- Qarışqa Tələsi
- Firuz Mustafa
-
Firuz MUSTAFA
QARIŞQA TƏLƏSİ
(İki hissəli dramatik komediya)
İŞTİRAKÇILAR:
XANIŞ
AMİRƏ
BORAN
DELFİNƏ
Birinci hissə
Təbiətin mənzərəli guşəsi. Öndə rəqs meydançası. Arxada sanatoriya evciyi (kottec). Musiqi. Sanatoriyada dincələnlər rəqs edir. Amirə və Delfinə də rəqs edənlər arasındadır. Boran rəqs edən dəstənin ortasındadır: o, kişi-qadın cütlüyündən fərqli olaraq tək rəqs edir. Rəqs başa çatır. Њamı dağılışıb gedir. AMİRƏ öz otaqlarına keçib pəncərəyə yaxınlaşır. Musiqi dəyişir. Az sonra qadının baxışları bir nöqtəyə sancılır. Bayaqdan qayğısızlıq yağan sifəti əvvəlcə ciddi, sonra qəzəbli ifadə alır. Uzaqdan eşidilən melodiya get-gedə güclənir. Qadın gözünü naməlum nöqtədən çəkmədən əsəbi halda yırğalanır, yerində qurcalanır. Amirə gördüyü mənzərəyə inanmırmış kimi əlini gözünün üstünə qoyub başını pəncərədən bayıra çıxarır, sonra yenə əzəlki pozanı alır. Nəhayət, başını yırğalaya-yırğalaya otaqda var-gəl edir.
XANIŞ gəlir. Melodiya dəyişir. Amirə geri çəkildiyindən Xanış onu görmür; Xanış sanki sadə idman təmrinlərini yerinə yetirərək qollarını yana açır, ayağının birini yuxarı qaldırıb yerində fırlanır. Sonra fit çala-çala açıq pəncərəyə yaxınlaşır; o da Amirə kimi haraysa boylanır və sonda baxışları məchul nöqtəyə dikilir. Amma Xanış, qadından fərqli olaraq şəndir. Xanış başını pəncərədən bayıra çıxarıb əlini yellədir: sanki kimisə səfərə yola salır. Qadın Xanışa yaxınlaşıb onun çiyninin üstündən uzaqlara baxır, sonra yenə uzaqlaşır. Hələlik Xanış qadını görmür. Qadın qəzəblə Xanışı süzür. Xanış başını çiyinlərinə qısıb gülümsəyir, əlini əlinə sürtür və yenə fit çalır.
AMİRƏ: - Hara boylanırsan belə? gözün kimi axtarır?
XANIŞ: - Hə?.. Sən buradasan?..
Xanış özünü itirib cəld pəncərənin önündən çəkilir. O yan-bu yana boylanıb irəli yeriyir. gəlib Amirənin qənşərində dayanır.
AMİRƏ: - Ayrı vaxtlar deyirsən ki, gözüm zəifdir, nə bilim qulağım ağır eşidir... Amma indi pəncərə önündən çəkilmirsən... Xeyir ola?
XANIŞ: - Bəs sən hələ dükana getməmisən?..
AMİRƏ: - Bura bax, mən səndən nə soruşuram, sən mənə nə cavab verirsən?.. Deyəsən, doğrudan ağır eşidirsən...
XANIŞ: - Kim deyir ki, mən ağır eşidirəm? Mənim qulaqlarım necə lazımdır qulluğumda dayanır. Mən bir az gözümdən şikayətliyəm: yaxını pis görürəm.
AMİRƏ: - Belə çıxır ki, uzaqgörənsən, Xanış Xostanoviç!
XANIŞ: - Mən həm uzaqgörənəm, həm də uzağı görənəm, Amirə xanım!
AMİRƏ: - Elə isə sualıma cavab ver. (Pauza). Niyə susursan? De görüm bayaqdan pəncərədən kimə baxırsan?..
XANIŞ: - Amirə, yenə nə olub sənə?.. Axı, biz buraya istirahətə gəlmişik.
AMİRƏ: - Deyəsən, sən istirahət deyəndə ayrı şeylər barədə düşünürsən.
XANIŞ: - O “ayrı şey” nədir elə? De, qoy biz də bilək.
AMİRƏ: - Bura bax! Saç-saqqalını ağartmısan, amma özünü uşaq kimi aparırsan!..
XANIŞ: - Bıy, işə düşmədik!.. Nə olub axı, Amirə?
AMİRƏ: - Yaxşı, elə isə de görüm: bayaq bağın içində kiminlə elə şirin-şirin xosunlaşırdın, Xanış Xostanoviç?..
XANIŞ: - Bayaq?.. Bağın içində?.. Hə, bayaq, bayaq... Mən özüm-özümlə danışırdım.
AMİRƏ: - Özün-özünlə... danışırdın? Nə barədə?..
XANIŞ: - Yox ey, nazirlə söhbətləşirdim...
AMİRƏ: - Nazirlə söhbət edirdin?.. Naziriniz qadındır bəyəm?.. O da sanatoriyadadır?..
XANIŞ: - Yox ey... Nazirin özü yoxdur burada... O, məni sabah qəbul edəcək. Mən indidən o görüşə hazırlaşıram... O, mənə sual verirdi, mən isə ona cavab...
AMİRƏ: - Harada?.. Bağda?..
XANIŞ: - Əlbəttə... Bağda... Yox ey, nazir nə gəzir bağda? Mən sabahkı görüşə hazırlaşıram - bir növ məşq edirəm.
AMİRƏ: - Bəs o qadın kim idi elə?.. Sənin yanında əyləşmişdi.
XANIŞ: - Qadın?.. Hansı qadın?.. Hə, skamyada əyləşən qadını deyirsən yəqin... Mən onu heç düz-əməlli görməmişəm də...
AMİRƏ: - Axı, sən yaxını pis görürsən, Xanış Xostanoviç... Doğrumu deyirəm?..
XANIŞ: - Doğru deyirsən... Amma o qadın öz aləmində idi... Mən onu sonra gördüm.
AMİRƏ: - Xanış, bura bax, mən yaxını da yaxşı görürəm, uzağı da. Sən o qadınla söhbət edirdin axı... gözünün içinəcən yalan deyirsən!
XANIŞ: - Hə... Yox... Bilirsən, məsələ nə yerdədir?.. O qadın lap sonra gəlib əyləşdi mənim yanımda.
AMİRƏ: - Sonra?.. Necə yəni, “sonra”?
XANIŞ: - Mən nazirimizlə söh bəti qurtarandan sonra başımı qaldırıb gördüm ki, yanımda bir qadın əyləşib. Vəssalam!
AMİRƏ: - Yəqin o qadın da özü-özünə kiminləsə danışırmış... Bəlkə o da sənin kimi öz nazirinin suallarına cavab verirmiş... Hə-ə-ə?..
XANIŞ: - Mən o qadınla... O qadın mənimlə... Yox... biz danışmırdıq...
AMİRƏ: - Elə isə de görüm, sən bayaq içəri keçəndən sonra nə üçün tez-tələsik özünü pəncərənin yanına təpdin?.. Kimə baxırdın oradan?..
XANIŞ: - Pəncərədən kimə baxırdım?.. Uzaqlara... Təbiətə...
AMİRƏ: - Axı, sən uzaqgörənsən...
XANIŞ: - Uzaqgörən olmasam da, uzağı görürəm...
Amirə iti addımlarla otaqda var-gəl edir, deyəsən nəyisə axtarır. Asılqandan pencəyini götürüb geyir. güzgü qarşısında dayanıb özünü səliqəyə salır, saçını darayır, dodağına pomada çəkir. Xanış təəccüblə Amirəni süzüb, başını bulayır, keçib kresloda əyləşir. Amirə gəlib onun qarşısında dayanır, əlini belinə qoyub təkkəbbürlə Xanışa baxır.
AMİRƏ: - Deməli, yaxını pis görürsən.
XANIŞ: - Kimi pis görsəm də, səni yaxşı görürəm, Amirə. Hara belə? Hə, dükana?.. Mənə piyama almağı unutma. Sənin zövqün yaxşıdır...
AMİRƏ: - Heç olmasa zövqümü qiymətləndirirsən... Buna da şükür...
XANIŞ: - Mən obyektiv adamam...
AMİRƏ: - Yaxşı, bir şey ver görüm, ay obyektiv adam. Axı, arvadın dükana gedir...
XANIŞ: - Dünən sənə bir ətək pul vermədim?
AMİRƏ: - Özün bil...
Amirə hirsli-hikkəli halda qapıya yaxınlaşır. Əl çantasını götürür. Musiqi. Xanış kreslodan durub onun arxasınca gedir. Amirə qəzəblə onu süzür. Xanış gülümsəyir. Amirə də gülümsəyir. Xanış əlini qoltuq cibinə salıb telefon kitabçasının arasından çıxartdığı şax əskinası Amirəyə uzadır. Qadın üz-gözünü turşudub əli ilə Xanışın əlini geri itələyir. Xanış kitabçanın arasından çıxartdığı pul dəstini onun ovcuna basır. Qadın gülümsəyib pulu çantasına qoyur, sonra başını irəli uzadıb Xanışın yanağından öpür.
XANIŞ: - Piyama yadından çıxmasın.
AMİRƏ: - Arxayın ol. (Barmağını silkələyir). gözün orda-burda olmasın ha!
Amirə birdən nəyisə xatırlayıbmış kimi cəld pəncərəyə yaxınlaşır, onu daha da kip örtür və pəncərənin tülünü çəkir, sonra tünd örtüyünü (pərdəsini) qapayır. Xanış başını bulayır. Amirə çıxır. Xanış güzgüyə yaxınlaşıb yanağını (indicə arvadının öpdüyü yeri) əli ilə bərk-bərk təmizləyir. Sonra pəncərəyə yaxınlaşır. Bayıra boylanır. Baxışları kimisə arayır. Amma deyəsən axtardığını tapa bilmir. Keçib kresloda əyləşir. Qapı döyülür. Xanış qapıya yaxınlaşır. DELFİNƏ gəlir. O, bəzək-düzəkli bir qadındır. Xanış diqqətlə qadını süzür, gülümsəyir.
XANIŞ: - Buyurun... Xahiş edirəm keçin içəri...
DELFİNƏ: - Bəs Amirə xanım hanı?..
XANIŞ: - Amirə?.. Hə, Amirə... Sizə Amirə lazımdır, yoxsa...
DELFİNƏ: - Yox... Hə... Dedim bəlkə otaqları yığışdırmaq lazımdır...
XANIŞ: - Amirə özü yığışdırar, eybi yoxdur. Sizə zəhmət olar.
DELFİNƏ: - Nə zəhmət?.. Bu, mənim vəzifəmdir...
XANIŞ (mənalı-mənalı): - Siz daha böyük vəzifəyə layiqsiniz...
DELFİNƏ (gülümsəyir): - Doğrudan?
XANIŞ: - Əlbəttə, doğrudan. Yəqin ki, təhsiliniz də var...
DELFİNƏ: - Var... Təhsilliyəm. Amma həmişə müdir katibəsi işləmişəm.
XANIŞ: - Yəqin ki, bilirsiniz: mən də müdirəm...
DELFİNƏ: - Eşitmişəm...
XANIŞ: - Katibəm də dekretə çıxıb.
DELFİNƏ: - Doğrudan? Nə yaxşı!..
XANIŞ: - Yəqin ki, subaysınız...
DELFİNƏ: - Yox, niyə ki? Ərim var...
XANIŞ: - Mənim katibəm subay idi...
DELFİNƏ: - Subay idi?.. Bəs o, necə olub ki, dekretə çıxıb?.
XANIŞ: - Hə... Həqiqətən, bu, necə olub? Düzü, mən bu barədə heç düşünməmişəm.
Delfinə şaqqanaq çəkib gülür. Xanış əvvəlcə təəccüblə, sonra təbəssümlə qadını süzür; daha sonra özü də Delfinəyə qoşulub gülür, qəşş edir. Qadın ciddiləşir; Xanış da özünü ələ alır.
DELFİNƏ: - Siz nəyə gülürsünüz?..
XANIŞ: - Heç... Elə-belə... Sizin gülüşünüz mənə də sirayət etdi. Mən sizi arabir dəhlizdə, həyətdə görürəm. Düzü, salam verməyə cürət etmirəm...
DELFİNƏ: - Niyə?..
XANIŞ: - Qorxuram.
DELFİNƏ: - Kimdən?
XANIŞ: - Sizdən...
DELFİNƏ: - Məndən?.. (Təəccüblə güzgüyə yaxınlaşır). Mən elə qorxuncam bəyəm, Xanış Xostanoviç?..
