار آخیردی.
آلاگؤزون سسی هله ده گلیردی. یازیق حئیوان نه‌لر چکیردی من بختی‌قارانین الیندن.
ماشینا اوتوروب ائوه گلدیک. آقازاده دن خواهش ائتدیم کی، منی یولا سالسین، گئدیرم. او، چوخ یاپیشدی کی، بیر- ایکی گون ده قالیم. آمّا راضی اولمادیم. بیلدیردیم کی، منیم بورادا قالماغیمین او یازیق حئیوانا دا زیانی وار. آتدا حسّيّات گوجلودور، آخی. بورادان نه قدر تئز اوزاقلاشسام، اونا دا راحت اولاردی.
ایرانلی دوستوم داها بیر سؤز دئمه‌ییب، منی کئچید منطقه‌‌سینه گتیردی. آیریلاندا اونا دیل- آغیز ائله دیم. خواهش ائله دیم کی، بو نئچه گونده چکدییی اذيّت لره گؤره منی باغیشلاسین و زحمتینی منه حلال ائتسین. بیر ده دئدیم کی، ناراحت اولماسین چالیشیب اونون بورجونو قایتاراجاغیق.
او منه تسکینلیک وئریب دئدی کی، بئله شئی لر اوچون ناراحات اولماییم. نه ائتمیشمسه حلال خوشون اولسون،- دئدی.
آقازاده ایله آیریلاندا بوینومو قوجاقلاییب: - یئنه ده گوجومو ووراجاغام، بلکه بیر شئی ائده بیلدیم، -دئدی.
- ناحاق یئره اؤزونه اذيّت وئرمه، اونلار خوشلوقلا بیر شئی قایتاران دئییللر. –دئدیم.
باکی یا هاوا قارالاندا چاتدیم. اوشاقلارلا گؤروشوب، اؤپوشدوم. یامان غریبسه میشدیک بیر-بیریمیز اوچون بیر آز راحتلاناندان سونرا اولوب - کئچنلری اوشاقلاریما دانیشدیم.
بیر مدت نه اوغلوم، نه ده گلینیم دینیب، دانیشمادیلار. ائله بئلجه، لال-دینمز اوتوروب بیر-بیریمیزین اوزونه باخدیق. سونرا اوغلوم گلیب دیواندا، یانیمدا اوتوردو و قولونو بوینوما سالیب دئدی:
-آتاجان، بو ایللر عرضینده گؤر نه قدر اذيّت چکدین. داها اولان اولوب، کئچن کئچیبدیر. بوندان سونرا داریخماغین نه معناسی وار. خواهش ائدیرم، اولانلاری اونوداسان. قالدی پول مسئله‌سینه، ناراحات اولما، یاواش - یاواش اؤده ییریک او کیشی نین پولونو. او دا سندن اؤترو چوخ اذيّت چکیبدیر.
بیر سؤز دئمه‌ییب، باشیمین اشاره سییله اوغلومون سؤزلرینی تصدیقله دیم. اصلینه باخسایدین دئمیه ده سؤزوم یوخ ایدی. نه دئیه جه کدیم کی، اوغلوم دوز دئییردی ده...
ائله سحری گون اوغلوم ایرانا، آقازاده نین آدرسینه بیر قدر پول یولا سالدی.
بو حادثه‌‌نین اوستوندن بیر هفتیه یاخین واخت گلیب کئچدی. آخشام ائوده اوتوروب شام یئمیی یئییردیک. بیردن تلفون زنگ چالدی. اوغلوم دسته یی گؤتورنده معلوم اولدو کی، زنگ ووران ایرانداندیر. بونو بیلن کیمی دیک یئریمدن قالخدیم. منیم بئله قالخماغیم ائوده کی لری ده دیکسیندیردی.
تلفونون دسته یینی قولاغیما توتاندا آقازاده نین سسینی ائشیتدیم. چوخ سئویندیم. بیر- بیریمیزین کئف - احوالینی سوروشاندان سونرا، بیلدیردی کی، گؤندردییینیز امانتی آلیب. ناراضیلیغینی بیلدیردی، دئدی کی، نه خبردی، مگر قاچاقاچدی، نه واخت اولسایدی گؤنده ره ردینیز ده...
اورَگییمده دئدیم کی، آی ساغولموش، سیزین طرفده بیلمیرم، بیز طرفده دوغوردان دا ، قاچاقاچدیر .
سونرا آقازاده بیر آز سوسدو. هاندان- هانا بیلدیردی کی، حسن کیشی، سنین آتین آلاگؤز دونن اؤلدو...