XANIŞ: - Deməli, siz mənim adımı da bilirsiniz?..
DELFİNƏ: - Sizi kim tanımır ki? (Nazlanır). Siz məşhur adamsız, Xanış Xostanoviç!
XANIŞ: - Məşhur adam olmaq özü də bir faciədir, Delfinə xanım.
DELFİNƏ: - Hım-m-m... Belə çıxır ki, siz də məni tanıyırsınız...
XANIŞ: - Sizi necə tanımamaq olar, Delfinə xanım?..
Xanış irəli yeriyib Delfinə ilə üz-üzə dayanır, mənalı-mənalı gülümsəyib qadını süzür: Delfinə də gülümsəyir. Pauza. Musiqi. Səs-küy. Xanış bayırdan eşidilən hay-küyü eşidib tez kresloya çökür. BORAN özünü içəri təpir. Onun çiynində radio, qoltuğunda santexnika alətləri və uzun boru var. Xanış ayağa durur. Boran onun qənşərində dayanır.
BORAN: - Sən çağırmısan məni?
XANIŞ: - Mən?.. (Təəccüblə). Mənim sizinlə nə işim?..
BORAN: - Unitazın tutulmayıb?..
DELFİNƏ: - Camaatın unitazı ilə sənin nə işin?..
BORAN: - Mən səndən soruşmuram...
XANIŞ: - Bizim unitaz normaldır, qaydasında işləyir...
BORAN: - Bəs borudan su axmır ki?..
XANIŞ: - Hansı borudan? Kimin borusundan?..
BORAN: - Sənin borundan!..
XANIŞ: - Mənim borumdan?..
DELFİNƏ: - Sənin camaatın borusu ilə nə işin?..
BORAN: - Mən səndən soruşmuram...
XANIŞ: - Bizim borumuz normaldır...
BORAN: - Normaldır?.. Yoxlayarıq!..
XANIŞ: - Nəyi?.. Nə yoxlayırsız?..
BORAN: - Sənin borunun vəziyyətini.
DELFİNƏ: - Sən get öz borunu təmir elə!
BORAN: - Mən səndən heç nə soruşmuram.
XANIŞ: - Deyin görüm, sizə nə lazımdır?..
BORAN: - Sizin tualetin vəziyyətini yoxlamalıyam. Sanatoriyanın rəhbərliyinə yazmısız ki, orada vəziyyət ürəkaçan deyil.
XANIŞ: - Harada?..
BORAN: - Tualetdə!
XANIŞ: - Tualetdə?.. Mən heç kəsə heç nə yazmamışam.
DELFİNƏ: - Xanış Xostanoviç, bəlkə sizdən əvvəl burada yaşayanlar yazıb?..
XANIŞ: - Ola bilər.
DELFİNƏ: - Oradan iy-zad gəlmir ki?..
XANIŞ: - Haradan?.. Hə, oradan...
BORAN: - Yoxlamaq lazımdır...
XANIŞ: - Nəyi? Haranı?..
BORAN: - Borunu, tualeti...
XANIŞ: - O tualet, o da siz. Nə qədər istəyirsiniz yoxlayın...
DELFİNƏ: - Qoy həm yoxlasın, həm də qoxulasın. Bəlkə doğrudan da boru su buraxır.
XANIŞ: - Mənim etirazım yoxdur...
BORAN: - Özün çağırtdırmısan məni... Amma indi yaxanı kənara çəkirsən.
XANIŞ: - Mən heç bir santexnik-zad dəvət etməmişəm bura. Bəlkə burada bizdən əvvəl yaşayanlar dəvət ediblər? Bax, bu ola bilər.
BORAN: - Mənə bu gün məlumat veriblər. Öz əlimdəki işi yarımçıq qoyub bura gəlmişəm.
DELFİNƏ: - Sənin də işin olarmış.
BORAN: - Məndən çox işi olan var ki? (Xanışa). Heç soruşmursan əlimdəki iş nədir?
XANIŞ: - Hə, o nə işdir elə?
BORAN: - Bir bəri dur, qulağına deyim: mən bu saat bir layihə üzərində işləyirəm... Fil tələsi hazırlayıram.
XANIŞ: - Nə hazırlayırsan?
BORAN: - Fillər üçün tələ!
XANIŞ (başını bulayır): - Hə, bildim.
DELFİNƏ: - O, nə deyir elə?
BORAN: - Heç... sənə aid deyil.
DELFİNƏ: - Yaxşı, yaxşı, get işinlə məşğul ol.
BORAN: - Mən səndən heç nə soruşmuram.
Boran çiynindən asdığı radionu kreslonun üstünə atıb tualetə keçir. Su şırıltısı eşidilir.
DELFİNƏ: - Mən gedim...
XANIŞ: - Mən şad oldum...
DELFİNƏ: - Nəyə?..
XANIŞ: - Sizinlə əyani tanışlığa.
DELFİNƏ: - Mən qiyabi oxumuşam...
XANIŞ: - Nə?..
DELFİNƏ: - Heç... Sonra gəlib yır-yığış edərəm...
XANIŞ: - Hə, gəlin... Tez-tez gəlin. O ki, qaldı yır-yığışa, Amirə özü də yığışdıra bilər. Lap elə mən özüm də... Eh, bu gic haradan gəlib çıxdı?..
DELFİNƏ: - Kim?..
XANIŞ: - Boru düzəldəni deyirəm...
DELFİNƏ: - Düzəldir, qoy düzəltsin...
XANIŞ: - Orada düzəltməli bir şey yoxdur...
DELFİNƏ: - Xanış Xostanoviç, hələlik...
XANIŞ: - getdiniz?.. Yaxşı... görüşərik...
Delfinə çıxır. Xanış tualetə sarı baxıb geri qayıdır, kresloda əyləşmək istəyir, amma oradakı radionu görüb oturmaq fikrindən vaz keçir. Radionu götürüb qurdalayır: radiodan qarışıq səs-küy eşidilir. Boran gəlib radionu onun əlindən alır; hansısa düyməni basır, oyun havası çalınır. Xanış təəccüblə onu süzür. Boran iti addımlarla tualetə gedir və az sonra geri qayıdır: onun əlində dəmir parçaları, kəsik borular, çəkic-kəlbətin var. Boran gətirdiyi “alətləri” bir-birinə vurub cingildədir, radioda çalınan musiqinin ritminə uyğun olaraq çiyinlərini oynadır, sonra şıdırğı rəqs etməyə başlayır. Xanış qorxu qarışıq heyrətlə ona baxır. Boran “alətləri” qoltuğuna vurub tualetə keçir, oyun havası dəyişir; Boran yenə qoltuğu dəmir-dümürlü gəlir, yenə rəqs edir. Rəqs başa çatandan sonra Boran boru parçalarından birini götürüb Xanışa yaxınlaşır. Xanış geri çəkilir. Boran əyilib boru parçasını Xanışın dizinə yaxınlaşdırır. Xanış yerində donub qalır. Boran boru parçasını hansısa ölçü vahidi kimi onun qaməti boyunca tutub sanki boyunu ölçür, hesablayır. Sonra Boran boru parçası ilə Xanışın boyunu onun kürəyi boyu (arxadan) ölçür. Xanış dinməzcə, qorxa-qorxa Boranın “boyunölçməsini” müşahidə edir. Daha sonra Boran yenə tualetə keçir. Yenə oyun havası səslənir. Və bu əsnada Amirə gəlir. Qadın bir müddət rəqs edən kişiyə - Borana təəccüblə baxır. Musiqi xırp kəsir. Xanış sanki qəflət yuxusundan oyanır. Boran əlindəki dəmir parçasını bir-birinə vurur. Amirə əlini belinə qoyub Xanışın qarşısında dayanır. Xanış sanki Amirəni elə indicə görür.
AMİRƏ: - Bu kimdir belə?..
BORAN: - Kim kimdir?..
AMİRƏ: - Bu, nə gəzir mənim otağımda?..
BORAN: - Bu, kimin otağıdır?
AMİRƏ: - Mənim!.. Mənim otağımdır!..
BORAN: - Bu, dövlətin sanatoriyasıdır.
AMİRƏ: - Bəs sən kimsən?..
BORAN: - Mən Boranam...
XANIŞ: - Bu, santexnikdir.
AMİRƏ: - Bəs deyir ki, guya borandır...
XANIŞ: - Bəlkə də borandır, nə bilim...
AMİRƏ: - Ey, boransan, tufansan - nəsən bilmirəm, yığışdır zir-zibilini... Özün də xoş getdin... Bildin?..
BORAN: - Orada iş yarımçıq qalıb...
AMİRƏ: - Harada...
BORAN: - Tualetdə...
AMİRƏ: - Cəhənnəmə ki, yarımçıq qalıb. (Tualetə yaxınlaşır)! Sən nə iş görürsən?.. (Qapıdan baxır). Nə günə salmısan buraları? (Burnunu tutub qışqırır). Tfu! Unitazı niyə sökmüsən?.. Bu nə iydir, bu nə qoxudur?.. Puf-f-f!.. Tez ol unitazı qoy yerinə!..
XANIŞ: - Unitazı söküb?..
AMİRƏ: - Bəs görmürsən buranı nə günə salıb?..
XANIŞ: - İndi o unitaz mənə lazımdır, bəs nə edim?..
BORAN: - Unitaz lazımdır sənə?.. Məndə əntiqə bir unitaz var...
XANIŞ (büzüşüb şalvarının belini yuxarı dartır): - Neynirəm sizin unitazı? Mənə öz unitazım lazımdır.
BORAN: - Hə, indi düzəldərəm. Təşkil edərəm sənin üçün...
AMİRƏ: - Tez ol unitazı qoy yerinə...
BORAN: - Boru çürüyüb, heç nəyə yaramır. (Tualetə girib tez geri qayıdır; əlində tutduğu borunu Xanışa sarı uzadır). görürsən nə vəziyyətdədir.
AMİRƏ: - O, yaxını yaxşı görmür.
BORAN: - Kim? Bu?.. (Xanışa). Borunu görmürsən?.. (Amirəyə). Bəs sən necə, görürsən?..
AMİRƏ: - Pu-f-f-f... Rədd elə bu zibili! İyisindən adamın ciyəri partlayır.
BORAN: - Dəyişmək lazımdır...
AMİRƏ: - Dəyişmək lazımdır - dəyişdir. Kimi gözləyirsən?..
BORAN: - Nə deyirəm ki, dəyişdirim də! İşimin adı nədir?..
XANIŞ: - Kömək lazımdır?..
BORAN: - Ay sağ ol! Arif adamsan...
XANIŞ (qolunu çırmayır): - Mən sizə kömək edərəm.
BORAN: - Elə kömək yox ey... (Barmaqlarını bir-birinə sürtür). Təzə boru almaq lazımdır.
XANIŞ (Amirəyə): - Mənə piyama aldın?..
AMİRƏ: - Piyama qaçmır ki? Alınar də...
BORAN: - Əlbəttə, piyamanı istənilən vaxt almaq olar.
AMİRƏ (tərs-tərs Boranı süzür): - Sən get öz işinlə məşğul ol...
BORAN: - Mən öz işimi qurtarmışam. (Alətləri yığışdırır). İndi qalır sizin işiniz...
XANIŞ: - Nə iş?..
BORAN: - Necə yəni nə iş?.. Hə, az qala unutmuşdum, sən yaxını yaxşı seçmirsən, axı! (gedib kənarda dayanır, barmaqlarını bir-birinə sürtür). İndi gördün nə lazımdır?.. Mani-mani!..
XANIŞ (Amirəyə): - Piyamanın pulunu...
AMİRƏ: - Nə pul, nə piyama?.. Qoy o da rədd olsun, sən də...
BORAN: - Kim rədd olsun? (Dəmir parçasını götürüb Xanışın üstünə yeriyir). Kimi təhqir edirsən?..
XANIŞ: - Mən?.. Mən sizə bir söz demədim ki?..
BORAN: - Bu qadın sənin arvadın deyil?
XANIŞ (qorxa-qorxa): - Arvadımdır...
BORAN: - Bəs sən öz arvadına nə üçün düz-əməlli ərlik etmirsən?..
AMİRƏ: - Yaxşı, bizim sənə nə qədər borcumuz var, qardaş?..
BORAN: - Qardaş yox, “Boran”... Ən yaxşı halda - Borya...
XANIŞ: - Yaxşı, hirslənməyin...
BORAN: - Neyləyim hirsləndirirsiniz də...
AMİRƏ (sumkasını qurdalayır): - Borcumuz...
BORAN: - Borcu deyirsən? Elə bir piyamanın pulu ancaq eləyər.
AMİRƏ: - Ala, mən pulu verirəm. (Pulu uzadır). Amma incimə, sanatoriya rəhbərliyinə şikayət edəcəyəm.
BORAN (pulu cibinə qoyur): - İndi istəyirsən lap ölkə rəhbərliyinə şikayət elə! (Xanışa). O açarı bura ver!.. Hə, az qala unutmuşdum, sən yaxını görmürsən, axı! Qoy onda uzağa qoyum ki, görə biləsən. (Açarı aparıb kənara qoyur). Hə, indi görürsən o çəkici?.. Uzaqdadır, hə, bax orada. Ay sağ ol, onu gətir ver mənə! (Amirəyə). Sən necə, yaxını yaxşı görürsən?.. Onda o radionun düyməsini bas! Forslu xanıma oxşayırsan... Eybi yox, sənin qazını alan tapılar!.. (Xanışa). Elə sənin də... Bir az cəld olun!..
Musiqi. Boran tez-tez tualetə girib-çıxır, əlini müxtəlif alət və ehtiyat hissələrinə sarı uzadır; Xanış və Amirə musiqinin ritminə və Boranın tapşırığına müvafiq olaraq sağa-sola, irəli-geri qaçır, lazım olan işi görür, alətləri verir, ətəkləri və yaxalıqları ilə tərlərini silir, bir-birlərinə toxunur, çəmkinir, qışqırır, yenə işləyirlər. Boran arabir əlinə götürdüyü alət və boru ilə onları hədələyir, çalınan musiqinin ritminə uyğun rəqs edir, əlindəki dəmir parçalarını bir-birinə vurub cingildədir, sanki bununla işin ritmini sürətləndirir. Nəhayət, musiqi susur. Hamı alnının tərini silir.
AMİRƏ: - Of-f-f... Lap əldən düşdüm...
BORAN (Xanışa): - Bura bax, sən bu instrumentləri buradan yığışdır, get orada üst-üstə yığ...
XANIŞ: - Niyə orada?.. Elə burada da yığmaq olar...
BORAN: - Axı, sən uzağı yaxşı görürsən... Apar uzaqda yığ bunları.
XANIŞ: - Oldu... Hirslənməyin...
AMİRƏ: - Mən hirsimi tökməyə adam gəzirəm.
XANIŞ: - Elə mən də... (Borana). İndi istifadə etmək olar?..
BORAN: - Nə-ə-ə?.. Nə dedin?..
XANIŞ: - Tualeti deyirəm...
BORAN: - get, nə qədər istifadə edirsən et...
XANIŞ: - Yaxşı, sonra...
BORAN: - Sonra niyə?.. get indi yoxla ki, sonra protenziyan olmasın...
XANIŞ: - Piyamasız olmaz...
AMİRƏ: - Nə “piyama-piyama” salmısan?.. Hökumətin əvəzinə sanatoriya təmir etdirirsən! gör bir sənin başın işləyir?..
XANIŞ (Borana): - görürsüz də...
BORAN: - Fikir vermə. Arvadların hamısı elə bu cür olur...
XANIŞ: - Sizinki də belədir?..
BORAN: - Nə?.. Tualet?..
XANIŞ: - Yox ey... Ailənizi deyirəm...
BORAN: - Bundan da betərdir.
XANIŞ: - Onda bizimkinə şükür.
AMİRƏ: - Arvad kimi boş-boş danışan kişilərdən zəhləm gedir...
BORAN: - Elə mənim də... (Xanışa). O alətləri bir yerə yığdın? Di bəri ver! Hə, bax belə!.. O radionu da keçirt çiynimə... Bir az cəld ol... Di hələlik, görüşənəcən...
Xanış tərini silir. Amirə diqqətlə Boranı süzür.
AMİRƏ: - Mən bunu haradansa tanıyıram... İt oğlu it!..
XANIŞ: - Kimi söyürsən, Amirə?..
AMİRƏ: - Sən kəs səsini. Bildin?..
XANIŞ: - Axı, nə olub?.. Hara hazırlaşırsan belə?..
AMİRƏ: - Univermağa gedirəm. Oradan da bacımgilə gedəcəyəm. Bəlkə heç bu gün gəlmədim.
XANIŞ: - Mənə piyama...
AMİRƏ: - Piyama? Yenə piyama? görmədin piyamanın pulunu o əyyaş fırıldaqçıya verdim.
XANIŞ: - Yaxşı, o biri otaqda pencəyin qoltuq cibində pul var, onu götür. Amma piyama almaq yadından çıxmasın... Mən sabahkı görüşə hazırlaşmalıyam. Nazir qəbul edəcək...
Amirə cəld qonşu otağa girib çıxır. Sumkasını qolunun üstünə atıb çıxır. Musiqi. Xanış güzgü qabağında dayanıb qaş-gözünü oynadır, əyilir-düzəlir, gülümsəyir, dişini ağardır. Sonra ucadan qəhqəhə çəkir. Biz az keçmiş kədərli görkəm alır. Əlini cibinə qoyub otaq boyu əvvəlcə asta, sonra cəld addımlarla hərəkət edir. Bu hərəkət tədricən qaçışa çevrilir. Nəhayət, Xanış ayaq saxlayıb üzünü divara çevirir, öz-özünə nəsə pıçıldayır. Musiqi dəyişir. Delfinə gəlir. Qadın kənardan Xanışa göz qoyur. Xanış ya qadının gəlişindən bixəbərdir, ya da özünü elə göstərir ki, guya Delfinənin otağa daxil olduğunu hiss etməyib. Xanış əli ilə kimisə hədələyir, şəhadət barmağını yuxarı qaldırır, qəddini düzəldir. Delfinəni gülmək tutur, o, əli ilə ağzını qapayıb pəncərənin tül pərdəsinin arxasında gizlənir. Xanış öz işindədir: o, yenə kimisə hədələyir, (yəqin ki, bu “kimsə” ona tabe olan işçilərdəndir) sonra əllərini kürəyinin arxasında çarpazlayıb otaqda gəzişir. Delfinə gülməyini saxlaya bilməyib pıqqıldayır. Xanış ayaq saxlayıb ətrafa boylanır, sonra asta addımlarla gülüş səsi gələn səmtə-pərdəyə yaxınlaşır.
XANIŞ: - Bıy, sən hələ getməmisən? Deyəsən, məni izləyirsən, hə?..
Xanış əlini uzadıb pərdənin üstünü sığallayır. Bundan sonrakı söhbətdə Xanış guya arvadı ilə danışır, amma hiss olunur ki, o, pərdə arxasındakı qadının Delfinə olduğunu bilir.
DELFİNƏ: - Hım-m-m...
XANIŞ: - Hım-m-m... Deməli, sənin belə işlərin də varmış. Mənə bayaqdan göz qoyurmuşsan, hə?..
DELFİNƏ: - Hım-m-m...
Xanış pərdənin arxasından Delfinənin qolundan tutur, sonra əlini onun çiyninə qoyur.
XANIŞ: - Bir bəri dur görüm. Nədir, niyə dartınırsan?.. İlahi, səndən nə gözəl ətir gəlir! Qoy bir maç edim səni. Eybi yoxdur, qoy elə pərdənin bu üzündən o üzünə öpüş payı göndərim. Amman Allah, aramızdakı bu pərdə lap Çin səddindən də qalındır. Bəlkə aramızdan pərdəni götürək?.. Hı-ı-ı?.. Yox?.. Paho, lap bihuş oldum! Bu sənin saçının öz təbii ətridir?
DELFİNƏ: - Siz nə edirsiniz?.. Dayanın, əlinizi çəkin, Xanış Xostanoviç!..
XANIŞ: - Nə-ə-ə?.. Bəyəm sən... sən... mənim arvadım deyilsən?..
DELFİNƏ: - Sənin arvadın?.. Xeyr, sənin arvadın Amirədir... Mən sənin arvadın deyiləm.
Xanış pərdənin bu üzündən o üzünə sığal çəkə-çəkə danışır.
XANIŞ: - Yaxşı, yaxşı... Bəyəm mən görmürəm sən kimsən?.. Sən elə əsl mənim... e-e-e... əsl adamımsan...
DELFİNƏ: - Xahiş edirəm, dinc durun, Xanış Xostanoviç!.. Mən başqasınınam...
Xanış pərdəni qucaqlayır.
XANIŞ: - Necə yəni “başqasınınam”?.. Sən mənimsən!.. Sən mənim olmalısan... Axı, sən necə başqasının olmalısan?.. Yox, bu ola bilməz.
DELFİNƏ: - Hım-m-m... Yox... Xanış Xostanoviç, axı siz... siz... ailəli adamsınız... Arvadınız, uşağınız, nəvəniz...
Xanış üzünü pərdəyə sürtür...
Həzin musiqi. Amirə gəlir. Diqqətlə ətrafa nəzər salır. ‚zünü pərdəyə söykəmiş Xanışı görüb əlini sinəsinə qoyur: elə bilir ki, ərinə nəsə olub. Amma pərdə arxasından qadın səsi eşidib kənara çəkilir, söhbətə diqqət kəsilir. ‚z-gözünün ifadəsindən Amirənin möhkəm əsəbiləşdiyi bilinir.
XANIŞ: - Sən mənim hər şeyimsən... Həm arvadım, həm dostum, həm ruhum, həm ürəyim...
DELFİNƏ: - Xanış Xostanoviç, yaxşı deyil, arvadınız gələr birdən... Əlinizi çəkin...
XANIŞ: - Bəlkə çıxasan pərdənin arxasından?.. Bəlkə işıqda baxım sənin o ay üzünə?.. Of-f-f... Bircə yetsəydim sənin vüsalına... Məni üzəcək bu həsrət, bu həsrətin odu.
DELFİNƏ: - Sakit olun, Xanış Xostanoviç, xahiş edirəm... Çəkilin... Birdən arvadınız...
XANIŞ: - Of-f-f... Mən mələklər aləmindən şeytanlar aləminə düşmək istəmirəm... Mənə rəhminiz gəlsin...
Amirə yaxınlaşıb əli ilə ərini qaramatlayır. Sonra yenə geri çəkilir - Xanış pərdənin arxasından başını Delfinənin çiyninə qoyur.
DELFİNƏ: - Xanış Xostanoviç, mən bilməzdim ki, sizin belə incə ürəyiniz var?..
XANIŞ: - Məni çoxları başa düşmür. Of-f-f... Mənim ürəyim... Mənim qəlbim, ruhum... Bura bax... Xahiş edirəm, qulaq as mənə... Artıq mənim ayaq üstə durmaq taqətim yoxdur... Eşidirsənmi?.. gəl çıx o pərdənin arxasından...
DELFİNƏ: - Yox, çıxa bilmərəm...
XANIŞ: - Niyə?.. Utanırsan?..
DELFİNƏ: - Hım-m-m...
XANIŞ: - Eybi yoxdur... Onda qaranlıqda söhbətləşərik...
DELFİNƏ: - Birdən arvadınız...
XANIŞ: - Nə “arvad-arvad” salmısan?.. Arvad kimdir?.. Bəyəm arvad mənim ürəyimin hökmdarıdır?.. Bir də ki, sənə dedim, axı: mənim dostum da, arvadım da, qəlbim də, ruhum da sənsən, sən...
Amirə qəzəblə irəli cumur, sonra nəsə fikirləşib geri qayıdır, işığı söndürüb kənara çəkilir. Qaranlıq. Təkcə Xanışın üstünə işıq düşür.
DELFİNƏ: - İşığı siz söndürdünüz?
XANIŞ: - Yox... Deyəsən bütün işıqlar söndü... Bəlkə də elə bu yaxşıdır: axı, sən qaranlıqda üzə çıxmaq istəyirdin... Bir də ki, elə sənin öz işığın bizim bəsimizdir. Bura bax... Qulaq as... Keçək o biri otağa... Orada söhbətləşək... Başa düşürsən məni?.. Qoy əvvəlcə bir üz-gözümə su vurum... İndi gəlirəm.
Xanış hamama keçir. Su şırıltısı, sonra gərgin musiqi səsi eşidilir. Amirə pərdəyə yaxınlaşır, onu yana çəkib Delfinənin qolundan yapışır. Hər iki qadın əlbəyaxa olur. Vuruşurlar. Sonra sakitlik çökür. Qadınlar gülüşürlər. Yenə musiqi. Amirə Delfinəyə nəyisə izah edir. O, (Delfinə) başı ilə təsdiq edir. Amirə Delfinənin ovcuna nəsə (yəqin ki, pul) basır. Delfinə çıxır. Amirə pərdənin arxasına keçir. Xanış çiynində dəsmal hamamdan çıxır: o, alt paltarındadır. İndi işıq təkcə Xanışın üstünə düşür; o, pərdəyə yaxınlaşır.