بو سؤزلری ائشیدنده گؤزلریم قارالدی، اوتاقدا هئچ کسی گؤرمه دیم. کور آداملار کیمی اللریم هاوادان آسیلا قالدی. ییخیلماییم دئیه دیواردان یاپیشدیم. چتین نفس آلیردیم. دوشوندوم کی، بو دقیقه اورَگییم پارتلایاجاقدیر.
اوغلوم قولومدان یاپیشیب دیواندا ایله شدیردی. ائله باشیم دولموشدو کی، یازیق آقازادیله هئچ خداحافیظلشه ده بیلمه دیم. دئمک، آلاگؤز ده بو درده تابلاشا بیلمه دی، چرله ییب اؤلدو. دئمک او، صاحبییله آیریلیغا دؤزه بیلمه دی. منسه او بویدا یورد- یووامی، وار-دؤولتیمی، حیات یولداشیمی، قوهوم-اقرابامی ایتیردیم، آمّا اؤله بیلمه دیم. او شعورسوز حیوان، منسه شعورلو بیر اینسان...
بئلجه، هفته لر، آیلار اؤتدو. اوغلوما یالواردیم کی، منه رایونلارین بیرینده بیر یئر تاپسین، داها باکی دا قالا بیلمیرم. اوغلوملا، گلینیم چوخ دئدیلر، یالواردیلار کی، بئله ائتمه ییم. آمّا من هئچ کسین سؤزونو ائشیتمه دیم. چاره سیز قالیب آخیردا راضی اولدولار.. ایسته میردیم کی، بو ورملی جانیملا اونلارین دا عومورلرینی چورودم. اونلار هله گنج ایدیلر، حیاتدا نه گؤرموشدولر کی؟ اوغلوم دا سؤزومدن چیخماییب، دئدیییم کیمی منی سیزین رایونا گتیردی.
-هه، قارداش، من بدبخت اوغلونون باشینا گلن مصیبت بودور. یازان اولسا، بیر کتاب لیقدیر. ایندی گزیب، دولانیرام، آمّا نه فایداسی. قاباقلار دئییردیلر کی، کیشینی کیشی ائیله ین اوچ شئی دیر: - آرواد، پاپاق، بیرده کی، آت. آروادی او یورددا قویدوم، تورپاغا دا تاپشیرا بیلمه دیم کی، هئچ اولماسا ائرمنی لر اونون مئییدینی تحقیر ائتمه سینلر پاپاغیدا قاچ ها قاچدا سالیب ایتیردیم. آتی دا کی وئردیم ائرمنی نین الینه. اونا گؤره ده، الله بونلارین جزاسینی بو دونیادا منه چکدیریر. اینان کی، او دونیادا منه جهنّم اودو یوخدور من اورادا چکدیکلریمی ائله بو دونیادا چکیرم. بیر گؤزله مم وار، اونو گؤزله ییرم. دؤرد- بئش آیدان سونرا، انشاللاه، آرزوما چاتارام. ائله اونا گؤره ده بو دایچانی آلمیشام. آلاگؤزومون دایچالیغینا چوخ اوخشاییر. گؤزلریمدن کنارا بوراخمیرام کی، قوی، گؤزومون قاباغیندا اولسون، باغریم چاتلاماسین، بلکه او گؤزله دیییم گون گلیب چاتا.
- او هانسی گوندور، -دئدیم، - حسن کیشی؟ بلکه، کلبجرین آزاد اولوندوغو گونو گؤزله ییرسن؟ یعنی، کلبجر بئش- آلتی آیدان سونرا آزاد اولوناجاقدیر؟
-یوخ، قارداش، اونو دئمیرم. او گونو من گؤرمیجه یم. نه قدر کی، کلبجه¬رلی لر، یورد - یووالاریندان دیدرگین دوشن بوتون قاچقین، کؤچکونلر، دیزه جن چیرمالانیب، آیاق قابلارینی اللرینه گؤتوره رک گؤزلییرلر کی، تورپاقلاری کیمسه آلسین، اونلار دا آیاق‌یالین، باشی‌آچیق اورا قاچسینلار، او گون اولمایاجاق. گویا، بونو نذیر بویون آلیبلار. باشقالاری وطن یولوندا، تورپاق یولوندا دؤیوشوب، شهید اولورلار، بیزسه آیاق قابلاریمیزی چیخاریب گؤتورموشوک الیمیزه... یوخ، قارداش، بئله گئتسه بو خمیر هله چوخ سو آپاراجاق. من باشقا گونو گؤزله ییرم، اگر ماراقلانسان بیله جکسن.
هاوا قارالمیشدی. پاییزین سویوق نفسی آدامین بویون- بوغازینا سوخولاراق بدنینی اوشودوردو. بایاقدان بری اوتورماقدان قیچ - قولوموز دا کئیلشمیشدی. آیاغا قالخدیق. حسن کیشی دایچانین چیدارینی آچدی، اونون بئلینه بیر- ایکی دفعه‌ تومار چکیب دریندن کؤکس اؤتوردو. سونرا ایسه منیمله خداحافیظله ییب، مال - قارانی هویلادی...

***
آرتیق یازین ایکینجی آیی دا گیرمیشدی. هر طرف گول - چیچیه بورونموشدو. هاوالار دا یاواش- یاواش ایستی له شیردی.
آخشام اوستویدو. حسن کیشینی گؤردوم. چوخدان ایدی کی، گؤروشموردوک. یامان ديَیشمیشدی، بو دؤرد - بئش آیین عرضینده خئیلی قوجالمیشدی. آرتیق دایچاسی دا بؤیویوب یئکه آت اولموشدو. بیر آز اوردان- بوردان صؤحبت ائتدیک. بولانیق گؤزلرینین درینلییینده گوجله سئزیله جک بیر اشارتی گؤرونوردو. سانکی قاتی دوماندا گؤرونن گونش شعاسی نین ذرّه‌‌سی ایدی. بیلمک اولموردو، بو اشارتی سؤنمیه دوغرودور، یوخسا...
حسن کیشی سؤزلو آداما اوخشاییردی. حسّ ائتدیم کی، آغزینی دولدوروب منه نه ایسه دئمک ایسته ییردی، آمّا اورک ائله میردی.
ائله من ده ایسته دیم اوندان سوروشام کی، او دئدییین گون نه اولدو، حسن کیشی، گلیب چیخمادیمی؟ آمّا اونون غملی، کدرلی باخیشلاریندان اِحتیاط ائتدیم. قورخدوم کی، اونون یارالارینین قایساغینی قوپاردارام، سونرا پیس اولار. اودور کی، هئچ نه دئمه دیم. اونونلا خداحافیظله شیب آیریلدیم.
حسن کیشی ایله گؤروشدویوم واختدان بیر مدت ده گلیب کئچدی. ایشدن ائوه قاییدیردیم، گؤردوم کی، اون ایکی - اون اوچ یاشلاریندا بیر اوغلان اوشاغی آت بئلینده مال- قارا اوتاریر. یاخینلاشاندا فیکیر وئریب گؤردوم کی، اوغلانین میندییی آت حسن کیشی نین آتیدیر.
سلام وئریب، حسن کیشینی سوروشدوم. اوشاق پئنجه یی نین قولویلا بورنونو سیله - سیله: -عمی، او اؤلدو ئ..، - دئدی.
- نئجه یعنی اؤلدو؟ نه واخت اؤلدو؟! – دئیه تعجبله سوروشدوم.
آوریل آیی نین 2- ده، گئجه‌یاریسی اؤزونو تؤوله دن آسیب اؤلدوروب، - اوشاق دئدی. بو آتی دا هله ساغلیغیندا منه وئرجه یینی دئمیشدی. آخی، من اونا کؤمک ائدیردیم. آتین دا آدی آلاگؤزدو ئ...
اوغلان بو سؤزلری دئییب، آتین یویه نینی دارتدی. آت یئریندن گؤتورولدو.
یئریمده جه دونوب قالدیم. فیکیرلشدیم کی، گؤره سن، حسن کیشی نییه گؤره اؤزونو آوریلین ایکیسینده اؤلدوروب؟ مگر اونون گؤزله دییی گون او گون ایدی؟ آیین ایکیسینده، آخی نه اولموشدو؟
نه قدر فیکریمی توپلاسام دا، بیر شئی آنلامادیم. –یوخ، او گون نه ایسه اولمالییدی، آخی. بو اونوتقانلیق نه بلادی کئچیب بیزیم بوغازیمیزا، -دئیه، اؤز- اؤزومو دانلادیم.
بیردن، همین اوشاق آلاگؤزون یویه نینی دارتیب، آتی گئری دؤنده ردی و اوزاقدان سسله ندی:
-عمی، بیلیرسن حسن کیشی اؤزونو نییه آپرئلین-2 ده اؤلدوروب؟! او گون، آخی، کلبجرین اشغال اولوندوغو گوندو!! !


سون...
-2000-2001 جی.ایللر

7 dəfə oxundu

Axtarış