XANIŞ: - Hələ buradasan?..
AMİRƏ: - Hım-m-m...
XANIŞ: - gəl, utanma... Niyə çəkinirsən... Qaranlıq istəyirdin, bax, bu da qaranlıq... Əsl sevib-sevilmək məqamıdır...
AMİRƏ: - Hım-m-m...
Xanış əli ilə pərdəni, daha doğrusu pərdənin o biri üzündə dayanmış Amirənin çiynini sığallayır. Qadın gülüşü eşidilir. Sonra bu gülüşə Xanışın şən qəhqəhəsi qarışır. Onların səs-küyünü qarışıq musiqi sədası müşayiət edir. Bir qədər keçmiş Amirə pərdənin dalından çıxır və Xanışla qoşa, qol-qola qonşu otağa doğru gedirlər. İndi onların təkcə silueti görünür. Musiqi tədricən gurlaşır. Xanış və Amirə çıxan kimi qaranlıqdan Delfinə zühur edir. Onun sifətinə işıq düşür. Delfinə sakit, yumşaq addımlarla qonşu otağa sarı gedir, boynunu uzadıb qulağını şəkləyir. Qonşu otaqdan əvvəlcə gülüş, qəhqəhə, sonra hıçqırıq səsləri gəlir. Delfinənin sifətinə gah gülüş, gah kədər, gah təbəssüm, gah qəzəb qonur; o, qulağını qapıya söykəyib içəridən gələn səs-küyü dinləyir. Bir azdan Xanışın səsi eşidilir, sanki bu səs repreduktordan gəlir. Və həmin səsin intonasiya, tembr və plastikasına uyğun olaraq Delfinənin yest və mimikaları dəyişir, “rəngdən-rəngə” düşür: qadın gah qaşlarını çatır, gah sifətini turşudur, gah dilini çıxarır, gah gözünü yumur, gah əli ilə üzünü qapayır, gah irəli gedir, gah da ayaq saxlayıb heykəl kimi yerində donub qalır.
XANIŞ (səsi eşidilir): -
Sən mənim taleyim, mənim ruhumsan,
Dəli ceyranımsan, şıltaq ahumsan.
gəl ovla könlümü, gəl al canımı,
gəl ovut hissimi, həyəcanımı.
Nə gözəl adın var: Delfinəsən sən!
Suyun yox, qurunun delfinisən sən!
gərdənin oxşayır zirvə qarına,
İzn ver, qoy düşüm ayaqlarına.
Bu gecə quş kimi azadam, azad...
Ya rəbb, bu gecənin ömrünü uzat!
Xanışın səsini musiqi müşayiət edir. Delfinə musiqi sədasına uyğun yüngül rəqs edir; o, sanki yuxuda uçur. Xanış və Amirə görünür. Delfinə çıxır.
AMİRƏ: - Њım-m-m...
XANIŞ: - Bu işıq da yanmadı ki, bir üzünü düz-əməlli görüm. Yəqin o santexnik köpək oğlu elektrik xəttini korladı bayaq... Amma bir yana baxanda elə qaranlıq yaxşıdı. Bunun da öz romantikası var... Xoşum gəldi səndən. Sənin kimi qadından ötrü adam nəinki pulundan, lap canından da keçər. Mənim abır-həyalı qadınlardan xoşum gəlir. Yoxsa mənim arvadım... Elə bil ailə tərbiyəsi almayıb zalımın balası. Öz günahımdır, nə edim... Pal-paltarını geyinə bildin?.. Bir şey unutmamısan ki?.. Mənimki elə iy biləndir ki, gəl görəsən. Əgər o zastavada, yaxud gömrükdə işləsə sərhəddən bir çöp də keçirmək olmaz; yəqin bütün qaçaqmalçıların axırına çıxar. Mənimki arvad deyil ki, taundur, vəbadır, sarılıqdır. Bir sözlə, başdan-ayağa xəstəlik mənbəyidir. Ərin var sənin?.. Utanırsan?.. Bıy, hə, bayaq demişdin axı: ərin var... Əlbəttə, belə gözəl xanım ərsiz olmaz ki. Düzü, heç ayrılmaq istəmirəm sənnən. Amma neyləyəsən ki, hər anın öz hökmü var. Əminəm ki, yenə görüşəcəyik. Bu, sonuncu görüş ola bilməz... Qaranlıqda bir şey seçə bilirsən?.. Bax, qapı o tərəfdə olmalıdır. Yəqin ki, dəhliz də qaranlıqdır. gedəndə ehtiyatlı ol... Birdən yıxılarsan. Səni özüm ötürmürəm ki, birdən görüb-eləyən olar. İndi axmaq adamlar çoxdur. Nə üçün namuslu bir qadın haqda boş-boş şayiələr yayılmalıdır?.. Elə deyilmi? Ay sağ ol... Qoy bir maç eləyim səni... Di hələlik. Sağ ol... Tezliklə görüşərik.
Amirə çıxır. Bayırda səs-küy. Hiss olunur ki, qapıdan çıxan Amirə dəhlizdə Delfinə ilə rastlaşıb. Xanış səs-küyü eşidib büzüşür. Cəld əynini geyinib kresloda əyləşir, əlinə kitab götürür. İşıq artır. Amirə gəlir. Qadın “kitab oxuyan” Xanışın başı üzərində dayanır. Xanış gözlərini ovuşdurub təəccüblə Amirəyə baxır.
AMİRƏ: - Hım-m-m... Oxuyursan?.. Özü də eynəksiz? Deməli gözün açılıb.
XANIŞ: - Mane olma!..
AMİRƏ: - Nə?..
XANIŞ: - Dedim, mane olma!..
Amirə yaxınlaşıb kitabı Xanışın əlindən alır və bir kənara atır. Xanış ayağa durub qadınla üz-üzə dayanır.
AMİRƏ: - Əxlaqsız!
XANIŞ: - Nəsə təzə şeylər eşidirəm.
AMİRƏ: - Şərəfsiz!
XANIŞ: - Bax, bu da təzə oldu.
AMİRƏ: - Həyasız!
XANIŞ: - Sənə nə olub? Niyə mənim ovqatımı korlayırsan, Amirə xanım? Özün bilirsən ki, görüşə hazırlaşıram.
AMİRƏ (gülür): - görüşə hazırlaşırsan? Hansı görüşə?.. Axı, sən görüşü indicə başa vurmusan...
XANIŞ (çəkinə-çəkinə): - Hansı görüşü deyirsən?..
AMİRƏ: - Bilmirsən hansı görüşü deyirəm?.. Bilmirsən, hə? Yaxşı-yaxşı fikirləş, Xanış Xostanoviç!.. gözün zəifləyib, ağlın ki, yerindədir. Bəlkə yaddaşın da zəifləyib? Elə isə yadına salaram: “dəli ceyranımsan, şıltaq ahumsan”.
XANIŞ: - Nə ahu, nə ceyran?.. Sən nə sayıqlayırsan? Ağlın çaşıb, nədir?..
AMİRƏ: - İndi görərik kimin ağlı çaşıb! (Qapıya yaxınlaşır). Delfinə, bir buraya gəl görüm!
Delfinə təzə geyimdə daxil olur.
DELFİNƏ (utana-utana): - Eşidirəm.
AMİRƏ: - Sən bayaq burada nə gəzirdin, Delfinə?.. Utanma, düzünü de...
DELFİNƏ: - Bayaq?.. Nə vaxt?.. Mən... mən...
XANIŞ: - Bu qadını mən ilk dəfədir ki, görürəm...
AMİRƏ: - Yalançının atası na lənət!
XANIŞ (Delfinəyə): - Vətəndaş, məni tanıyırsan? (Pauza). Yox! (Amirəyə). görürsən?!.
DELFİNƏ (Xanışa): - Tanımırsan məni?..
XANIŞ (Delfinəyə eyhamla, yalvarıcı nəzərlərlə): - Yox... O mənada yox... Əlbəttə, mən sizi sanatoriyanın həyətində, dəhlizdə-filanda görmüşəm. O mənada yox...
DELFİNƏ: - Sən məni hər mənada tanıyırsan!..
AMİRƏ (Xanışı yamsılayır): - “...dəli ceyranımsan...”
DELFİNƏ: - ...“şıltaq ahumsan...”
AMİRƏ: - “Nə gözəl adın var: Delfinəsən sən”.
DELFİNƏ: - “Suyun yox, qurunun delfinisən sən”.
AMİRƏ: - “Bu gecə azadam, azad...”
DELFİNƏ: - Bəs kim idi deyən ki, “bu gecənin ömrünü uzat?!”
XANIŞ (qadınların qarşısında diz çökür): - Yalvarıram, xahiş edirəm məni biabır etməyin...
AMİRƏ: - Mən səni biabır yox, ifşa edəcəyəm!
DELFİNƏ (Xanışa): - Onsuz da mən camaat içində rüsvay olmuşam... Hələ ərim bilsə...
AMİRƏ: - Ay qız, sənin ərin də var?..
DELFİNƏ: - Əlbəttə, var! Heç mənim kimi qadın ərsiz ola bilər? Borya bilsə hamımızı qıracaq.
AMİRƏ: - Borya kimdir?..
DELFİNƏ: - Boryanı tanımırsız? Boranı deyirəm də... Bayaq sizin tualetin borusunu dəyişdirən oğlan mənim ərimdir...
XANIŞ: - Paho... İşə düşmədik...
DELFİNƏ: - Mənim namusuma toxunulub.
XANIŞ: - Bacı, sakit ol!
DELFİNƏ: - Mən təhqir olunmuşam!
AMİRƏ: - Yaxşı, yaxşı, haray-həşir salma...
DELFİNƏ: - Ərin mənə sataşıb. Kimsəsiz bir qadına...
AMİRƏ: - Ay qız, sakit ol, gicləmə... Sənə deyilmədi ki, haray-həşir qoparasan.
DELFİNƏ (Xanışa): - Dil töküb məni yoldan çıxarmısan: “gərdəyin oxşayır zirvə qarına”.
XANIŞ (diz çökür): - Delfinə xanım, məni biabır etməyin. “İzn ver, qoy düşüm ayaqlarına”.
AMİRƏ (Xanışa): - Ayağa dur, utanmaz...
DELFİNƏ: - Mən rüsvay olmuşam, mən təhqir edilmişəm. Mən... Kimsəsiz bir qadının namusuna toxunulub!
Hay-küy. Boran qoltuğu alətlərlə dolu, çiynində radio daxil olur. gətirdiyi ehtiyat hissələrini kreslonun üstünə atıb hiddətlə otaqda var-gəl edir və qəfildən Xanışın qarşısında dayanır.
BORAN: - Mənim arvadımın namusuna toxunublar! Mən bu işi belə qoya bilmərəm! Burada baş əziləcək, diş töküləcək, qan axıdılacaq!..
DELFİNƏ: - Boran, Borya! Yalvarıram, hirslənmə!
XANIŞ: - Qardaş, bir sakit ol!..
AMİRƏ: - Bu, nə oyundur çıxarırsız?.. Rədd olun buradan!
BORAN: - Mənim qeyrətimə kim sataşıb?..
Boran əvvəlcə alətlərdən birini, daha sonra başqasını qapıb Xanışın üstünə hücum edir. Musiqi. Dəmir cingiltisi. Səs-küy. Süpürləşmə. Boran Xanışı yerə yıxır. Amirə Delfinəni yumruqlayır. İşıqlar sönür.
PƏRDƏ
İkinci hissə
Yenə həmin məkan. Otaqda səliqəsizlik hiss olunur. Xanış pəncərə pərdəsinin arxasından çıxır, qorxa-qorxa, çəkinə-çəkinə ətrafa boylanır. Onun əli sarıqlıdır, üz-gözünə leykoplastr yapışdırılıb. Xanış güzgünün qarşısında dayanıb leykoplastrı sifətindən ehmallıca qoparır, ufuldaya-ufuldaya əlinin sarığını açır. Sonra gedib pəncərədən bayıra baxır. Amirə gəlir. Otağın ortasında dayanıb əlini amiranə şəkildə belinə qoyur, boylanıb pəncərə önündə dayanan Xanışı görür, əli ilə onu qaramatlayır, sonra güzgü önündə dayanaraq üst-başını sığallayır.
AMİRƏ: - İndi kimi axtarırsan?..
XANIŞ (diksinir): - Nə?..
AMİRƏ: - Deyirəm kor olmuş gözlərin indi kimi axtarır?
XANIŞ: - Vallah, durduğum yerdə şərə, böhtana düşmüşəm.
AMİRƏ: - Hələ bir danışmağa dilin də var.
XANIŞ: - Sən mənə inanmaq istəmirsən, Amirə...
AMİRƏ: - Mən sənə nə üçün inanmalıyam, Xanış Xostanoviç?
XANIŞ: - Biz neçə ilin ailəsiyik. Mənim sənə ikidən-birdən xəyanət etdiyimi eşitmisən indiyəcən?..
AMİRƏ: - Eşitməyə ehtiyac yoxdur ki... Mən səni yad qadınla öz yatağımda tutmuşam.
XANIŞ: - Yalandır!
AMİRƏ: - Yalan olan nədir, Xanış?..
XANIŞ: - O qadının dedikləri!
AMİRƏ: - Bəlkə gedim Delfinəni yenə çağırım?..
XANIŞ: - Yox... Sən canın... Yox... O, həyasızın biri imiş...
AMİRƏ: - Bura bax, Xanış... Sən öz günahını boynuna almasan mən birdəfəlik çıxıb gedəcəyəm.
XANIŞ: - Sən məni məhv etmək istəyirsən?..
AMİRƏ: - De görüm günahını dərk edirsən, ya yox?
XANIŞ: - Bağışla məni, Amirə. Bu dünyada hər bir kişinin öz qadını qarşısında bir günahı olur. Elə mən də... səhv etmişəm...
AMİRƏ: - Yaxşı... İndi danış görüm hadisə necə oldu?..
XANIŞ: - Hamısını o it qızı danışdı ki... Özü də ərinin qulağı eşidə-eşidə..
AMİRƏ: - Deməli düz danışırmış...
XANIŞ: - Xahiş edirəm, yalvarıram, gəl qurtaraq bu söhbəti...
AMİRƏ: - Xeyr... Bu söhbət qurtaran deyil hələ. Onlar səni məhkəməyə vermək istəyir. (Pauza). Niyə susursan? Eşitmirsən? Yoxsa sənə sərf etmir bu cür söhbətlər? Neyləyək? Öz günahındır - əzabını da özün çəkməlisən. Belə deyilmi? görünür sənin artıq pul-paran olduğunu öyrəniblər.
XANIŞ: - Məndə artıq pul nə gəzir. Öz ailəmi zorla dolandırıram.
AMİRƏ (Xanışı yamsılayır): - “Sənin kimi qadından ötrü adam nəinki pulundan, lap canından da keçər”. Bəlkə bu sözləri deyən də sən olmamısan?..
XANIŞ: - Mən indi anladım ki, qadınların hamısı iblis imiş!
AMİRƏ: - Hamısı?!.
XANIŞ: - Hamısı deyəndə ki... (Qorxa-qorxa). Bəzisi...
Amirə əvvəlcə güzgü qarşısında, sonra Xanışın önündə dayanıb astadan gülür. Xanış təəccüblə qadına baxır. Asta gülüş get-gedə qəhqəhəyə çevrilir. Amirənin şaqqanaq çəkib gülməsi Xanışı qorxuya salır. Qadın güldükcə, Xanış geri-geri qapıya sarı çəkilir və Amirə eləcə gülə-gülə Xanışın üstünə sarı gedir. Xanış yazıq-yazıq, gözlərini qırpa-qırpa divara söykənir, sanki kimdənsə, hansı görünməz qüvvədənsə imdad istəyir. Qadın Xanışın qənşərində dayanıb sinəsini onun sinəsinə söykəyir və dəlicəsinə qəhqəhə ilə gülməkdə davam edir. Xanış qoruxdan əsir, onun dizləri titrəyir. Qadın gülsə də qəzəblə Xanışın gözlərinin içinə baxır. Xanış tədricən, yavaş-yavaş yerə çökür. Qadın onun yaxasından yapışıb yuxarı dartır, ayaq üstə qaldırır. Onlar üz-üzə dayanırlar. Amirə qəfildən susur. Ciddi və diqqətli nəzərlərlə Xanışı süzür.
AMİRƏ: - Demək, günahını etiraf edirsən...
XANIŞ: - Əlacım nədir ki... Etiraf etməliyəm. Bir də ki, bu məsələ böyüyüb yuxarıların qulağına çatsa hər şey alt-üst olar, bütün planlarım pozular.
AMİRƏ: - Əgər yuxarılar eşidib tələb etsə sən həqiqəti olduğu kimi danış. Çəkinmə, qorxma...
XANIŞ: - Hansı həqiqəti?.. Hə, yenə başladın? Amirə, sən canın qurtar bu söhbəti.
AMİRƏ: - Xeyr! Elə şey yoxdur... (Pauza). Əgər sən həqiqəti danışmaq istəmirsənsə... onda qoy mən danışım.
XANIŞ: - Yenə, o söhbət?.. Yenə həqiqət?.. Axı, mən hər şeyi boynuma aldım. günahkaram, qələt eləmişəm. Əl çək mənim yaxamdan!..
AMİRƏ: - Əvvəla, əl çəkən deyiləm. İkincisi də əsl həqiqət heç də sən deyən deyil.
XANIŞ: - Of-f-f!.. Həqiqət, həqiqət...
AMİRƏ: - İndi danışaram sənə o həqiqəti...
Qəfil musiqi taktı. Xanış hürküb əli ilə başını tutur. Bundan sonrakı hərəkət və yestləri musiqi müşayiət edir. Əslində indi baş verənlər artıq baş vermişlərin təkrarıdır. Amirə səssiz hərəkətlərlə Xanışa baş vermiş həmin hadisəni təzədən xatırladır. Musiqi dəyişir. Səhnə azacıq qaranlıqlaşır və təzədən işıqlanır. Tamaşaçılara əsərin birinci hissəsindən tanış olan səhnə: Xanış pəncərə pərdəsinin bu üzündən o üzünə sığal çəkə-çəkə nəsə deyir. Və məlum olur ki, pərdənin arxasında kimsə var. Artıq tamaşaçı “o üzdəki”, “o tərəfdəki” adamı tanıyır: bu, Delfinədir. Xanış üzünü pərdəyə sürtür və bu əsnada Amirə gəlir. Qadın üzünü pərdəyə söykəyən Xanışı görüb əlini sinəsinin üstə qoyur: Amirəyə elə gəlir ki, ərinə nəsə olub. Amma pərdə arxasından qadın səsi eşidib kənara çəkilir, söhbətə qulaq asır. ‚z-gözünün ifadəsindən Amirənin möhkəm əsəbiləşdiyi hiss olunur. Xanış pərdəyə sığal çəkir; təbii ki, o, arvadının gəlişindən xəbərsizdir. Amirə yaxınlaşıb əli ilə ərini qaramatlayır və geri çəkilir. Xanış pərdənin arxasından başını Delfinənin çiyninə qoyur. Amirə qısqanclıq və qəzəb içində qovrula-qovrula irəli cumur, amma nəsə fikirləşib yenə geri qayıdır, əlini atıb işığı söndürür və kənara çəkilir. Qaranlıq çökür. İndi təkcə Xanışın üstünə işıq düşür. Xanış hamama keçir. Su şırıltısı. Və bu zaman Amirə Delfinəyə yaxınlaşıb onun qolundan yapışır. Qadınların əlbəyaxa döyüşü. Sonra sakitlik. Qadınlar gülüşür. Amirə Delfinəyə nəsə deyir və onun ovcuna pul basır. Delfinə gülümsəyib otaqdan çıxır. Amirə pərdə arxasına keçir. Xanış çiynində dəsmal, alt paltarında hamamdan çıxır; o, pərdəyə yaxınlaşıb Delfinə hesab etdiyi Amirənin çiyninə sığal çəkir. Qadın gülüşü. Xanış da gülür. Az sonra onlar (Xanış və Amirə) qol-qola qonşu otağa keçirlər. Delfinə sanki rəqs edə-edə gəlir. Musiqi qəfildən kəsir. Qaranlıq çökür və işıq yanarkən Delfinə artıq yoxdur. Amirə və Xanış yenə “səssiz səhnədən” əvvəlki “statusda” zühur edirlər. İndi onların hər ikisi gülür.
XANIŞ: - Deməli, o qadın sən imişsən?!.
AMİRƏ: - Yoxsa buna təəssüf edirsən?..
XANIŞ: - Sən də söz danışdın. Bircə ondan yaxamı qurtarsaydım.
AMİRƏ: - Amma... Amma mən bir şeyi də dəqiqləşdirmək istəyirəm: Delfinənin səninlə əvvəllər əlaqəsi olubmu?..
XANIŞ: - Sən nə danışırsan, Amirə?.. Mən o qadını o vaxtacan uzaqdan-uzağa, arabir dəhlizdə - həyətdə görmüşdüm. İlk dəfə idi ki, onunla üz-üzə gəlirdim.
AMİRƏ: - Axı, sən özün eşitdin ki, o abırsız qadın o otaqda (əli ilə qonşu otağa işarə edir) sənin mənə dediklərini az qala söz-söz, kəlmə-kəlmə təkrar edirdi. Mənə elə gəlir ki, sən o sözləri vaxtilə ona da söyləmisən.
XANIŞ: - Ay tövbə! Yalan deyirəmsə Allah mənə qənim olsun! Mənim o qadınla əvvəllər heç bir əlaqəm, ünsiyyətim olmayıb!
AMİRƏ: - Bəs o, sənin mənə dediyin o komplimentləri kimdən eşidib?..
XANIŞ: - Ona nə var ki, ey?.. Yəqin bu sanatoriyadakı kişilərin çoxu ilə görüşüb.
AMİRƏ: - Yəni başqa kişilərdən eşidib o cür qiymətli sözləri?..
XANIŞ: - Hər şey ola bilər.
AMİRƏ: - Sənin sözündən belə çıxır ki, kişilərin hamısının şparqalkaları eyni mənbədəndir?
XANIŞ: - Nə şparqalka, nə mənbə? Heç nə anlamıram!
AMİRƏ: - Bəyəm kişilərin hamısı qadınlara eyni sözləri deyir?
XANIŞ: - Əlbəttə! O qadınlardır ki, hər kişi ilə bir dildə danışır. Kişilərin söz ehtiyatı azdır. Ona görə bütün kişilər bütün qadınlarla eyni cür danışır.
AMİRƏ: - Yaxşı, yaxşı, kişiləri az müdafiə elə. Bəyəm tanımırıq bu qırılmışları.
XANIŞ: - Amirə, az qarğış elə kişilərə! Bu yazıq kişilər qadınların bildiyini, heç milyonda birini də bilməz!
AMİRƏ: - görüm yazıq ilan vursun kişiləri!..
Qapı döyülür. Amirə qapıya sarı gedir. Boran gəlir. Hamı bir-birinə sualedici nəzərlərlə baxır.
AMİRƏ: - Sənə nə lazımdır?
BORAN: - Mənə bu evin kişisi lazımdır.
XANIŞ: - Əvvəla, bura ev yox, sanatoriyadır. İkincisi də eşidirəm sizi.
BORAN: - Deməli, burada kişi sənsən?
AMİRƏ: - Boş-boş çərənləmə!.. Nə sözün var, onu de!
BORAN: - Mən kişiyəm, ona görə də kişi ilə söhbət etmək istəyirəm. (Amirəyə). Sənə isə məsləhətim budur ki, kişi işinə qarışma.
AMİRƏ: - Kül olsun sənin kişi başına!
XANIŞ: - Xahiş edirəm çıxın gedin... Mənim sizə deyiləcək heç bir sözüm yoxdur.
BORAN: - Amma mənim sözüm var!
AMİRƏ: - get sözünü evdə arvadına de!
BORAN: - Mənim arvadıma heç bir sözüm yoxdur! Mənim sözüm sənin ərinədir!
AMİRƏ: - Rədd ol dedim! Bu gen dünyanı başına dar edərəm ha!
BORAN: - Paho! Qorxdum! (Dirsəyini göstərir). Qorxdum sizdən. (Amirəyə). Sən get arvad işi ilə məşğul ol! Kişi işinə qarışma.
XANIŞ: - Əzizim, vətəndaş, yoldaş, xahiş edirəm bizə mane olmayın. Onsuz da qayğılarımız, iş-gücümüz çoxdur... Sən də bu yandan...
BORAN: - Elə bilirsən camaat boş-bekardır! Bəyəm mənim iş-gücüm yoxdur? Yoxsa başqasını avara hesab edirsən?..
AMİRƏ: - De görüm nə istəyirsən ey?..
BORAN: - Nə istəyirəm? Kopensasiya tələb edirəm.
XANIŞ: - Nə?.. Nə tələb edirsiz?..
BORAN: - Kom-pen-sa-si-ya!.. Aydındır? Yoxsa yenə təkrar edim?
XANIŞ: - Nədən ötrü?..
BORAN: - Nədən ötrü?.. (gülür). Özün yaxşı bilirsən nədən ötrü!
XANIŞ: - Kompensasiya?.. Hım-m-m...
BORAN: - Bəli, bəli, kompensasiya: özü də mənə dəyən mənəvi zərər üçün.
AMİRƏ: - O hansı zərərdir elə? Bəlkə deyəsən biz də bilək.
BORAN: - Arvadımın namusuna təcavüz edilib.
AMİRƏ: - Bundan sənə nə?
XANIŞ: - Ayıbdır... Çıxın gedin.
BORAN: - Nə? Ayıbdır? Kimə ayıbdır? Sənə, yoxsa mənə?
AMİRƏ: - get arvadından tələb elə?..
BORAN: - Nəyi? Kompensasiyanı?..
AMİRƏ: - Elə hər şeyi...
XANIŞ: - Böhtançılıqla məşğul olmayın... Özünüzə hörmət edin.
BORAN: - Böhtançı kimdir? Mən zərərçəkənəm, özüm də tələbimdə israrlıyam. Lazım gəlsə bu işi məhkəməyə verəcəyəm!
AMİRƏ: - Hara istəyirsən ver.
BORAN: - Mən hələlik sizinlə adam dilində danışıram.
AMİRƏ: - Amma özün adam deyilsən.
XANIŞ: - Amirə, sən canın, baş qoşma. görmürsən bu, dava-dava deyir?..
BORAN: - Mən mənəvi zərər üçün...
AMİRƏ: - Deməli sən öz arvadının axmaq hərəktləri üçün başqasından pul tələb edirsən?
BORAN: - Pul niyə? Axı, mən dedim: kompensasiya!
AMİRƏ: - Yaxşı ki, pul tələb etmirsən.
BORAN: - Kompensasiyanı mən beynəlxalq pul vahidi ilə tələb edirəm.
AMİRƏ: - Bərəkallah!.. Yəqin dollarla...
XANIŞ: - Bəlkə də “yevro” istəyir...
BORAN: - Hər ikisi ilə olar. Elə bir fərqi yoxdur.
AMİRƏ: - İddiaçı sənsən?..
BORAN: - Bəli! Mənəm!
AMİRƏ: - Bəs niyə məhz sən, arvadın yox?..
BORAN: - Çünki mənəvi zərər mənə dəyib. Bütün sanatoriya mənə gülür, məni ələ salır. Mənə mənəvi - psixoloyi təzyiqlər var. Delfinənin nə vecinə? Zərərçəkən mənəm! Deməli, iddiaçı da mən olmalıyam.
XANIŞ: - Ayıbdır, vallah ayıbdır. Adam bir az abırlı olar.
BORAN: - Nə?.. Kim abırlı olar? Sənsən abırlı? Paho! Abırlıya-həyalıya bir bax! Camaatın qanuni arvadını günün günorta çağı... Yox, deyəsən onda hava qaralmışdı...
XANIŞ: - Rədd olun!
BORAN: - Kim? Mən?
AMİRƏ: - Xanış Xostanoviç, görürsən də sənin zarafatının sonu necə oldu?..
XANIŞ: - Axı, mən... Mən o qadını heç düz-əməlli tanımıram da...
BORAN: - Nə?.. Tanımırsan? (Şaqqanaq çəkib gülür, əlini şappıltı ilə əlinə vurur). Bu Delfinəni tanımırmış! Mənim arvadımı nəinki sanatoriya, az qala bütün şəhər tanıyır.
XANIŞ: - Qadın xeylağını təhqir etməyin.
BORAN: - Kim təhqir edə bilər mənim arvadımı?
AMİRƏ: - Deyəsən, bu xəstədir...
BORAN: - Kim? Sənin ərin? Elə mən də bunun sağlam adam olmasına şübhə edirəm...
AMİRƏ: - Elə isə əl çək bu xəstədən.
XANIŞ: - Ayıbdır, vallah, ayıbdır.
BORAN: - Deyəsən, utanır.
AMİRƏ: - Yəqin ki...
BORAN: - Özü də ki, xəstə...
AMİRƏ: - Elədir...
XANIŞ: - Ayıbdır...
BORAN: - Xəstəliyinə görə müəyyən qədər keçmək olar.
AMİRƏ: - günahından?..
BORAN: - Yox... Kompensasiyanın məbləğindən.
Amirə diqqətlə Boranı süzür: bu, bir növ həkimin xəstəni müşahidə etməsinə bənzəyir. Amirə gülümsəyir. Boran da gülümsəyir, sonra gülür. Xanış və Amirə də ona qoşulub mənalı-mənalı gülürlər. Amirə əlini Boranın çiyninə qoyur.
AMİRƏ: - Yaxşı... Danışdıq.
BORAN (geri çəkilir): - Əlinizi çəkin... Mən qadın şərindən qorxuram... Bir də ki, nəyi danışdıq? Yalnız kompensasiyanın məbləğinin azaldılmasından söhbət gedə bilər.
AMİRƏ: - Oldu, oldu... Bu barədə də sonra danışarıq.
BORAN: - “Sonra” deyəndə ki... Çox da sonraya saxlamayın. Əlimdə yarımçıq işim var.
AMİRƏ: - Nə iş?..
BORAN: - Ərin yaxşı bilir o işin nədən ibarət olduğunu.
AMİRƏ (Xanışa): - Sən haradan bilirsən ki, bu, nə işlə məşğul olur.
XANIŞ (çiynini çəkir): - İş? Nə iş?..
BORAN: - Sənə demişdim, axı. Nə tez unutmusan? Yaddaşın zəifdi deyə hər şeyi tezcə unudursan.
AMİRƏ: - Bax, bunu düz deyirsən. Bəlkə özün xatırladasan o işi?.. Bu, sklerozdur.
BORAN (Xanışa): - Sklerozsan?.. Onda notratil at. Bildin? Not-ra-til...
AMİRƏ: - İçər, mütləq içər... Sənin həkimliyin də varmış ki...
BORAN: - Keçmiş formasepəm. İndi santexnika ilə məşğulam.
XANIŞ: - Hə, yadıma düşdü!..
AMİRƏ: - Niyə qışqırırsan?.. Yadına düşən nədir?
XANIŞ: - Fil məsələsi!..
BORAN: - Ay sağ ol!
AMİRƏ: - Nə?.. Fil nədir?..
XANIŞ: - Fil üçün tələ hazırlayır.
AMİRƏ (gülür): - Fil üçün?.. Tələ?.. Bəyəm fil tələsi də olur?..
XANIŞ: - Yəqin ki, olur...
BORAN: - Necə yəni “yəqin ki...”? Əlbəttə, fil tələsi olur. Siçan tələsi olursa fil tələsi niyə olmasın?..
XANIŞ: - Lap at tələsi, it tələsi, çaqqal-tülkü tələsi də olur.
BORAN: - Ay sağ ol! Mənə indi təkcə fil tələsi sifariş veriblər.
AMİRƏ: - Kim sifariş verib?..
XANIŞ: - Yəqin ki, Hindistan səfirliyi.
BORAN: - Yox... Nə Hindistan?..... Nə səfirlik? Bu, qvineyalıların sifarişidir.
XANIŞ: - Qvineya?..
BORAN: - Bəli, bəli, Qvineyadan. Özü də Konakri şəhərindən.
AMİRƏ: - Maraqlıdır...
XANIŞ: - Doğrudan, maraqlı təklifdir.
AMİRƏ: - Hiss olunur ki, siz çox ağıllı adamsız...
BORAN (gülümsəyir): - Əlbəttə... Buna şübhəniz olmasın...
AMİRƏ (gülür): - Qətiyyən...
XANIŞ: - Materal nədəndir?..
AMİRƏ: - Nə?..
XANIŞ (Borana): - Deyirəm hansı materialdan hazırlayırsan?
BORAN: - Nəyi?
XANIŞ: - Fil tələsini...
BORAN: - Hə, tələni deyirsən?.. Yox, bunu deyə bilmərəm. Bu, sirrdir...
AMİRƏ: - Eybi yoxdur... Hələ qoy hazır olsun...
BORAN: - Elədir. Hələ proses gedir... gələcəkdə geniş açıqlama verəcəm. Yəqin ki, o vaxt siz də eşidərsiniz.
XANIŞ: - Bu böyük kəşfə bənzəyir.
AMİRƏ: - Böyük yox ey, nəhəng...
BORAN: - Yaxşı, onda mən gedim...
XANIŞ: - Sizə yaxşı yol..
AMİRƏ: - Sağ olun...
BORAN: - Sonra görüşüb həll edərik...
AMİRƏ: - Nəyi?.. Fil məsələsini?..
BORAN: - Fil?.. Nə fil?.. Nə məsələ?.. Mən kompensasiya məsələsini deyirəm...
AMİRƏ: - Yaxşı... Yaxşı... Oldu... Sağ olun...
Boran təzim edib gedir. Amirə hikkəli-hikkəli Xanışla üz-üzə dayanır.
XANIŞ: - Maraqlı məsələdir.
AMİRƏ: - Nə? Kompensasiya?..
XANIŞ: - Yox ey... Fil üçün tələni deyirəm.
AMİRƏ: - Başın xarab olub sənin?..
XANIŞ: - Doğru sözümdür...
AMİRƏ: - Ta mənim sənə sözüm yoxdur, Xanış! Əsəbdən əl-ayağım əsir... Qorxuram infarkt keçirim! Sənin nə vecinə?.. Arsız adamsan...
XANIŞ: - Yaxşı... yaxşı... Hirslənmə... əyləş... (Onun qolundan tutur).
AMİRƏ: - Rədd ol! Mənə xidmət göstərməyinə bir bax bunun! gör sənin ucbatından kimlərlə ağız-ağıza verməli olmuşam?.. Dəlilərlə, həyasızlarla...
XANIŞ: - Yox, o, dəliyə oxşamır...
AMİRƏ: - Əlbəttə, oxşamaz!.. Bu, öz xeyrini bilən dəlidir! Of-f-f... Mən gedirəm.
XANIŞ: - Hara?..
AMİRƏ: - Masaya, saunaya... Sonra dişlərimi göstərəcəm həkimə. Elə bil ki, mən sanatoriyaya yox, dava-dalaş məntəqəsinə gəlmişəm. Nə istirahətim istirahətdir, nə də müalicəm müalicə... Mənim taleyim elə əzəldən gətirməyib... (Pauza). gözünü döymə, Xanış! Tez ol!
XANIŞ: - Nə olub? Neyləyim?..
AMİRƏ: - Pul ver!
XANIŞ: - Pul? Nə pul?
AMİRƏ: - Bəs elə bilirsən müalicə protseduraları pulsuzdur?
XANIŞ: - Mən ki, dünən pül verdim sənə...
AMİRƏ: - Dünən verdiyin dünən xərcləndi... İndi “dünən” deyil, “bu gündür”.
XANIŞ: - get sumkamın içindəki kağızın arasından götür... Vallah, bu xarabaya gələndən talanmışam...
AMİRƏ: - Mənasız şeylər danışırsan...
Amirə hikkəli-hikkəli qonşu otağa keçir. Xanış əlini belinə qoyub düşüncəli halda gəzişir. Amirə cəld addımlarla çıxıb tez də geri qayıdır, gəlib Xanışın qarşısında dayanır.
XANIŞ: - Nə olub?.. Niyə belə baxırsan mənə?
AMİRƏ: - gör yenə bir hoqqa çıxara bilirsənmi?
XANIŞ: - Nə hoqqa?.. Hə?.. Mən fil tələsi barədə düşünürəm...
AMİRƏ: - Nə?.. Hə, fil üçün tələ!.. Elə sənin özünə tələ hazırlamaq lazımdır!
Amirə əlini Xanışın alnına qoyur, sanki onun qızdırmasını yoxlayır, sonra şəhadət barmağını termometr kimi silkələyib baxır: “ölçdüyü” hərarətin “dərəcəsini yoxlayır”. Və gülə-gülə çıxır. Xanış təəccüblə Amirənin arxasınca baxır. Musiqi. Xanış otaqda gəzişir. Delfinə gəlir. Təzə, yaraşıqlı geyimdədir. Xanış qadını görüb qorxa-qorxa geri çəkilir. Delfinə qəti addımlarla Xanışa yaxınlaşır.
XANIŞ: - Sizsiniz?.. Əriniz indicə getdi...
DELFİNƏ: - Ərim? Borya?..
XANIŞ: - Hə... Boran...
DELFİNƏ: - Bəs sənin arvadın hanı?
XANIŞ: - Nə?.. Kim?..
DELFİNƏ: - Deyirəm Amirə gözə dəymir...
XANIŞ: - İndi gələr... Bir azdan...
DELFİNƏ: - gəlsin də... Qorxan var ondan bəyəm?
XANIŞ: - Yox... Kim dedi ki, siz ondan qorxursuz?
DELFİNƏ: - Nə “siz-biz” salmısan, Xanış Xostanoviç?
XANIŞ: - Mən yaxından tanımadığım adamlara həmişə bu cür müraciət edirəm.
DELFİNƏ (gülür): - Nə?.. Yaxından? Ta bundan da yaxın tanışlıq olar?..
XANIŞ (diqqət kəsilir): - Deyəsən Amirə gəlir... Bəlkə siz... xahiş edirəm... Deyirəm sonra gələrsiniz...
DELFİNƏ: - Nədir, qorxursan məndən? (gülür). Ay səni, Xanış Xostanoviç... Elə bil sən heç o adam deyilsən.
XANIŞ: - Hansı adam?..
DELFİNƏ: - Hansı adam? Delfinəyə dil tökən, yalvaran adam! Diz çöküb ilan dili çıxaran adam!.. İndi bildim hansı adamı deyirəm, Xanış Xostanoviç?..
XANIŞ: - Bəyəm mən sizə dil tökmüşəm?.. Bu cür qadına... Sizin kimi bir xanıma yalan demək yaraşmaz...
DELFİNƏ: - Mən yalan danışıram?
XANIŞ: - Hadisələrin təhl ili belə göstərir...
DELFİNƏ (gülür): - Nə?.. Nəyin təhlili?.. Sənin ağlın yerindədir, Xanış Xostanoviç?
XANIŞ: - Mən abırlı adamam. Xahiş edirəm şərə salmayın məni!..
DELFİNƏ: - Abır-həya sahibinə bir bax... Bəlkə biz abırsızıq?.. Yoxsa məni axmaq hesab edirsən?
XANIŞ: - Niyə ki... Yox... Sadəcə olaraq biz ayrı dünyagörüşlü adamlarıq... Mən ailəli adamam... Siz də ailəli qadınsınız...
DELFİNƏ: - Bunu indi yadına salmısan?.. Bəyəm bilmirdin ki, mən ailəliyəm... Orada, o otaqda diz çöküb yalvaranda.
XANIŞ: - Mən diz çöküb yalvarmışam? Bu, ola bilməz... Mən öz arvadımla...
DELFİNƏ: - Arvadınla?.. (gülür). Yoxsa arvadın sənə deyir ki, onu oxşamısan, onu əzizləmisən?.. Ona şer demisən, ona yalvarmısan? Hə?..
XANIŞ: - Yox ey... Mən dəqiq bilirəm ki, Amirə gələndən sonra siz çıxıb getdiniz...
DELFİNƏ: - Amirə nə nə gəzirdi burada?.. Sənin arvadın mən yataqdan çıxandan sonra gəldi. Yoxsa xatırlamırsan?..
XANIŞ: - Yox... Bu, belə deyil axı...
DELFİNƏ: - Arvadın məsələni ört-basdır eləmək istəyir.
XANIŞ: - Yox... İnanmıram buna. Əksinə, adətən qadınlar od olmayan yerdə tüstü axtarmağı xoşlayırlar.
DELFİNƏ: - Sənin arvadının tüstüsü hələlik öz təpəsindən çıxır... İndi onun başqa yerdə tüstü axtarmağa üzü yoxdur.
XANIŞ: - Sizin sözünüzdən belə çıxır ki, Amirə dediklərini özündən uydurur...
DELFİNƏ: - Əlbəttə... Xanış Xostanoviç, bir diqqət yetir... Özün də yadına sal...
XANIŞ: - Mən başımı itirmişəm...
Musiqi. Hiss olunur ki, Delfinə Xanışa onların “ilk görüşünü” yada salır: Xanış üzünü divara çevirib öz-özünə nəsə pıçıldayır. Delfinə ondan ayrılıb qapıya yaxınlaşır, guya otaqdan “çıxır”, sonra asta addımlarla yenidən otağa “daxil olur”. Qadın təəccüblə öz-özünə nəsə pıçıldayan Xanışa göz qoyur. guya onun gəlişindən Xanış xəbərsizdir; Xanış kimisə hədələyir, “asıb-kəsir”. Kişinin qəribə hərəkətlərinə göz qoyan Delfinəni gülmək tutur; qadın əli ilə ağzını qapayıb pəncərənin tül pərdəsinin arxasında gizlənir. Xanış yenə bir müddət kimisə hədələyib (yəqin ki, bu “kimsə” onun tabeçiliyində olan işçilərdən biridir) otaqda gəzişir. Delfinə özünü saxlaya bilməyib gülür. Xanış ətrafa göz gəzdirib gülüş səsi gələn səmtə - pərdəyə yaxınlaşır.
XANIŞ: - Bıy, sən hələ getməmisən? Deyəsən, məni izləyirsən, hə?..
Xanış əlini uzadıb pərdəni sığallayır. guya pərdə arxasındakı Delfinə yox Amirədir. O, əli ilə pərdəni sığallaya-sığallaya nəsə deyir, amma onun səsi eşidilmir, daha doğrusu səslənən musiqi onun (və Delfinənin) söhbətini eşitməyə imkan vermir. Xanış pərdəni qucaqlayır. Musiqi xırp kəsir.
DELFİNƏ: - Yoxsa bunların hamısını mən özümdən uydururam?..
XANIŞ: - Yox... Məncə sən pərdənin arxasından çıxandan sonra Amirə gəlib çıxdı...
DELFİNƏ: - Bunu sənə kim deyir? Amirə? O, qələt eləyir. Amirə nə gəzirdi burada? Bəyəm öz ərini başqa qadınla bir otaqda görən qadın sakit dayana bilər? Yox!.. Bax, sən burada dayanmışdın. Sonra sən hamama keçdin. Bəlkə bunu da yalan deyirəm? Sonra sən hamamdan çıxıb mənim qoluma girdin, biz qonşu otağa keçdik. Bax oraya!..
XANIŞ: - Yox, o otağa mən öz arvadımla keçmişəm!
DELFİNƏ: - Yox bir, bəlkə Borya ilə mən olmuşam orada?!.
XANIŞ: - Boran gəlmişdi bayaq...
DELFİNƏ: - Nə olsun ki?..
XANIŞ: - O, kompensasiya tələb edir...
DELFİNƏ (gülür): - Əcəb eləyir!
XANIŞ: - O, həqiqətən fil üçün tələ hazırlayır?..
DELFİNƏ: - Bəli, hazırlayır...
XANIŞ: - Maraqlıdır...
DELFİNƏ: - Əlbəttə, maraqlıdır... Amma sən araya söz qatma. Bildin?.. Hə... Sən mənim qolumdan tutub bax o otağa çəkdin. gözünü niyə döyürsən? Bir qoluma gir görüm. Tez ol!..
Xanış çəkinə-çəkinə Delfinənin qoluna girir. Qadın qonşu otağa üz tutur.
XANIŞ: - Dayanın bir! Haraya belə?..
DELFİNƏ: - Mən hər şeyi sənə təkrarən, olduğu kimi göstərmək istəyirəm. gəl arxamca. Tez ol!
XANIŞ: - Xahiş edirəm... Yalvarıram... Axı, ayıbdır. Birdən Amirə gəlir. Siz bilirsiniz o necə qadındır?
DELFİNƏ: - Ona qalmış elə Borya da gələ bilər...
XANIŞ: - Bəli.. Sizin əriniz də gəlib çıxa bilər...
DELFİNƏ: - Dəxli yoxdur. Kim gəlir gəlsin... Mən sizə həqiqəti sübut etməliyəm...
XANIŞ: - Belə də sübut olar?..
DELFİNƏ: - Axı, sən boynuna almaq istəmirsən...
XANIŞ: - Mənim nazirlə görüşüm var. Mən qayğılarla yaşayıram...
DELFİNƏ: - Mən lazım gələrsə sənin nazirinə də həqiqəti sübut edərəm.
Delfinə Xanışın qolundan tutub qonşu otağa çəkir. Xanış dartınır, qadın buraxmır. Onlar az qala süpürləşirlər. Musiqi. Delfinə Xanışı çəkib qonşu otağa aparır. Onların səs-küyü. Şıdırğı musiqi. Bu əsnada Boran əlində santexnika alətləri, çiynində radio gəlir. O, radionu qurur. Musiqi daha da güclənir. Boran alətləri bir-birinə vurub cingildədə-cingildədə oynaq bir rəqs ifa edir. Bu əsnada Amirə gəlir. Heyrətlə Borana baxır. Qonşu otaqdan gülüş və hıçqırıq səsləri eşidilir. Sonra Xanışın səsi gəlir; sanki o, rekroduktorla danışır.
XANIŞ (səsi eşidilir):
Sən mənim taleyim, mənim ruhumsan,
Dəli ceyranımsan, şıltaq ahumsan.
gəl ovla könlümü, gəl al canımı,
gəl ovut hissimi, həyəcanımı.
Nə gözəl adın var: Delfinəsən sən!
Suyun yox, qurunun delfinisən sən!
gərdənin oxşayır zirvə qarına,
İzn ver, qoy düşüm ayaqlarına.
Bu gecə quş kimi azadam, azad...
Ya rəbb, bu gecənin ömrünü uzat!
Xanışın səsini musiqi müşayiət edir. Boran musiqiyə uyğun yüngül rəqs edir. Amirə sanki yerində quruyub qalıb. Sonra Boran alətləri atıb onun qarşısında referans edir; qadın əvvəlcə geri çəkilsə də sonra əlini irəli uzadır. Boran onun qolundan tutur. Onlar birlikdə rəqs edirlər.
Rəqs başa çatır. Amirə qəfil kəskin hərəkətlə qonşu otağın qapısına sarı gedir. Amma nədənsə ayaq saxlayır. gülüş səsləri eşidilir.
BORAN: - Deyəsən kefdədilər.
AMİRƏ: - Nə?..
BORAN: - Səs-küyü eşitmirsən?..
AMİRƏ: - Yox... Nə səs-küy? Mən heç nə eşitmirəm...
BORAN (qonşu otağa keçmək istəyir): - gedim görüm kimdir oradakı...
AMİRƏ: - Sənin nə itin azıb mənim yatağımda?.. (Onun qarşısını kəsir). Çıx get buradan!
BORAN: - Mən öz arvadımı gəzirəm!
AMİRƏ: - get arvadını öz evində axtar!
BORAN: - Bu sanatoriya mənə evimdən də doğmadır...
AMİRƏ: - Əşi, yekə kişisən, boş-boş danışıb mənim başımı xarab eləmə. Çıx get deyirəm sənə!
BORAN: - ‚stümə niyə qışqırırsan?.. Sən mənim arvadım-zadsan bəyəm?..
AMİRƏ: - Sənə dedim get öz iş-gücünlə məşğul ol!.. (Onun yaxasından tutur). Yoxsa sənə bir toy tutaram ki!..
BORAN: - Əlini çək yaxamdan!.. Yox bir qorxdum səndən!..
AMİRƏ: - Qorxarsan, hələ bir o yana da keçərsən!
BORAN: - Ay qorxdum ha!
Amirə Boranın yaxasından tutub bayıra itələyir. Musiqi. Boran təzədən özünü içəri təpmək istəyir. Qadın onu təzədən qovur, özü də bayıra çıxır; zərbə səsləri, kişi qışqırtısı eşidilir. Hiss olunur ki, Amirə Boranı döyür. Qadın yumruğunu düyünləyib bir-iki dəfə bayıra çıxıb-içəri girir. Boranın uzaqlaşan addım səsləri eşidilir - deyəsən, o, qaçıb canını Amirənin əlindən qurtarır. Qonşu otaqdan yenə kişi və qadın səsləri eşidilir. Amirə hiddətlə həmin otağa sarı gedir və yenə ayaq saxlayır. Musiqi dəyişir: həzin, asta melodiya səslənir. Amirə yumşaq, ahəstə addımlarla, sanki ayağının ucunda qonşu otağa doğru getməyə başlayır. Boran görünür. O da Amirə kimi asta, ehtiyatlı addımlarla yeriyir; ayağının ucunda, əyilə-əyilə Amirənin arxasınca irəliləyir. Boranın gəlişindən Amirənin xəbəri olmur; Amirə gedir - Boran gedir, Amirə dayanır - Boran da dayanır. Nəhayət, Amirə qonşu otağa keçir, amma Boran qapı ağzında ayaq saxlayır, o biri üzə keçməyə cürəti çatmır. Az sonra Amirənin qışqırığı eşidilir. Boran qorxudan döyükə-döyükə qalır. Amirə qaça-qaça gəlir, Boranla toqquşur.
AMİRƏ: - Sən yenə gəldin?..
BORAN: - Dedim birdən qorxub eləyərsən...
Amirə kreslonun üstünə atılmış dəmir borunu götürüb yenə bayaqkı asta, ehtiyatlı addımlarla irəli gedir. Onun hərəkətlərini Boran da olduğu kimi təqlid edir: dəmir borunun birini çiyninə tüfəng kimi qoyub Amirənin arxasınca addımlayır. Amirə dövrə vurub yavaşca geri qayıdır. Boran isə istiqamətini dəyişmədən düz gedir, qonşu otağa daxil olur. Amirə heyrətlə qonşu otağa boylanır: o biri üzdən Boranın qışqırığı gəlir. Amirə qorxub geri qaçır. Boran da gəlir. Amirə və Boran tövşüyə-tövşüyə üz-üzə dayanırlar. Amirə başı ilə Borana işarə edir ki, yenə qonşu otağa keç! Boran qorxur. Amirə özünü irəli verib qətiyyətli addımlarla o biri üzə keçmək istəyir. Boran qadının qarşısını kəsir. Qadın dayanır. Boran əlindəki borunu bir kənara atıb qolunu çirməyir, çiyinlərini idmançılarsayaq oynadıb o biri otağa keçir. Amirə geri çəkilib əlindəki borunu döyüşə hazır vəziyyətdə tutur. Boran yataqdakı çarpayını (və ya yorğan-döşəyi) sürüyə-sürüyə gətirir. Sanki yataqda, örtüyün altda iki nəfər yanaşı uzanıb.
AMİRƏ: - Yatıblar deyəsən...
BORAN: - Yox... özlərini yuxuluğa vurublar.
AMİRƏ: - İndi oyadırıq onları.
Amirə əlindəki borunu tüfəng kimi yatağa sarı tuşlayır. Boran əlini örtüyün üstündən “yatanların” bədəninə toxundurur; örtüyün altındakıların heç biri tərpənmir. Amirə təəccüblə yatağa baxır, sonra əlindəki borunu kənara atıb çarpayıya (yatağa) yaxınlaşır; o da əlini yatağa sürtür.
BORAN: - Tərpənmirlər...
AMİRƏ: - Tərpənərlər... Darıxma...
Amirə yatağı yumruqlayır.
BORAN: - Bəlkə...
AMİRƏ: - Nə “bəlkə”?.. “Bəlkə” nədir?..
BORAN: - Deyirəm ölüblər bəlkə...
AMİRƏ: - Ölüblər?.. Ola bilməz!..
Amirə ehtiyatla yatağın üstünə atılmış örtüyü qaldırır. Yataqda iki mütəkkə və ya uzunsov balış yan-yana qoyulub. Amirə qorxa-qorxa mütəkkələrdən (balışlardan) birini qucağına götürüb o üz-bu üzünə baxır. İkinci mütəkkəni Boran götürür: o da qucağındakı “əşyayi-dəlili” diqqətlə nəzərdən keçirir. Onlar mütəkkələri yerinə qoyub tez çarpayının (yatağın) altını, yorğan-döşəyin arasını axtarır, amma heç bir şey tapa bilməyib məyus halda bir-birlərinə baxırlar. Boran əyilib yenə mütəkkəni götürür. Qadın da onu təqlid edir. Hər ikisi eyni vaxtda mütəkkəni “yoxlayır”, üzlükləri çıxarır, astarı deşib tükü ovuclayır, qoxulayır, təəccüblə çiyinlərini çəkirlər. Sonra onlar ovucladıqları tükü hiddətlə yatağa çırpırlar. Ritmik musiqi. Amirə və Boran səslənən musiqinin sədaları altında yorğan-döşəyi, yataq dəstini ələk-vələk eləyir, bir şey tapa bilməyərək qaça-qaça qonşu otağa keçir, yenə qayıdırlar. Onların bu hərəkətləri bir neçə dəfə təkrar olunur. Onlar növbəti dəfə qonşu otağa keçəndə Xanış və Delfinə qəfildən gəlir, o bir üzdə səs-küy eşidib tez pəncərə pərdəsinin arxasında gizlənirlər... Boran və Amirə qonşu otaqdan çıxır, yorğun halda çarpayının üstünə (yatağa) çöküb, əlləri ilə başlarını tuturlar: təbii ki, onlar hələlik “yeni gələnləri” görmürlər. Delfinə və Xanış ehtiyatla pərdəni qaldırıb yataqda yanaşı oturub əlləri ilə başlarını tutmuş “cütlüyə” baxırlar. Amirə və Boran tədricən ayağa durur, əllərini üzlərindən çəkir, diqqətlə bir-birilərinə baxır və qəfildən şaqqanaq çəkib gülüşürlər. Sonra onlar yataqdakı balışları götürüb bir-birlərinin üstünə atır, yerə səpələnən tüklərin arasında atılıb-düşür, sanki rəqs edirlər. Xanış və Delfinə pərdənin arxasından çıxır, tüklərin içində “üzənlərə” yaxınlaşırlar.
DELFİNƏ: - Ey-y-y! Əllər yuxarı!
AMİRƏ (geri çəkilir. Borana): - Aha! Axı, mən sənə dedim ki, bunlar haradasa - buralarda gizləniblər.
DELFİNƏ (Xanışa): - Xanış Xostanoviç, mən sənə demişdim axı...
XANIŞ: - Unutmuşam... Nəyi demişdin mənə?..
DELFİNƏ: - Mən sənə demişdim ki, biz onları mütləq birlikdə tutacağıq!
BORAN: - Delfinə, sən harada idin?..
DELFİNƏ: - Harada olasıyam ki?.. Mütəkkənin içində, tüklərin arasında gizlənmişdim.
BORAN: - Mən dedim axı... Bunun cindarlığı da var...
XANIŞ: - Balışı-mütəkkəni niyə bu kökə salmısınız?..
DELFİNƏ: - Onlar yəqin qorxublar ki, mən bu yatağı, yorğan-döşəyi, mütəkkələri cadulamışam.
AMİRƏ: - Boran, sənin arvadın cadu ilə məşğul olur.
BORAN: - Onun məşğul olmadığı iş var ki?..
XANIŞ: - Delfinə, sən doğrudan cadugərsən?..
DELFİNƏ (gülür): - Bəs indiyəcən bilmirdin bunu?..
AMİRƏ: - Xanış, bu cadugəri haradan tapıb-gətirmisən bura?..
XANIŞ: - Bəyəm mən gətirmişəm?..
DELFİNƏ: - Mən özüm gəlmişəm!..
BORAN: - O, lazım olan yerə özü gedir...
XANIŞ: - Bəs sən?..
BORAN: - Məni hər yerdə gözləyirlər.
AMİRƏ: - Bunların hər ikisi eyni ağıldadır deyəsən...
XANIŞ: - Amma Boranın sənəti pis deyil.
DELFİNƏ: - İndi kimdir onun sənətinə qiymət verən?.. (gülür). Əsl sənət səninkidir, Xanış Xostanoviç.
AMİRƏ: - Nədir Xanışın sənəti?..
DELFİNƏ: - Heç bir işlə məşğul deyil, amma cibi həmişə pulla dolu olur.
AMİRƏ: - Bəs o, evdə həmişə şikayətlənir ki, pulum yoxdur.
BORAN: - Nə olsun, mən də şikayətlənirəm ki, kasıbam...
DELFİNƏ: - Borya, bəyəm sənin də pulun olur?..
BORAN: - İndi yoxdur, amma bu yaxınlarda olacaq...
XANIŞ: - Mən Borana inanıram...
DELFİNƏ (gülür): - Ha-ha-ha... Borana da inananlar olarmış!
XANIŞ: - O, nadir bir işlə məşğul olur.
DELFİNƏ: - O nə işdir elə?..
XANIŞ: - Fillər üçün tələ düzəldir...
DELFİNƏ: - Hım-m-m...
AMİRƏ: - Hım-m-m...
BORAN: - İndi təzə sifariş də almışam. (Pauza). Qarışqalar üçün tələ hazırlamaq lazımdır.
HAMI: - Qarışqa üçün tələ?..
BORAN: - Bəli!.. Axı qarışqalar yaman sürətlə artır.
XANIŞ: - Mən sizə dedim axı... Təəssüflər ki, biz istedadlı adamların qədrini bilmirik.
AMİRƏ: - İstedada bir bax!..
DELFİNƏ: - İstedadların qədri harada bilinir ki?..
BORAN: - Heç olmasa siz sağ olun ki, mənim kiçik işimə belə böyük qiymət verirsiniz...
AMİRƏ: - Xanış, xeyir ola, yaman boylanırsan ora-bura?..
XANIŞ: - Deyəsən yataq otağından səs gəlir... Yoxsa mənim qulağım səsə düşüb?..
Qonşu otaqdan səs-küy, gülüş səsləri eşidilir. Xanış və Amirə çəkinə-çəkinə əvvəlcə Delfinəyə, sonra Borana baxırlar. Boranla Delfinə şaqqanaq çəkib gülür, yatağa çökür, sonra hərəsi bir mütəkkə (balış) götürüb ayağa dururlar; onlar Xanış və Amirə ilə üz-üzə dayanırlar. Yenə gülüş səsləri. Xanış və Amirə də gülür. Hamı səs-küy sədaları altında qonşu otağa sarı gedir. Səs-küy tədricən azalır.
PƏRDƏ
SON
- 505
mart 2024, Firuz M.
Bayatılar
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Əzizim dostun olsun, Dost ol ki, dostun olsun. Allah dostunu dost tut, Allah da dostun olsun. Əzizim düz ilməni, Yaxama düz ilməni. Yarın eşqi tükənməz......
Şəkimin
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Sevinmişəm,qəmlənmişəm,küsmüşəm Girişində,çıxışında . Mən də,bir at oynadası biriydim, Enişində,yoxuşunda . Açdım güllü budaqlara gözümü, Bu torpaqdan aldım gücü,dözümü. Əzəl gündən tanımışam özümü, İlməsində,naxışında . Yol......
Gedək qapısını çırpıb dünyanın
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Ağası dığadır,dığası ağa, Quduz tək haqqını qarpıb dünyanın. Dözəsi halımız yoxdu sınağa, . Torpağa sevgi var ilıq nəfəsdə, İllərdir əsrlər qulağı səsdə.......
Yatmıram ipinə,sapına dünya
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Pulun üz döndərib düzgün adamdan, Dolur əyrilərin cibinə,dünya. Xəcalət çəkirəm yerinə sənin, Girirəm torpağın dibinə,dünya. Tikan da əyrinin,gül də əyrinin, Danışan”bir qarış dil”də əyrinin. Qızıl......
Qorxdum Alam Ətrini
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Qorxdum sevirəm deyib, bülbül kimi ötməyə. Sənə nəfəs verməyə, nəfəsim də yetməyə. Qorxdum bir kəlmə sözlə, alt-üst edəm dünyanı. Qarışdıram yuxunu, qarışdıram röyanı. Qorxdum gülər......
Bahar Gəlir Ellərə
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Baharın müjdəçisi Qaranquşun nəğməsi, Xəbər verir güllərə . Günəş duyub baharı Əridir dağda qarı. Qovuşdurur sellərə . Al-əlvan geyir meşə, Pıçıldaşır......
İlaxır günlərində
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Üzlərə sevinc qonar, Hər yanda tonqal yanar, Uşaqlar bu tonqalın Üzərindən atlanar. . Qodu-qodu gəzərlər, Qol çırmayıb süzərlər. Qoğal dolu xönçanı, Süfrələrə düzərlər İlaxır......
Ruhumu nişan al,Kələntər əmi
Dəhnəli Məmməd Hacızadə
Təzə hamamlarda dəvələr dəllək, . Ruhum saplağından qopan çərpələng, Nə işi bəllidir,nə yolu,çəmi . Kəfildi ruziyə Haqq yetirsə də,......
Bu günlər...
Şümşəd Hüseynova
Son günlər televiziyadan bayağı musiqiçiləri yığışdırdılar, habelə verilişlər bağlandı. Bununla bərabər yeni hip-hop mahnı çıxdı. Bura kimi hamısı yaxşıdır. Hətta gec də olsa, bir şeylərin......
Alqoritmdən kənarda: Mürəkkəb ləkəsi (elmi-fantastik janrda hekayə)
Tural İsmayılov
2126-cı ilin Nadiris şəhəri artıq bir yaşayış məskəni deyil, nəhəng bir prosessor idi. Şəhərin üzərində dalğalanan "Ağıllı Səma" qatı hər bir vətəndaşın ehtiyacını, qorxusunu və......